Жануарлар бағындағы қоңыр егеуқұйлар тұқымы

Кіріспе

Үйсіндірілген қоңыр тышқанның кіші түрі

Кимақ тышқан (Rattus norvegicus domestica) – қоңыр тышқанның (Rattus norvegicus) үйсіндірілген түрі және үй жануарлары ретінде ұсталатын ең көп таралған тышқан түрі. "Fancy rat" атауы хоббиге байланысты "fancy" сөзінің қолданылуынан туындаған, мысалы, "жануарларға құмарлық" – үй жануарларын бағалау, оларды көтеру немесе өсірумен айналысатын хобби. Көптеген буын өсірілгеннен кейін жабайыда ұсталған тышқандардың ұрпақтары, олардың мінез-құлқы бағынышты болғандықтан, сәндік типке жатады. Кимақ тышқандар 18 және 19 ғасырлардағы Еуропада қанды спорттың нысаны болды. Кейін үй жануарлары ретінде өсіріліп, қазір түрлі түстер мен өрнектерде кездеседі және оларды бүкіл әлемде тышқан өсірушілердің көптеген топтары өсіреді. Оларды жануарлар дүкендерінен және өсірушілерден сатып алуға болады. Кимақ тышқандардың бағасы салыстырмалы түрде төмен, тіпті басқа кішкентай үй жануарларымен салыстырғанда да; бұл олардың ең басты артықшылығы. Сонымен қатар, олар өте тәуелсіз, мейірімді, адал және оңай оқытылады. Олар басқа үйсіндірілген кеміргіштерге қарағанда зиялырақ деп есептеледі. Денсаулығы жақсы кимақ тышқандар әдетте 2-3 жыл өмір сүреді, бірақ одан да ұзақ өмір сүруі мүмкін. Кимақ тышқандар медициналық зерттеулерде кеңінен қолданылады, себебі олардың физиологиясы адам физиологиясына ұқсас. Осы салада қолданылған кезде оларды зертханалық тышқандар (lab rats) деп атайды. Үйсіндірілген тышқандар физиологиялық және психологиялық тұрғыдан жабайы туыстарындан өзгеше және әдетте басқа үй жануарларына қарағанда денсаулыққа қауіпті емес. Мысалы, үйсіндірілген қоңыр тышқандар ауруға себеп болатын фактор емес, бірақ жабайы тышқандармен байланысқа түсу үйге Streptobacillus moniliformis бактериясы сияқты патогендерді әкелуі мүмкін. Кимақ тышқандардың денсаулығына қауіп төндіретін факторлар жабайы тышқандардан өзгеше, сондықтан олар жабайы тышқандарға тән ауруларға шалдығу ықтималы төмен.

Тарих

Қазіргі заманғы сәнді тышқанның шығу тегі 18-ші және 19-шы ғасырларда бүкіл Еуропа бойынша тышқандарды тұтқындаған тышқан аулаушылардан басталады. Тышқанға жем салу - 20 ғасырдың басына дейін танымал спорт түрі болды. Бұл ойынға бірнеше тышқанды құдыққа толтырып, терьердің оларды қанша уақыт ішінде өлтіретіндігіне ставка жасауды енгізді. Бұл спорттың шыңы кезінде тышқан аулаушылар да, спортшылар да түрлі-түсті тышқандарды ұстай бастады, ақырында оларды өсіріп, үй жануарлары ретінде сата бастады деп есептеледі. Егіздер үшін бұл ойынның негізін салған екі адам - Джек Блэк, Виктория патшайымның өзін-өзі тышқан аулаушысы деп танытқан және Джимми Шоу, Лондонның ең ірі спорттық қонақ үйлерінің бірі. Бұл екі адам бүгінгі күнгі түрлі-түсті түстердің пайда болуына себепші болды. Қара, әсіресе, әдемі емес түстегі "жақсы" тышқандарды қолға түсіріп, оларды ленталармен безендіріп, үй жануарлары ретінде сатумен танымал болды. Сыңарларға қызығушылықты ұйымдастырудың ресми және ұйымдастырылған хоббиі Мэри Дуглас есімді әйелдің үй жануарлары сыңарларын Ұлттық Сыңарлар Клубының көрмесінде, Англиядағы Айлсбери қаласындағы көрмесінде, 1901 жылдың 24 қазанында, көрмеге әкелуге рұқсат сұрағаннан кейін басталды. Оның қара және ақ түстегі бүркітшігі "Үздік шоу" жүлдесін жеңіп алып, сол аймаққа қызығушылық туғызды. 1921 жылы Дуглас қайтыс болғаннан кейін, қасқырлардың сән-салты көп ұзамай қайтадан модадан шығып кетті. Бастапқы хобби 1912 жылдан 1929 немесе 1931 жылға дейін Ұлттық тышқан және тышқан клубының бір бөлігі ретінде, сол кезде тышқан атаудан алынып тасталды, оны бастапқы Ұлттық тышқан клубына қайтарып берді. Бұл хобби 1976 жылы ағылшын ұлттық сәнді тышқан қоғамының (NFRS) құрылуымен қайта жанданды. Әлемде бірнеше тышқан сүйер топтар бар.

