Кіріспе

Қоян тұқымы
2008 жылғы қысқа фильм

Нидерланд кенесі – Нидерландыда шыққан үй қоян тұқымы. Салмағы бойынша нидерланд жұлқы ең кішкентай қоян тұқымдарының бірі болып табылады. Оның үй жануары немесе көрме қояны ретінде танымал болуы оның неотениялық сыртқы түрінен туындауы мүмкін. Нидерланд кенесі Америка қоян өсірушілер қауымдастығы (ARBA) тарапынан мойындалған, бірнеше буыннан кейін алынған қоян өте кішкентай үй қояны болып дамыды және көптеген түстер мен өрнектерде кездеседі. Нидерланд жұлқылары алғаш рет 1948 жылы Ұлыбританияға әкелінді. Денесінің ерекшелігі – қысқа құлақтары, жоғары орналасқан және дөңгелек бет пішіні, брахицефалиялық қасиеттері бар. Бұл неотениялық белгілер, нанылықтың нәтижесінде, нидерланд жұлқы ересек болғанға дейін де балалық пішінін сақтайды. Нидерланд жұлқысын келесі түстерде өсіруге болады: рубин көзді ақ, көк көзді ақ, қара, көк, шоколад, лала, қызыл, сиамдық сабель, сиамдық түтін, тюлень, сабель нүктесі, көк нүкте, шоколад нүктесі, тасбақа, агути, қызыл агути, опал, корица, линкс, чинчилла, сойыл, тан, мартен сабель, мартен түтін, қара сойыл, көк сойыл, шоколад сойыл, лала сойыл, түлкі, қызғылт сары, фаун, хотот, гималай, арлекин, шұбар, сынған, көбелек және мантия.

Үй жануарлары ретінде

Өлшемдері мен жалпы мінез-қалпына байланысты, голландиялық карликтер көбінесе балаларға жақсы үй жануарлары бола алмайды, бірақ жеке қоянның жарамдылығы әртүрлі болуы мүмкін. Кішкентай балалар, олармен ойнауға немесе оны құшақтауға арналған қоянды алуға, әдетте, бұл жануарға сәйкес келмейді; карлик қояндарды көтеріп немесе тығыз ұстағанды ұнатпайды, егер бала солай істесе, олар шағып, сызып немесе күресуі мүмкін. Бұл көбінесе балалар қорқыныштан оларды құлатып алады, ал нәзік қоян сүйектерінің салдарынан жарақаттануы мүмкін. Балаларға үлкен тұқымдағы қояндар ұсынылады, себебі олардың мінез-қалпы тұрақталған. Дегенмен, карлик қояндар ересектерге тамаша үй жануарлары бола алады. Олар тыныш, тұрақты ортада, көптеген адамдармен байланыста жақсы өседі. Оларды үйретуге болады, олар тыныш және таза. Жүнін күтуге минималды күтім қажет, бірақ қояндарды күнде щеткалаудан ләззат алады. Қоянмен байланыс орнатуға және сенімділік қалыптастыруға уақыт керек, себебі карлик тұқымдары көбінесе үлкен тұқымдарға қарағанда көбірек шаршап, жабық бола береді. Алайда, қоян иесімен жақын болған соң, олардың мейірімділігін сезінесіз. Үйге үйретілген голландиялық карликтердің өмір сүру ұзақтығы 7–10 жылды құрайды.

Мінез-құлық

Нидерландты әйбат қояндарына әдетке салуға болады, себебі олар өз нәжісін қалдыру үшін бір жерді таңдауға бейім және көптеген қояндарға қарағанда әлдеқайда жоғары интеллектке ие, бұл оларды әдетке салуды жеңілдетеді. Нидерландты әйбат қояндары қорқақ, жабайы және/немесе жағымсыз мінезді болуы мүмкін. Бұл тұқымның бастапқы кезеңдерінен қалған стереотип. Селекциялық жұмыс арқасында бұл өзгергенімен, олар әлі де қорқақ және жабық болады. Олар өте белсенді және энергиялы, сондықтан басқа қоян тұқымдары сияқты бірдей жаттығулар қажет. Сонымен қатар, олар жиі толқып, стресске ұшырайды. Кез келген түр сияқты, мінез-құлық жеке қоянның өзіне байланысты өзгереді.

Диета

Голландиялық ергежейлі қоянның рационы шексіз мөлшерде шөп, көкөністер және сапалы гранулалардан тұрады. Қант мөлшері жоғары тамырлы көкөністер мен жемістер қоянның рационының басты бөлігі ретінде қолайлы емес деп есептеледі және оларды аз мөлшерде, шағын порциялармен беру керек. Гранулалар ересек қоянның дене салмағына пропорционалды берілуі тиіс, әр фунт салмаққа 1/8 стакан мөлшерінде ұсынылады; ал жас қояндарға керісінше, шексіз мөлшерде гранула беру ұсынылады. Көкөністер, әсіресе, қара және жасыл жапырақты көкөністер де қоянның дене салмағына пропорционалды берілуі тиіс, 6 фунт салмаққа 2 стакан немесе одан да көп. Жас жануарлар үшін люцерна гранулалары ұсынылады, қоян өскен сайын гранулалар басқа шөптермен және гранулалармен бірте-бірте ауыстырылады, ал тамақ мөлшері қоянның салмағына қарай азайтылады.

