Кіріспе
1933 жылы Джеймс Уэйл түсірген фильм. Басқа көріністерде Рейнс ауыл тұрғындарына басындағы бинтін ашады, Рейнстің өзінің басы жағасының астында жасырылған, ал бинттер жұқа сымнан шешіледі. Тіректердің "өздігінен" қозғалуын көрсететін басқа эффектілер арқалықтар немесе доллилермен тартылған сымдар арқылы жасалған. Джон П. Фултон қардағы аяқ іздері Көрінбейтін Адамның болғанын және оның жолын көрсететін көріністің қалай жасалғанын былай түсіндірді: "Бұл кадрларда басқа актерлер болғандықтан, біз аяқ іздерін 'тоқтау тізбегі' арқылы көрсетуге мүмкіндік алмаймыз, сондықтан оның орнына біз аяқ іздерін қалаған жерге ор қазып, осы орды аяқ іздері кесілген тақтамен жаптық. Аяқ іздерінің орнына ағаштан жасалған контурлар қойылды, олар ордың түбіндегі тіреулермен бекітілді, ал арқан тіреулердің айналасына оралды, сондықтан арқанды тартқанда тіреулер тартылып, контурлар тақтаны қалдырады. Содан кейін тақта қармен жабылды; сахна түсіріліп жатқанда біз арқанды тарттық, тіреулерді тартып, қарды тесіктер арқылы төңкердік, нәтижесінде нақты аяқ іздері пайда болды". Фултон арнайы эффектілерді аяқтағаннан кейін фильмнің жалпы құны 328 033 долларға жетті.
For other scenes, where Rains is unwrapping the bandage from his head for the villagers, Rains' own head is hidden below his collar, and the bandages are being taken off a thin wireframe. Other effects involving props moving "by themselves" are done with wires pulled by booms or dollies. John P. Fulton explained the mechanics of the scene where footprints in snow reveal the Invisible Man's presence and path: "As other actors appeared in these shots, we could not make the footprints appear by using 'stop motion,' so instead we dug a trench along the line where we wanted the footprints, and covered the trench with a board, in which the footprints had been cut. The footprint openings were filled with the wooden outlines which had been cut to make the footprints; these were supported by pegs extending to the bottom of the trench, and a rope was looped around the pegs, so that pulling upon it would pull out the pegs, and cause the outlines to drop away from the board. The board was then covered with the snow material; and as we shot the scene, we pulled on the rope, pulling out the pegs, and causing the snow to drop down through the holes, giving us perfect footprints." The film's final cost after Fulton finished the special effects was $328,033.
Шығару
26 қазанда өткен баспасөз көрсетілімінен кейін The Hollywood Reporter журналының бір рецензенты фильмді мақтап, оны «Франкенштейн мен Дракуланы дүниеге әкелген отбасының заңды мұрагері» деп атады және «бұл фильм өзінен бұрынғыларынан да жақсы тамашалайтынын» болжады. Рецензияда Уэйл, Рейнс және Шерифтің жұмысы ерекше аталып өтті. «Көрінбейтін адам» фильмі 1933 жылғы 31 қазанда Колорадо штатының Грили қаласындағы Кива театрында көрсетілді. Басқа премьералар Чикагода 10 қарашада Палас театрында, Нью-Йоркте 17 қарашада Рокси театрында және Лос-Анджелесте 17 қарашада RKO Hill Street театрында өтті. Universal Pictures фильмді кинотеатрларда көрсетуге шығарды. Фильм Лос-Анджелестегі RKO Hill Street кинотеатрында көрсетілгенде, залдар көбінесе бос болды. Нью-Йорктегі Роксиде бұл фильм әлдеқайда сәтті болды, алғашқы үш күнде 26 000 доллар табыс әкелді. Бұл фильм 1932–1933 жылдар маусымында Нью-Йорк театрында рекорд орнатты. Төрт күн ішінде 80 000 көрермен фильмді тамашалады, апта ішінде 42 000 доллар жиналды, нәтижесінде фильм екінші аптаға да көрсетілімге алынды. Фильм Нью-Йорктегі екі кинотеатрға: The Radio City Roxy және RKO Palace кинотеатрларына көшірілді, онда да сәтті көрсетілді. «Көрінбейтін адам» алғашқы көрсетілімінде Лос-Анджелесте үлкен табыс әкелмеді, бір апта ішінде 4 300 доллар жинады. Жалпы алғанда, Universal Horrors авторлары фильмді кассада «үлкен жетістік» деп сипаттады. Фильм 1934 жылғы 28 қаңтарда Лондонның Тиволи театрында көрсетілді, ол да үлкен сәтті болды. «Көрінбейтін адам» фильмінің жалпы табысы әлі белгісіз.