Жабайы тышқаннан айырмашылықтары

Үй тышқандары жабайы туыстасынан бөлек түрге жатпайды (мысалы, иттің сұр қасқырдан айырмасы сияқты), бірақ оларды ерекшелендіретін маңызды айырмашылықтар бар; ең көрінері – түсі. Табиғатта кездейсоқ түс өзгерістері болуы мүмкін, бірақ олар сирек кездеседі. Көптеген жабайы R. norvegicus қоңыр түсті, ал сәнді тышқандар ақтан, қантекеге дейін, көк түске дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Мінез-құлқы жағынан, үй тышқандары жабайы туыстасынан тәуір болады. Олар адамдармен жақсы тіл табысып, еркін жүргенде иелерін іздейді. Олардың жарық пен дыбысқа реакциясы төмендеген, жаңа тағамға абайсыздық танытпайды және тығыздыққа төзімді. Үй тышқандары ертерек, оңай және ұзақ жұптасады. Сонымен қатар, үй тышқандары бір-бірімен шайқасқанда басқаша мінез-құлық көрсетеді: жабайы тышқандар көбінесе жеңілген шайқастан қашады, ал үй тышқандары ұзақ уақыт құрсақтарымен немесе бокс позында тұрады. Осы мінез-құлық ерекшеліктері генетикалық емес, қоршаған ортаның әсерінен туындайды деп саналады. Дегенмен, жабайы түрлердің кейбір өкілдерінің басқаларына қарағанда оңай үйретілуіне биологиялық себептер бар екені де айтылады, және осы айырмашылықтар ұрпақтан ұрпаққа беріледі (үйретілген күміс түлкімен салыстырыңыз). Үй тышқандарының дене құрылысы жабайы тышқаннан да өзгеше. Сәнді тышқанның денесі кішкентай, құлақтары үлкен, ал құйрығы ұзын. Үй тышқандарының бет пішіні әдетте кішкентай және жіңішке болады. Үй тышқандары жабайы тышқандарға қарағанда ұзақ өмір сүреді. Жыртқыштардан қорғалғандықтан және тамақ, су, баспана мен медициналық көмекке қол жеткізгендіктен, олардың өмір сүру ұзақтығы шамамен екі-үш жылды құрайды, ал жабайы R. norvegicus бір жылдан да аз өмір сүреді. Алайда, жабайы тышқандардың миы, жүрегі, бауыры, бүйректері және бүйрек үсті бездері зертханалық тышқандарға қарағанда ірілеу болады.

While domesticated rats are not removed enough from their wild counterparts to justify a distinct species (like the dog versus grey wolf), there are significant differences that set them apart; the most apparent is coloring. Random color mutations may occur in the wild, but these are rare. Most wild R. norvegicus are a dark brown color, while fancy rats may be anything from white to cinnamon to blue. Behaviorally, domesticated pet rats are tamer than those in the wild. They are more comfortable around humans and known to seek out their owners while roaming freely. They have decreased reactions to light and sound, are less cautious of new food, and have better tolerance to overcrowding. Domesticated rats are shown to mate earlier, more readily, and for a longer period of time over their lifespan. Also, domesticated rats exhibit different behaviors when fighting with each other: while wild rats almost always flee a lost battle, caged rats spend protracted amounts of time in a belly up or boxing position. These behavioral traits are thought to be products of environment as opposed to genetics. However, it is also theorized that there are certain underlying biological reasons for why some members of a wild species are more receptive to domestication than others, and that these differences are then passed down to offspring (compare domesticated silver fox). The body structure of domesticated rats differs from that of a wild rat as well. The body of a fancy rat is smaller, with larger ears and a longer tail. Domesticated rats have generally smaller and sharper facial features as well. Domesticated rats have a longer lifespan than that of wild rats. Because domesticated rats are protected from predators and have ready access to food, water, shelter, and medical care, their average lifespan is around two to three years, in contrast to wild R. norvegicus, which average a lifespan of less than one year. However, wild rats generally have larger brains, hearts, livers, kidneys, and adrenal glands than laboratory rats.