Қаңқа тұқымдары

Недерланд әтешін (немесе әтеш генін ұстаған кез келген қоянмен) ірі қояндарды шағылыстыру арқылы алынған қоян тұқымдары әтеш тұқымдары деп аталады. Mini Rex, Jersey Wooly және Holland Lop сияқты көптеген кішкентай тұқымдар осы шағылыстырудың нәтижесінде пайда болған. Әдетте, әтеш тұқымдары қалыпты Недерланд әтешінен сәл ірілеу, бірақ одан үлкен болмайды. Көпшілігі ірі қояндарға қарағанда қысқа бетке ие, ал кейбіреулері тіпті дөңгелек бас, үлкен көздері немесе кішкентай құлақтарын сақтайды. Бұл ерекшеліктер оларды кішкентай етіп көрінеді. Атап айтқанда, Недерланд әтешінің денесі дөңгелек, тығыз және алдыңғы және артқы жағынан бірдей кең болуы керек. Әтеш қояндардың аяқтары қысқа, ал басы денесіне қарағанда үлкен болады. Олардың маңдайлары кең, тұмсықтары жақсы жетілген. Сонымен қатар, көздері үлкен және анық көрінеді. Құлақтары тік, біріне-бірі жақын орналасқан, ұзындығы 2,5-7,5 сантиметрге жетеді. Олар ARBA ережелеріне сәйкес қысқа болуы керек; әйтпесе, бұл Недерланд әтеші тұқымындағы жарысқа қатысуға жарамсыздық болып табылады. Әтеш қояндардың салмағы әдетте ARBA бойынша белгіленеді.

Өсіру

Буыршық генінің (символы Dw) пайда болуы 20 ғасырдың басында АҚШ-та анықталды. Екі "шынайы карлик" (еркек және ұрғыш) шағылыстырылса, оларды "шынайы карлик" (Dwdw) ететін генетикалық үлгі олардың ұрпақтарының 25 пайызы өлімге әкелетін генетикалық комбинацияны (dwdw) мұра етеді. Қоян шаруалары көбінесе "арахис" деп атаған бұл ұрпақтар жетіле алмайды және көпшілігі туғаннан кейін 1-3 күн ішінде өледі. dwdw комбинациясының өлімге әкелетін себептері белгісіз, бірақ ол қояндарда ас қорыту жолының жетілмегендігін тудырады деп есептеледі. Бұл жағдай 100% өлімге әкеледі, бірақ егер әр сағат сайын қолмен тамақтандырып, жылы ұстаса, арахис үш аптаға дейін өмір сүре алады, тіпті ол қысқа ғұмырында кемістікпен өмір сүреді. Көптеген этикалық селекционерлер арахисті туғаннан кейін көп ұзамай тауып, оны ақырып өлтіреді. Арахис пен арахис емес ұрпақтың айырмасы оңай көрінеді; олардың артқы жағы қатты қысыңқы, басы үлкен, ал құлақтары қалыптыдан әлдеқайда артқа орналасқан (кейде тіпті мойынға дейін). Егер екі шынайы карлик шағылыстырылса, статистикалық нәтиже 25% өлімге әкеледі, 25% жалған және 50% шынайы болады. Шынайы/жалған/арахис ұрпақтарының нақты саны әр ұяда әртүрлі болады. "Жалған карликтер" ұзын денелі, ұзын/ірі құлақты, ұзын бетті және көбінесе ең ауыр салмақты көрсетеді. Жалған карликтер (селекционерлер оларды "үлкен елік" деп атайды) жақсы көрме қояндары емес, бірақ жақсы текті қоян аналары селекционерлер үшін өте маңызды. Олардың "жақсы гендері" шынайы карликтермен бірдей және олар аналық ретінде жақсы, тіпті шынайы карликтерге қарағанда үлкен және сәтті ұялар тууы мүмкін. Жалған карликтер арахис тудыра алмайды. Егер олар шынайы карлик еркегімен шағылыстырылса, олардың ұялары 50% жалған карликтер мен 50% шынайы карликтерден тұрады. Жалған карликтерді сапасы бойынша бағалау оңай, өйткені олардың белгілері әдетте бірдей, тек үлкенірек. Құлақтың қалыңдығы мен пішіні, артқы жағының толықтығы, жоны мен басқа да белгілері бірдей. Нидерланд карликтерін өсірушілердің арасында дәлелденген сапалы шынайы карлик еркегін сапалы жалған карлик анасымен шағылыстыру кең таралған практика. Бұл арахис тууы мүмкіншілігін жояды және сапалы ұрпақ береді. Жалған карликтердің тууы ықтималдығы жоғары, бірақ бұл ұрпақтар көбінесе асылдандыруға жіберіледі (кейбір жалған карлик еркектері асылдандыру бағдарламасында құнды екенін дәлелдеді) немесе үй жануарлары ретінде сатылады. Әдетте жалған карлик еркектерін селекционерлер ұстамайды.