Үй медиасы
2000 жылы Universal компаниясы "Көрінбейтін адам" фильмін VHS және DVD форматында Classic Monster Collection сериясының бөлігі ретінде шығарды, бұл Universal Classic Monsters фильмдерінің жинағы еді. 2004 жылы Universal компаниясы Universal Legacy Collection жинағының құрамында "Көрінбейтін адам: Мұра коллекциясы" фильмін DVD форматында жарыққа шығарды. Бұл екі дискілік жинаққа "Көрінбейтін адам" фильмімен қатар "Көрінбейтін адам оралады" (1940), "Көрінбейтін әйел" (1940), "Көрінбейтін агент" (1942) және "Көрінбейтін адамның кек алуы" (1944) фильмдері, сондай-ақ кинотанушы Руди Бельмердің баяндамасымен "Оны енді көресіз бе: Көрінбейтін адам ашылды" деген қысқа деректі фильмі кірді.
Қазіргі заманғы
The New York Times журналының Мордаунт Холл және Variety журналының "Char" атты сыншысы материалдың жаңалығына тоқталды, Холл фильмді "ерекше жетістік" деп атап, оның бұрынға дейін іске асырылмағанына қызықтырды. "Char" бұл туралы ойланып, фильмнің "қорқыныш жанрына жаңалық пен сергектік әкелгенін" айтты. Сондай-ақ, сыншылар түсірілім тобын жоғары бағалады, мысалы, The New York Post газетінің Торнтон Делеханти фильмді "жылдың ең үздік триллерлерінің бірі" деп сипаттап, Шерифтің жұмысын және Уайлдің "керемет әрі ширақ атмосфераны" жасауын мақтады. New York Daily News газетінің Кейт Кэмерон фильмге үш жарым жұлдыз беріп, Рейнстің ойынын жоғары бағалап, "оның дауысы осындай қорқыныш рөліне өте лайықты зұлымдық күйін береді" деді және фильмді "көз жартылай қалдырмау керек" деп мәлімдеді. Film Daily басылымынан келген жалпы мақтау: "Бұл фильмді ерекше және фантастикалық фильмдерді ұнататындардың барлығына ұнайды", ал The New Yorker журналының Джон Мошер фильмді "жарқын, ерекше туынды" деп атады. The New York Times газеті фильмді 1933 жылғы "Ең үздік он фильм" тізімінде тоғызыншы орынға қойды.