Түстеу

Кейбір үй жануарларына жататын егеуқұйрықтар жабайы қоңыр егеуқұйрықтың агути түсін сақтайды (бір шашта үш тон), ал басқалары біртекті түске ие (әр шашта бір түс), бұл қапталды қара түсті егеуқұйрықтардан мұра болған қасиет. Агутиге негізделген түстерге агути, корица және күміс түстілер жатады. Қара түске негізделген түстерге қара, беже, көк және шоколад түсі жатады. Стандарттарды түсіндіру әр түрлі елдер мен клубтар арасында (тіпті олардың ішінде де) өзгеріп отыруы мүмкін.

Көшпе түрі

Ет селекциясы арқылы келеңдерге енгізілген ең айқын және стандартталған физикалық өзгерістердің екеуі – Манкс келеңі мен Дамбо келеңінің дамуы. АҚШ-та пайда болған Дамбо келеңінің басының екі жағында үлкен, төмен, дөңгелек құлақтары болады, бұл рецессивті мутация нәтижесінде пайда болған және оның аты «Dumbo the Flying Elephant» атты ойдан шығарылған кейіпкеріне ұқсас болғандықтан қойылған. Манкс келеңі генетикалық мутацияға байланысты құйрықсыз болады және осы ерекшелікті бөлісетін Манкс мысығының құрметіне аталған.

Соңғы уақытта хоббиде кең таралған тағы бір дене типтік вариация – бұл карлик келеңдер. Карликтік 1970 жылдары зерттеу мақсатында ұсталған Sprague Dawley келеңдері арасында мутация ретінде пайда болды. Ересек карликтер стандартты келеңдерге қарағанда айтарлықтай кішідірек болады, аталықтары 100-130 грамм, ал стандартты аталықтары 300 грамм немесе одан да көп салмаққа ие. Бұл карликтік түрінің себебі өсу гормонының өндірісінің төмендеуі, бұл дене мөлшерінің өзгеруінен басқа да әсерлерге алып келеді. Үй жануарлары ретінде ұстау үшін маңыздысы, бұл гипофиз және сүт бездері ісіктерінің, сондай-ақ бүйрек ауруларының (нефропатия) пайда болуын азайтады, нәтижесінде карлик келеңдердің аталықтары стандартты келеңдерге қарағанда 20-40%, ал аналықтары 10-20% көбірек өмір сүреді. Дегенмен, олар кейбір когнитивтік бұзылуларды көрсетуі мүмкін.

Қалпақтың түрлері

Түстер мен белгілердің санына қарағанда, қапталдың (шапанның) әртүрлілігі салыстырмалы түрде аз, және олардың бәрі де халықаралық стандарттауға ие емес. Ең көп таралған түрі – қалыпты немесе стандартты, онда әр жынысқа қарай қалыңдығында айырмашылық болуы мүмкін: еркектерде қалың, жуан, дөңгелек қаптал, ал аналықтардың қапталдары жұмсақ және жіңішке болады. Қалған қаптал түрлері шаштың өзімен емес, оның болмауымен сипатталады, мысалы, түксіз егеуқұйрықтар.

