Кіріспе

Қоян аулау спорты

Қоян аулау (сондай-ақ қоянға аң аулау және құлақ қоян аулау) – қоян аулау спорты. Көбінесе қоянды іздеу және қуу үшін күзендер немесе иттер қолданылады. Қоянды ұстау үшін түрлі әдістер қолданылады, оның ішінде тұзаққа түсіру және оқтап алу. Аң аулау қай жерде жүргізілсе, соған байланысты лицензиялар және қолданылатын әдістерге қатысты басқа да ережелер болуы мүмкін.

Аң аулау

Қоян аулаудың негізгі ортасы – орман. Қояндар осы жерді биік және жұмсақ жерінің арқасында жақсы көреді, себебі ол жерде қоршау жасау және жайлы қоныстар құру оңай. Ұлыбританияда ферреттерді олардың "табиғи аң ауру дағдылары" болғандықтан аң аулау серіктері ретінде пайдалануға болады. Аңшының таңдаған әдісіне қарай, ферреттер қоянды қоршаудан шығаруға немесе оны өлтіруге үйретілуі мүмкін. АҚШ-та иттің табиғи аң ауру қабілеттері болғандықтан олар аң ауру серіктері ретінде қолданылады, сондай-ақ ферреттерді аң ауру үшін пайдалану заңсыз. Балама ретінде, аңшылар аң ауру серіктерінің орнына арнайы жабдықтарды пайдалана алады. Бұларға мылтықтар, тоқтау қораптары, қоян аулауға арналған кескіштер және қалта торлары жатуы мүмкін. Басқа аң ауру әдістерінің қатарында, аңшылар топта да аң аулауға болады. Бұл әдіс бойынша, әрбір топ мүшесі қоянды қозғалысқа келтіру үшін шу шығарады. Егер сәтті болса, қашқан қоян әдетте мылтықпен өлтіріледі немесе тормен ұсталады. Кейбір жағдайларда, кішкентай калибрлі мылтықпен аңшы қоянды қоршауында тұрғанда өлтіре алады. Бұл теориялық артықшылықтары мен кемшіліктерінен басқа, қазіргі заманғы ферреттерді пайдалану технологиялық құрылғыларды қамтиды. Олардың бірі – феррет киетін локатор жағасы, ол феррет қоян қоршауында болғанда оның орнын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, аңшы феррет жағасына қосылған локаторды пайдаланып, феррет орналасқан жерге жақындығын анықтайды. Сигналдардың жиілігі артаған сайын, аңшы қоршаудағы ферреттің нақты орнына жақындай түседі. Егер феррет қоянды сәтті аулап өлтіргені анықталса, аңшы әдетте кескішті пайдаланып феррет пен ауланған қоянды қазып шығарады. Балама ретінде, ферреттер қояндарды қоршаудан қалта торларына немесе ұзын торларға қуу арқылы шығара алады. Кейбір аңшылар енді жемтіні ұстау үшін тор салудың орнына атыс қаруына немесе итке сеніп жүреді. Үш-төрт аңшы феррет қуып жететін кезде қоянды мылтықпен атуға тырысады.

Аңшы иттермен аң аулау

Қоян аулау кезінде аң аулау иттері түрлі жағдайларда көмектесе алады; оларды жануарды іздеу, қуып шығару немесе әкелу үшін қолдануға болады. Иттерді аң аулауға пайдалану ежелгі Египет дәуіріне дейін жетеді. Қоян аулауға ең көп қолданылатын тұқымдарға көзбен қуатын иттер, лайкалар, иіспен іздейтін иттер, ретриверлер, спаниельдер, тұрушы иттер және нұсқаушы иттер жатады. Иттермен (әдетте бигль немесе бассеттермен) қоян аулау бигль аулау деп аталады. Ұлыбританияда аңшыларға екі иттен аспайтын және жер иесінің рұқсатымен иттерді пайдалануға рұқсат беріледі.