Ретроспективті
1967 жылы жарық көрген «Қорқыныш пен ғылыми-фантастикалық фильмдердің суреттелген тарихы» атты кітабында Карлос Кларенс фильмді жоғары бағалап, «Гриффин алғаш рет көрінбейтіндігін көрсеткен сахна – бұл киноның керемет сиқыры, ол сенімді жоққа шығарып, ең күмәнданушы көрерменді де таң қалдырады» деген пікірін білдірді. Кларенс «Көрінбейтін адам» фильмі «тек техникалық жағынан ғана емес, сонымен қатар фантастикалық фильм үшін жазылған ең жақсы диалогтардың біріне ие» екенін атап өтті. Джек Салливан 1986 жылғы «The Penguin Encyclopedia of Horror and the Supernatural» кітабында «Көрінбейтін адам» фильміндегі әзіл-қалжыңдардың «күшпен жасалған емес» екенін, ал Гриффин пижаманың төменгі жағын ғана киіп ән шырқауының «ерсіз әзіл екенімен қатар, одан да артық нәрсе: сахнаның кенеттен көз ашарлық сиқыры Гримм бауырлардың немесе Л. Франк Баумның туындыларына лайық» екенін айтты, соңында бұл сахнаның «Уайлдың жеңіл қорқынышты әңгімелеріне тән сиқырын анықтайтын өте орынды бейне» екенін қорытындылады. 1984 жылы Фил Хардидің «Science Fiction» кітабында Фултонның арнайы эффектілері «негізді түрде кеңінен мақталды» делінген, олар «әлі де таңғалу мен қызығушылықтың бастапқы сезімін тудырады» деп атап көрсетілді. Сценарийді «бірқатар баяу» деп сипаттаған ол «Уайлдың қара юморға құштарлығы көңіл көтеріп тұрады» деген ойда болды. Ким Ньюман мен Джеймс Мариоттың 2006 жылғы «Қорқынышты фильмдер туралы толық нұсқаулық» кітабында Мариот фильмді «арнайы эффектілердің кереметтігімен және Ренстің шеберлігімен үйлескен, қауіп пен комедияның кемелді үйлесімі» деп бағалады. Ньюман фильмдегі арнайы эффектілерді жоғары бағалап, «арнайы эффекттер шебері Джон П. Фултонның 1930 жылдардағы технологиямен атқарған жұмысы 1992 жылғы Chevy Chase-тің «Көрінбейтін адамның естеліктері» фильмімен теңесе алады» деді. Ньюман сондай-ақ Рейнстің Гриффин рөлін мақтап, оның «бейнелі қимыл-қозғалыстары» «оның орындауы үшін маңызды» екенін, ал дауысының «қадірлі, бірақ айлакерлікке толы, керемет ақымақ ғалымның сөздеріне өте қолайлы» екенін атап өтті. Ньюман фильм туралы бес жұлдыздық шолуында «Егер Франкенштейннің қорқыныш, ал Кинг Конгтың (1933) қиял фильмі екенін ескерсек, «Көрінбейтін адам» – американдық ғылыми-фантастикалық киноның алғашқы, шынымен керемет туындысы» деген қорытынды жасады. Фильмге ретроспективті жауаптардың ішінде оның бірнеше «Ең жақсы» жанрлық тізімдерге енгені бар. «The Variety Book of Movie Lists» кітабында «Көрінбейтін адам» әртістердің өз салаларындағы ең жақсы фильмдерінің қатарында тізімделген. Бұл режиссерлер Джо Данте («Қорқыныштың ең жақсысы»), Джон Карпентер («Ғылыми-фантастиканың ең жақсысы») және Рей Гаррихаузен («Қиялдың ең жақсысы») кіретін тізімдерді қамтыды, Гаррихаузен «Ғылыми-фантастика және қорқыныш фильмдер қайдан басталады және қиял фильмдер қайда аяқталады? Олар міндетті түрде бірімен-бірі тоғысуы керек» деді. Фил Хардидің 1984 жылғы «Science Fiction» кітабында сыншылардан барлық уақыттағы ең үздік ғылыми-фантастикалық фильмдерді тізімдеуді сұрағанда, сыншы Денис Гиффорд оны өзінің алғашқы ондығына қосты. 2008 жылы «Көрінбейтін адам» фильмі Конгресс кітапханасы тарапынан «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» деп танылып, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық кино реестріне енгізілді.