Шашы жоқ тышқандар

Шашсыз егеуқұйрықтар – шаш жамылғысының әртүрлі деңгейде түсуімен сипатталатын түк түрлері. Бір түрі – шашсыз егеуқұйрық, ол бұйралы түкті рекстерден шайқалады. Олар өте қысқа түк участаларынан бастап, толығымен шашсыз болуға дейін өзгереді. Рекс – доминантты қасиет болғандықтан, бұйралы рекс түкті ұрпақ алу үшін бір ғана рекс ата-ана жеткілікті. Дегенмен, екі рекс ата-ана шайқалғанда, ұрпақта осы қасиеттің екі көшірмесі болуы мүмкін. Бұл шаштың әртүрлі деңгейде жоғалуына себеп болады және «қос рекс» деген атаумен танылады. Шашсыз егеуқұйрықтың екінші түрі кейде «нағыз шашсыз» деп аталады. Бұл басқа геннің салдарынан туындайды және шашы жоқ «қос рекс» шашсыз егеуқұйрықтан айырылады. Бұл шашсыз егеуқұйрықтың денесінің ешбір бөлігінде шаш өспейді, ал «қос рекс» шашсыз егеуқұйрықтан өзгеше. Жартылай шашсыз егеуқұйрықтардың тағы бір тобы – patchwork rex, өмір бойы бірнеше рет әртүрлі «жамалармен» шаштарын жоғалтып, қайта өсіреді. Бір жағынан, егеуқұйрықтарды белгілі бір стандартқа «сайкестендіру» немесе жаңа стандартты жасау – фантазияның негізін құрайтын маңызды бөлік. Екінші жағынан, бұл процесс көптеген егеуқұйрықтардың «стандартқа сай келмейтініне» әкеледі, олар кейін беріліп, тамақ ретінде сатылады немесе өлтіріледі – соңғысы сою деп аталады. Шашсыз және құйрықсыз егеуқұйрықтарды шайқау этикалық тұрғыдан дұрыс па деген мәселе туындайды. Құйрық – егеуқұйрықтың тепе-теңдігі үшін және дене температурасын реттеу үшін маңызды. Құйрығы жоқ егеуқұйрықтарда ыстықтан шаршау қаупі жоғары, ішек пен қуыққа бақылау нашар, биіктіктен құлау қаупі бар және артқы аяқтардың сал болуы және мегаколон сияқты кіші кезеңде өмірге қауіп төндіретін деформацияларға ұшырауы мүмкін. Сол сияқты, шашсыз егеуқұйрықтар шаш жамылғысы болмағандықтан сызаттардан және суықтан нашар қорғалады. NFRS сияқты ұйымдар өз шараларында осы түрлерді көрсетуге және оларға байланысты қызметтер арқылы жарнамалауға тыйым салады.

Қолжетімділік

R. norvegicus және туысқан түрлері зиянкестер саналатындықтан, олардың шетелге қасақана әкелінуі көбінесе реттеледі. Мысалы, Австралияда шетелдік кеміргіштерді әкелуге тыйым салынған, сондықтан әртүрлі түстер мен сорттар шетелдік желілерден бөлек өсірілді немесе сол елде қол жетімді емес (мысалы, Австралияда түксіз және Дамбо тышқандары табылмайды). Канаданың Альберта провинциясы сияқты, тышқан жоқ деп есептелетін басқа да аймақтарда, мектептерден, зертханалардан және зоопарктерден басқа жерлерде үй жануарлары ретінде сәнді тышқандарды ұстау заңсыз. Адам өсірген R. norvegicus-тың денсаулыққа қауіпті және ауруларға шалдығу ықтималдығы жабайы түрлеріне қарағанда жоғары, бірақ олар жабайыда кең таралған кейбір ауруларға да аз ұшырайды. Олардың сезімталдығына әсер ететін негізгі факторлар – әсер ету, өмір сүру жағдайы және тамақтану режимі. Өмірін толығымен үй ішінде өткізген тышқандар сальмонелла және Pseudomonas aeruginosa сияқты ауру тудыратын бактериялардан аулақ бола алады; соңғысы тазартылған суда кездеспейді. Сонымен қатар, олар эндемикалық тиф және тышқан тасқұрты сияқты ішек паразиттерін тарату үшін маңызды болып табылатын тарақшалар, қоңыздар және блохалар сияқты векторлардан оңай қаша алады. Үй жануарлары мен зертханалық тышқандар тұрақты және теңгерімді тамақтанудың және медициналық көмекке қол жеткізудің артықшылықтарын пайдаланады. Порфирин – бұл нәзік тышқандардың көздері мен мұрындарының айналасында пайда болатын қоңыр-қызыл түсті зат. Ол құрғаған қанға ұқсауы мүмкін, бірақ бұл стресс кезінде немесе тышқанның тыныс алу жолдарының инфекциясына шалдыққанда бөлінетін шырыш тәрізді зат. Көздің уақытша тітіркенуінен де туындауы мүмкін, мысалы, тышқан күтім барысында қабыршақтағанда. Мителер де денсаулыққа қауіп төндіреді. Мителер – қан сорғыш микроскопиялық паразиттер, олар сәнді тышқандардың терісін тітіркендіреді, ал егер олардың бұрыннан бар денсаулық мәселелері болса, денелерінің бір уақытта екі проблеманы шеше алмауынан өлімге әкелуі мүмкін. Үй ішінде өмір сүру кейбір ауруларға шалдығу қаупін азайтады, бірақ басқа тышқандармен тығыз байланыста болу, қоршаған орта факторларынан (мысалы, температура, ылғалдылық) тиісті қорғаныстың болмауы, денсіз тамақтану және табиғи емес ортада өмір сүрумен байланысты стресс тышқанның денсаулығына кері әсер ете алады және оларды белгілі бір жағдайларға бейім етеді. Атап айтқанда, Тайзер ауруы, протозойлық инфекциялар (мысалы, Giardia muris) және псевдотуберкулез көбінесе стресске ұшыраған немесе жас тышқандарда кездеседі. Сонымен қатар, үй жануарлары ретіндегі тышқандар Streptococcus pneumoniae-ге ұшырайды, бұл пневмониямен байланысты бактерия емес, адамнан жұққан зооноздық ауру. Адамға қатысты саңырауқұлақ, Pneumocystis carinii (сонымен қатар барлық үй жануарларында кездеседі), тышқанның иммундық жүйесі аурудан зақымдалмаса, әдетте, тышқанда симптомсыз болады. Егер бұл орын алса, инфекция пневмонияға айналуы мүмкін. Staphylococcus spp. – көбінесе тері бетінде қоныстанған, көбінесе қауіпсіз бактериялар тобы, бірақ әлеуметтік және иерархиялық күрес кезінде пайда болатын кесулер мен сызаттар олардың жаралы дерматитке жол ашуына мүмкіндік береді. Тышқандардағы жалпы аурулар мен денсаулық мәселелерін алдын алу бойынша зерттеулер жалғасуда. Денсаулықты жақсарту және өмірді ұзарту үшін тамақтану режимін өзгерту ұсынылады, соның ішінде қатерлі ісік, жүрек аурулары және инсульт қаупін азайту үшін тышқанға қолайлы супер азықтарды мөлшермен беру.

