Кіріспе

Америкадағы тарихи мәдени аймақ. Колумбия тасмуы аймағы – еуропалықтармен алғашқы байланыс кезінде негізінен чибчан тілдерінде сөйлеген халықтар қоныстанған аумақтарды қамтитын мәдени аймақ ретінде анықталады. Оған Орталық Америка тасмуының шығыс Ел Сальвадоры, шығыс Гондурас, Кариб теңізі жағалауындағы Никарагуа, Коста-Рика, Панама және Солтүстік Колумбияның бір бөлігі кіреді.

Мәдени аумақты зерттеу және теория

Бұл бұрын аралық аймақ деп аталған жердің бір бөлігі болып табылады және Джон В. Хупс пен Оскар Фонсека З-дің 2003 жылғы «Ежелгі Коста-Рика, Панама және Колумбиядағы алтын мен билік» кітабындағы бір тарауында сипатталған. Бұл тұжырым көп салалы көзқарастарға негізделген, оның ішінде костарикандық антропологиялық лингвист Адольфо Констенла Уманьяның тілдік реконструкциялары және костарикандық антропологиялық генетик Рамиро Баррантес Месеннің чибчан генетикасы бойынша жасаған байқаулары бар. Қазіргі таңда лингвистика, генетика, археология, өнер тарихы, этнография және этнотарих салаларындағы жүргізіліп жатқан зерттеулер арқылы одан әрі жетілдірілуде. Бұл сондай-ақ, Панкариб аясында осы аймақ пен Антиль аралдары арасындағы байланыстарды зерттеуді де қамтиды.

Мәдени аймақ археологиясы

Осы аймақтың археологиялық білімі солтүстік және оңтүстікке орналасқан көрші аймақтарға қарағанда салыстырмалы түрде аз зерттелген, дегенімен, Макс Уле, Уильям Генри Холмс, С. В. Хартман және Джордж Грант МакКарди сияқты ғалымдар бір ғасырдан астам бұрын осы жердегі археологиялық ескерткіштер мен жинақтарды зерттеген. Ал, кейіннен Самуэль Киркленд Лотроп, Джон Алден Мейсон, Дорис Земуррей Стоун, Уильям Дункан Стронг, Гордон Уиллей және басқалар 20 ғасырдың басында осы зерттеулерді толықтырды. Зерттеулердің жеткіліксіз болуының бір себебі – жергілікті халықтың өз ата-бабаларының ескерткіштерін және Мезоамерика мен Анд аймақтарындағы көршілес мәдениеттерге тән архитектураны зерттеуге салмайды, сондай-ақ Батыс ғалымдарының өркениеттің мәнін евроцентрикалық тұрғысынан ұзақ жылдар бойы қабылдауының салдары.

Ескерткіштер мен жерлер

Көптеген ескерткіштерде әсерлі платформалық үйінділер, алаңдар, тас төселген жолдар, тас мүсіндер, жаде, алтын және керамикадан жасалған заттар кездеседі. Бұларға Коста-Рикадағы Лас-Мерседес, Гуаябо-де-Турриальба, Кутрис және Кубужуки, Тайрона ұлттық табиғи паркіндегі Пуэблито және Колумбияның Санта-Марта тауларындағы (Сьерра-Невада-де-Санта-Марта) Сиудад-Пердида жатады. Ривас (Коста-Рика) сияқты жерлердегі зерттеулер испан жаулап алуына дейінгі ғасырлардағы ірі елді мекендердің құрылымын анықтауға көмектеседі. Коста-Риканың тас шарлары – Колумбияның ең танымал мүсіндерінің бірі. Археологиялық құнды ақпарат берген тағы бір аймақ – Панамадағы Гран-Кокле аймағы, ол қазіргі Кокле провинциясымен үлкенінен сәйкес келеді.

Жергілікті халықтар

Колумбиялық Истмо аймағында сан алуан жергілікті халықтар тұрды және әлі де тұрып жатыр. Олардың көптегені чибчан тілдерінде сөйлеген. Бұларға Печ, Рама, Малеку, Брибри, Кабэкар, Гуайми, Насо, Куна, Коги, Мотилон, У'ва және Муиска халықтары кіреді (бірақ олармен шектелмейді). Чибчан емес топтарға Мисумалпан тілдері, Чоко тілдері, Барбакоан тілдері, Ленка тілдері (сонымен қатар Мезоамерикаға жатады) және кейбір Кариб тілдері жатады.