Жарық түсіру

Spotlighting немесе lamping – күшті қолға ұсталатын, мылтыққа орнатылған немесе көлікке бекітілген іздеу шамдарының көмегімен түнде жүзеге асырылатын қоян аулаудың кез келген түрі. Жарық көбінесе иттермен, мысалы, есіл иттің (немесе лаңкестіктің) қасында, пневматикалық мылтықпен немесе .22LR, .17 HMR сияқты басқа да қарулармен бірге қолданылады. Қоян жарықпен жарықтандырылып, атылады немесе ит оны қуалап, ұстайды. Көбінесе олжаны ұстау үшін лаңкестіктер қолданылады, ең танымал тұқымдық араласулар грейхаундтар, шекаралық коллилер және салюктер арасында кездеседі. Көлік пайдалану – spotlighting-тің өте танымал әдісі. Пикаптар мен 4x4 көліктері артықшылықты тасымалдау құралдары болып табылады. Квадроциклдер де қоян аулау үшін танымал. Олар жылдам үдеуді қамтамасыз етеді, қоянды қуалап жетуді жеңілдетеді.

Тұтқырлау әдістері

Қоянды ұстау үшін әртүрлі тұзақтар қолданылады, оларды түрлеріне бөлуге болады. Көптеген тұзақтар көбінесе зиянды жануарларды бақылау үшін пайдаланылады. Спорттық аң аулауда ең көп қолданылатыны – ұзын торлармен аулау. Көптеген тұзақтар заңсыз болып табылады.

Көктемдік тұзақтар

Бұл тұзақтардың табысты болу деңгейі жоғары және оларды орнату өте оңай. Тұзақтың ішіндегі серпімдер қоянның салмағынан қозғалып, қысқарып, есік жануардың артынан жабылып, оны қауіпсіз түрде тұтқынға алады. Мұндай қолмен жасалған тұзақтардың табысты болуы төмен, себебі тиімділігі тұзақтың сапасына тікелей байланысты. Тұзақтардың жұмыс істеу механизмі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ қоянның қозғалысы оларды жабуға себепкер болады. Көбінесе, қоян шығатын тесіктердің маңына ұзын торлар қойылады, сонда қашқысы келген қоян (яғни тесіктен шығып бара жатқан) торға түсіп қалады, бұл аңшыға оны ұстауға мүмкіндік береді. Қоянды торға қарай қорқыту процесі "флюшинг" деп аталады және ол аң аулаушы жануарларды, шамдарды, арқандарды немесе шуды пайдалану арқылы жасалады.

Ақша қалтасы

Ең көп қолданылатын торлардың бірі – қалта торлар. Олар нейлоннан немесе жусаннан жасалуы мүмкін, ал көлемі кішіден үлкенге дейін өзгеріп отырады. Аңшы қоян тесігінің үстіне торды жабады, содан кейін оның жоғарғы және төменгі ілмектерін қадамен бекітеді. Қоян торға шабуыл жасағанда, оның қысқыш жіп механизмін іске қосып, торды бірге қысып жабады. Содан кейін аңшы қоянды өлтіреді.

Тарихи қоян аулау

Орта ғасырларда қоянды шаңырақтан шығарда ұстау үшін қылқан немесе сокол қолданылатын. Мұндай аң аулау үшін әдетте альбино тояқты пайдаланылатын, ол жыртқыш құсқа оны оңай тануға көмектесетін. Бұл аң аулау стилі кейде қолданыла береді, әсіресе Ұлыбританияда ол әлі де танымал (Falconry қараңыз), бірақ жоғарыда аталған әдістер оны көбінесе толығымен ығыстырды. Осы кезеңде қоянды қуу спортының да танымалдылығы артып келе жатты. Бұл кезде қоянды қуып жеткізу үшін бірден екі итті жіберетін, ал қайсысы қоянды өлтірсе, сол ойынның жеңімпазы деп жарияланатын. Көбінесе адамдар қай ит жеңіске жететініне тігіс тігетін. XVI ғасырдағы Ұлыбританияда қоян аулауға әдетте екі аңшы – жаяу немесе атпен, бір топ иттің қатысуы және мүйіз қажет болатын. Иттерді жетекші аңшы мүйізді қоянды қууға ынталандыру үшін пайдаланса, екіншісі артта қалған иттілерді серпілістіру үшін топтың соңында қалатын. Қоян ұсталғанда, оның өлімі мүйіз үрлегеннен кейін оның денесін рәсімдік түрде кесу арқылы белгіленетін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та аң аулауға ниеттенген әрбір адамның штаттық аң аулау лицензиясы болуы міндетті (кейбір штаттарда бұл ережеден ерекшеліктер бар). Кейбір ұлттық жабайы табиғат қанағаттарында қосымша рұқсаттар қажет болуы мүмкін. Әр штаттың қоян аулау маусымы әртүрлі кезеңде өтеді. Вирджиния штатында маусым қараша, желтоқсан және қаңтар айларында жалғасады.