Because R. norvegicus and related species are seen as pests, their intentional import into foreign countries is often regulated. For example, the importation of foreign rodents is prohibited in Australia, and so various coat types, colors, and varieties have been bred separately from foreign lines, or are just not obtainable within that country (for example, hairless and Dumbo rats do not exist in Australia). In other areas, like the Canadian province of Alberta, which is considered rat free, the ownership of domestic fancy rats outside of schools, laboratories, and zoos is illegal.]] Human raised R. norvegicus are more prone to specific health risks and diseases than their wild counterparts, but they are also far less likely to succumb to certain illnesses that are prevalent in the wild. The major considerations for susceptibility include exposure, living conditions, and diet. Rats that live their entire lives indoors usually are able to avoid disease causing bacteria such as Salmonella and Pseudomonas aeruginosa; the latter is absent in treated water. They may also more easily avoid vectors like cockroaches, beetles, and fleas which are essential for the spread of endemic typhus and intestinal parasites like the rat tapeworm. Additionally, pet or laboratory rats enjoy the intrinsic benefits of having a consistent and well balanced diet, along with access to medical care. Porphyrin is a browny red substance that fancy rats can develop around the eyes and nose. It may appear like dried blood, but is a mucus like substance that is released at times of stress or if the rat has a respiratory infection. It can also be caused by temporary irritation in the eye, such as the rat accidentally scratching its eye while grooming. Mites also pose a health risk. Mites are microscopic bloodsucking parasites that can irritate the skin of fancy rats, and if they have a preexisting health condition, it can cause them to die from their bodies' inability to handle two problems at once. While living indoors decreases the risk of contracting certain diseases, living in close quarters with other rats, lack of proper protection from environmental factors (e. g. temperature, humidity), an unhealthy diet, and the stresses inherently associated with living in an unnatural habitat can all adversely affect a rat's health to make them more prone to specific conditions. Specifically, Tyzzer's disease, protozoic infections (e. g. Giardia muris), and pseudotuberculosis are usually seen in stressed or young rats. Additionally, pet rats are exposed to Streptococcus pneumoniae, a zoonotic disease caught from humans, not the same bacteria associated with pneumonia. A human associated fungus, Pneumocystis carinii (also found in almost all domesticated animals), is usually asymptomatic in the rat, unless the rat's immune system is compromised by illness. If this occurs, the infection can develop into pneumonia. Staphylococcus spp. are a mostly benign group of bacteria that commonly reside on the top of the skin, but cuts and scratches from social and hierarchical fighting can open up the pathways for them to cause ulcerative dermatitis. Research into prevention of common diseases and health issues in rats is ongoing. Dietary changes are among the main suggestions for improved health and longevity in fancy rats, including feeding rat friendly superfoods in moderation to reduce the risk of cancers, heart disease, and stroke.

