Кіріспе
Батыс аймақтар немесе Сию (Хси ю; ) – ежелгі қытай жылнамаларында б.з.б. 3 ғасырдан бастап б.з. 8 ғасырына дейін қолданылған тарихи атау. Бұл атау Юмен қақпасының батысындағы аймақтарды, көбінесе бүгінгі Оңтүстік Шыңжаңдағы Тарым бассейнін (сондай-ақ Алтышаһар деп те аталады) және Орталық Азияны (әсіресе Ферғана аңғары маңындағы шығыс бөлігін) білдіреді. Кейде бұл атау Қытайдың батысындағы басқа да аймақтарға, мысалы Парфияға (техникалық тұрғыдан Батыс Азияға жататын) және Тянджуға (Оңтүстік Азиядағы Үнді субконтинентін білдіретін, «Батысқа саяхат» романындағыдай) қолданылған. Стратегиялық орналасуының арқасында Батыс аймақтар кем дегенде б.з.б. 3 ғасырынан бері Қытай үшін маңызды болып келген.
The Western Regions or Xiyu (Hsi yü; ) was a historical name specified in Ancient Chinese chronicles between the 3rd century BC to the 8th century AD that referred to the regions west of the Yumen Pass, most often the Tarim Basin in present day southern Xinjiang (also known as Altishahr) and Central Asia (specifically the easternmost portion around the Ferghana Valley) , though it was sometimes used more generally to refer to other regions to the west of China as well, such as Parthia (which technically belonged to West Asia) and Tianzhu (as in the novel Journey to the West, which refers to the Indian subcontinent in South Asia). Because of its strategic location astride the Silk Road, the Western Regions have been historically significant to China since at least the 3rd century BC.
Хан әулеті
Б.з.д. 138 жылы Батыс Хан әулетінің императоры У (Ву) Чжан Цянды бастаған дипломатиялық елшілікпен Сиюға жіберді, мақсаты Юэчжимен байланысқа түсіп, олармен одақ құру арқылы Шиоңну конфедерациясының қаупін азайту болатын. Чжан он жылға Шиоңнуларға тұтқынға алынса да, және миссия ақыры сәтсіз аяқталса (Юэчжи енді шығысқа оралуға ниет білдірмегендіктен), оның батыстағы түрлі мемлекеттерге жасаған саяхаттары Қытай мен Орталық Азия арасындағы ұзақ тарихтың алғы күші болды, ол Батыс аймақтарының протектораты деп белгілі. Кейін Шығыс Хан әулеті Батыс аймақтарының бас офицері деп аталатын тағы бір протекторат құрды.
Тан әулеті
VII ғасырда Тан әулетінің Батыс аймақтарына жасаған жорығы, аймақтың Батысты бейбіттендіру жөніндегі Бас генерал-протекторы арқылы толық бақылауға қайтаруына әкелді. Аймақ кейінгі ғасырларда Шығыс Азия, Үндістан субконтиненті, мұсылман әлемі және Еуропа арасындағы мәдени байланыс ортасы ретінде маңызға ие болды, мысалы, Моңғол империясы кезеңінде. Батыс аймақтарының ең маңызды экспортының бірі – буддалық мәтіндер, әсіресе саудагерлер мен саяхатшы монахтар Қытайға жеткізген Махаяна сутралары болды. Тан әулетінің монахы Сюаньцзян Үндістанда оқу үшін аймақтан өтіп, Тан астанасы Чанъанға оралғаннан кейін Батыс аймақтары туралы маңызды «Ұлы Тан жазбаларын» жазды. 751 жылы Талас шайқасынан кейін Қытай Парсыға қатысты ықпалын Аббасид халифатына жоғалтты, ал 755 жылы болған Ан Лушан көтерілісі салдарынан Тан әулеті Тарым бассейніндегі билігін қайтаруға мүкіндік таппады. Батыс аймақтарында көптеген жергілікті биліктер қайтадан пайда болды.