Мұра
Universal болашақ фильмдер үшін Invisible Man кейіпкерін қайта жандандырды, бірақ The Mummy немесе Frankenstein фильмдеріндегідей тікелей сюжеттік байланыс жасауға тырыспады. Мұндай байланыстардың мысалдары: "Көрінбейтін адам оралады" (The Invisible Man Returns) фильміндегі кейіпкер Джеффри Рэдклифф (Винсент Прайс) бірінші фильмдегі Джек Гриффинның туысы доктор Фрэнк Гриффиннен (Джон Саттон) көрінбейтін болу формуласын алады, ал "Көрінбейтін агент" фильмінде Фрэнк Реймонд Джек Гриффинның немересі болып табылады. "Көрінбейтін адамның кек алуы" (The Invisible Man's Revenge) фильмінің сценарийі Роберт Гриффинді бұрын көрінбейтін болу формуласын жасаған, түсінген немесе онымен жұмыс істеген Гриффиндермен байланыстырмайды. Universal Pictures 1939 жылғы наурыз айында "Көрінбейтін адам оралады" фильмінің түсірілімін жариялады, осы кезде "Франкенштейн ұлы" (1939) кинокартинасы кассада жақсы көрсетілім көрсетіп жатқан еді. "Көрінбейтін адам оралады" 1940 жылғы 12 қаңтарда кинотеатрларда көрсетілді. Көрінбейтін адам кейіпкері "Көрінбейтін адамның ұлы" және "Айдағы амазонка әйелдері" (1987) фильмінің бір эпизодында пайда болады. Бұл сахнаны Карл Готтлиб режиссерлік етті, онда Эд Бегли, кіші, 1933 жылғы фильмге ұқсас қонақүйde өзін көрінбейтін деп ойлайды. Рейнстің рөлі оның мансабына үлкен пайда әкелді, ол Голливудтың ең бағалы актерлерінің біріне айналды. Бұл оны Ньюманның "Робин Гудтың оқиғаларынан (1938) (Жаман король Джон рөлінде) Касабланкаға (1942)" дейін деп мақтаған рөлдерге ие етті. 1934 жылғы автобиографиясында Уэллс "Көрінбейтін адам" фильмінің нұсқасын қысқаша атап өтті, бұл "Жеймс Уэйлдің жақында түсірген фильміне үлкен рахмет, бұл ертегі әлі де бұрынғыдай көп оқылады" деді. Глория Стюарт Universal-дегі жұмысын сипаттай келе, студиядағы жұмыстың өте төмен сапалы екенін айтты, макияж бөлмелері мен гардероб аймақтарының "өте, өте примитивті" екенін және Уэйлмен бірге түсірген фильмдерден басқа, Universal-дегі барлық жұмысының "қорқынышты" және "нағыз B-сыныпты" екенін мәлімдеді, сондай-ақ Universal-де жұмыс істейтін актерлер мен түсірушілердің топтары оны "төмендеу" деп есептегенін атап өтті.
Қайта іске қосу
Басқа Universal фильмдерінен өзгеше, "Көрінбейтін адам" фильмі Hammer Film Productions сияқты бірден қайта түсірілмеді. "Көрінбейтін адам" фильмін қайта түсіру 2016 жылдың ақпан айында басталды, сол кезде Джонни Депптің басты рөлде ойнауы жарияланды, ал Эд Соломон сценарийді жазды, Алекс Куртцман мен Крис Морган продюсерлікпен айналысты. Куртцман мен Морган келесі жылы 8 қарашада басқа жобаларға көшті. 2019 жылы Universal Ли Уаннелл сценарийін жазып, режиссерлік еткен, Джейсон Блум продюсерлік еткен, Элизабет Мосс пен Оливер Джексон Коэн басты рөлдерде ойнаған жаңа "Көрінбейтін адам" фильмінің өндірісін бастады. Сол жылдың желтоқсан айында фильмнің трейлері шыққан кезде, The Sydney Morning Herald газетінің Роберт Моран бұл фильмнің "студияны, тіпті фильм жасаушыларды да шатастыратын алаңдатушылық тудырғанын" айтты. Ол сондай-ақ, "Көрінбейтін адам" фильмінің бұрынғы жанкүйерлері Уаннеллдің тұрмыстық зорлық-зомбылық туралы аллегориясын күтпегенін қосты. Уаннелл өзінің стильдегі өзгерісі туралы түсіндіріп, фильмді "жаңғырту және оны Көрінбейтін адамның өзі емес, оның құрбанына бағыттау" кезінде кейбір қарсылық күтілетінін мәлімдеді. Уаннелл өзінің "Көрінбейтін адам" фильмін кейіпкердің танымал бейнесімен салыстырды: "Көрінбейтін адамның әйгілі бейнесі – ауада қалқып жүзетін күн көзілдірігі, білесіз бе? Мен осы бейнеден алшақтауым керек екенін түсіндім". Уаннеллдің "Көрінбейтін адам" фильмі 2020 жылдың 28 ақпанында көрсетілімге шықты.