Меншік иелеріне төнген қауіптер

Тышқандарды үй жануарлары ретінде ұстаған кезде, олардың иелеріне қауіпті ауруларды жұқтыруы мүмкін деген пікір тараған. Әдетте, үй жануарлары ретінде өсірілген тышқандар аурулар мен паразиттерге тексеріліп, емделеді. Көптеген адамдар барлық тышқан обаны таратады деп қорқады, бірақ шындығында *R. norvegicus* қауіпті түрлер тізіміне кірмейді. Дегенмен, үй тышқанының сальмонеллаға алғашқы ұшырауы, сондай-ақ басқа да зоонозды тышқан аурулары көбінесе иесінің үйіндегі қопарасыздан немесе жануардың ластанған тағамынан, суынан немесе төсегінен туындайды. Әсемдікке жаратылған тышқандарды ерте өсірушілердің бірі Джек Блэк, бірнеше рет шағылғаннан кейін өлімге жудықтанғанын айтқан. 2017 жылы Ауруларды бақылау орталығы үй тышқандары арқылы тараған Сеул вирусының таралуы туралы хабарлады.

Көркем әдебиет

Саманта Мартин, кино, жарнама және музыкалық бейнежазбалардағы жануарларды кәсіби түрде оқытатын маман, тышқандардың бейімделгіштігі, интеллектуалды деңгейі және назар шоғырландыру қабілетінің арқасында оларды оқытудың ең оңайы болып табылатынын мәлімдеді. 1987 жылғы «Батыр кішкентай тостер» фильмінің тікелей бейне нұсқаларында – «Батыр кішкентай тостер құтқаруға» және «Батыр кішкентай тостер Марсқа барады» фильмдерінде Ратсо Роб Макгроартидің үй жануары болып табылады. Стивен Гилберттің «Ратманның күнделіктері» повесі «Уилард» (1971) және «Бен» (1972) фильмдеріне, сондай-ақ 2003 жылғы алғашқы фильмнің жаңадан түсірілген нұсқасына негіз болды. Мұнда басты кейіпкер үйінде кездесетін тышқандармен достық қарым-қатынас жасайды, бірақ бұл қарым-қатынас трагедиямен аяқталады. Бұл фильмдер көбінесе жамандыққа қатысты кең таралған пікірді күшейтеді – олар адамдарды және мысықтарды өлтіреді, азық-түлік дүкендерін тонап алады, бірақ үй жануарларына айналған басқа жабайы тышқандар бейтарап немесе жағымды жайттармен көрсетіледі; «Хаус» телесериалында титулдық кейіпкердің үй жануары «Стив Маккуин» қысқаша көрініс береді. «Жасырын жауынгерлер» (Teenage Mutant Ninja Turtles) франшизасының кейбір нұсқаларында, жасырын жауынгерлердің ұстазы және асырап алған әкесі Сплинтер, ол бір кезде ниндзя Хамато Йошидің үй жануары болған және иесін үлгі алып, жекпе-жек өнерін үйренген. 1996 жылғы «Phantasmagoria: A Puzzle of Flesh» ойын-сауық ойынында басты кейіпкер Кертис Крейгтің Blob атты тышқан үй жануары бар, ол ойын барысында бірнеше рет көрінеді және ойыншы шешуі керек көптеген жұмбақтардың біріне қатысады. «Гарри Поттер» сериясындағы Хогвартс сиқыр мектебінде тышқандарды үй жануары ретінде ұстауға ресми түрде рұқсат берілмегенмен, олар көбінесе қажетті үй жануары саналмайды. Рональд Уизлидің Скарбс атты тышқан үй жануары болған, кейін ол іс жүзінде заңсыз анимаг – Питер Петтигрю екені анықталды. «Түндегі ит оқиғасының қызықты жағдайы» романының автоизмдік кейіпкері Кристофер Бунның Тоби атты тышқан үй жануары бар.