Кіріспе
1961 жылы Канада мен АҚШ арасындағы келісім
Колумбия өзені туралы келісім – Канада мен АҚШ арасындағы 1961 жылғы келісім. Бұл келісім екі елде де электр энергиясын өндіру және су тасқындарын бақылау мақсатында Колумбия өзенінің жоғарғы бассейніндегі су электр станцияларын салу және пайдалануды регламенттейді. Осы келісім бойынша төрт су электр станциясы салынды: Канаданың Британдық Колумбия провинциясында үш (Дункан су электр станциясы, Мика су электр станциясы, Кинлейсайд су электр станциясы) және АҚШ-тың Монтана штатында біреу (Либби су электр станциясы). Келісім АҚШ-тың төменгі ағыстағы электр энергиясы мен су тасқынынан қорғаудың пайдасының жартысын Канадамен бөлісуді көздейді, сондай-ақ басқа да мақсаттар үшін келісімдегі резервтерді пайдалануға мүмкіндік береді. Келісімнің ұзақ мерзімді әсерлері әр түрлі: су электр станциялары Британдық Колумбияға және АҚШ-тың Тынық мұхиты аймағына гидроэлектр энергиясын өндіру және су тасқындарын бақылау арқылы зор экономикалық пайда әкелгенімен, жергілікті қауымдастықтарға қатысты әлеуметтік және экономикалық салдарлар, сондай-ақ ірі су электр станцияларын салу мен пайдалануға байланысты экологиялық мәселелер бойынша ұзақ мерзімді алаңдаушылықтар бар.
Өмірбаян
1944 жылы Канада мен АҚШ үкіметтері Колумбия өзенінің алабындағы бөгеттерді бірлесіп салу мүмкіндігін зерттеуді бастауға келісті. 1948 жылы Колумбия өзенінің су тасқыны Трейл қаласынан (Британдық Колумбиясы) Орегон штатының Астория қаласына дейінгі аймақта кең ауқымда зардаптар келтіріп, Орегон штатының екінші ірі қаласы Ванпортты толығымен қиратты. Су тасқынынан қорғануға деген қызығушылықтың артуы және электр қуатын дамыту қажеттілігінің өсуі Канадада бөгеттер салу бойынша 11 жылдық талқылаулар мен балама ұсыныстарға бастады. 1959 жылы үкіметтер келісімге келу және шығындар мен пайданы бөлу принциптерін ұсынған есеп жариялады. 1960 жылдың ақпанында ресми келіссөздер басталды, ал 1961 жылдың 17 қаңтарында премьер-министр Дифенбейкер мен президент Эйзенхауэр келісімге қол қойды. Келісімді жүзеге асыру үш жылдан астам уақытқа соқтырды, себебі Канаданың бөгеттерін салуды қаржыландыру және Канаданың алғашқы жылдары қажеттіліктерінен артық болған электр қуатын сату бойынша келісімдер жасау қиындықтары туындады. 1964 жылдың қаңтарында келісім хаттамасы мен Канада-Британдық Колумбия келісіміне қол қойылды, ол көптеген келісім шарттарын шектеді және нақтылады, Британдық Колумбия және Канада үкіметтері арасындағы құқықтар мен міндеттерді анықтады, сондай-ақ Канаданың үлесін АҚШ-тың төменгі ағындағы электр қуатты өндірушілеріне (BPA) сатуға мүмкіндік берді. Ратификация құжаттары алмастырылды және келісім 1964 жылдың 16 қыркүйегінде күшіне енді.
Америка Құрама Штаттары
1930 жылдардан бастап АҚШ Колумбия бассейні жобасының аясында Колумбия өзенінің төменгі ағысында электр энергиясын өндіру, су тасқынын бақылау, кеме жүру және Вашингтон штатында суару мақсатында бөгеттер салды. Осылайша, шекараның американдық жағындағы бөгет құрылысы Колумбия өзені туралы шарт күшіне енгенге дейін басталды. 20-ғасырдың басында Колумбия өзеніндегі ірі бөгеттерге қатысты әртүрлі жоспарлар ұсынылды, олардың көпшілігі суаруға бағытталған, бірақ даму 1930 жылдары ғана қарқынды жүрді. Ұлы депрессия кезінде АҚШ Федералдық үкіметі «Жаңа мәміле» бағдарламасының бір бөлігі ретінде құрылысқа серпін берді. Бонневилл және Гранд-Кули бөгеттерінің құрылысы осы кезеңде басталды, бірақ Колумбия өзеніндегі бөгеттерді салуға үкіметтің қатысуы бүгінге дейін жалғасуда. Бұл жобалар су тасқынын бақылау және электр энергиясын өндіру мүмкіндігін едәуір арттырды, бірақ жүйе толық қорғаныс немесе электр энергиясының максималды өндірісін қамтамасыз ете алмады. Американдық жоспарлаушылар өзеннің толық потенциалын тек халықаралық ынтымақтастық арқылы пайдалануға болатынын түсінді, бұл қолданыстағы төменгі Колумбия кешенінен жоғары қосымша су қоймасын құруға мүмкіндік береді. Канададағы су қоймасының арқасында су шығарылымын электр энергиясына деген сұранысқа қарай уақыт бойынша реттеуге болады, өзеннің қар еріген кездегі табиғи ағынына тәуелді болмай.
Канада
Британдық Колумбияның премьері В. А. К. Беннетт және оның әлеуметтік-кредиттік үкіметі 1950 және 1960 жылдары провинция бойынша инфрақұрылымды дамытуға жауапты болды. Беннетт Колумбия өзені келісімінің артында тұрған Канаданың ықпалды тұлғасы болды және қоғамдық энергетиканы дамытуға сенгендіктен, «Екі өзен саясатын» жасап, ілгерілетуге ұмтылды. Бұл саясат Британдық Колумбия провинциясындағы екі маңызды өзеннің – Бейбітшілік және Колумбия өзендерінің су электрлік қуатын дамыту жолдарын белгіледі. Беннетт солтүстік аймақтың кеңеюі мен дамуын қамтамасыз ету үшін Бейбітшілік өзенін дамытуды, ал Колумбия өзенін провинцияның өсіп келе жатқан өнеркәсіптеріне қуат беру үшін пайдалануды жоспарлады. Колумбия өзені келісімі бойынша жүргізілген келіссөздер Беннеттке Британдық Колумбияның қаржылық қиындықтарын еңсеріп, «Екі өзен саясатын» іске асыруға бірегей мүмкіндік берді. 1950 жылдары Британдық Колумбия үкіметінің Колумбия және Бейбітшілік өзендерін дамытуға қажетті қаржысы жетпеді, ал жеке меншікке тиесілі BC Electric компаниясы бұл өзендерде су электр станцияларын салуға қаржы жұмсауға құлықсыз болды. Сондықтан BC Energy Board су электр станцияларын мемлекеттік жоба ретінде жүзеге асыруды ұсынды. 1961 жылдың 1 тамызында BC заң шығарушы органына 5-нөмірлі заң жобасы ұсынылды, ол BC Electric компаниясын мемлекеттік бақылауға алу және Бейбітшілік өзеніндегі қуатты дамыту компаниясын құруды көздеді. Сол айдың соңында 5-нөмірлі заң жобасы қабылданды, ол 1963 жылы BC Hydro компаниясын құруға жол ашты, осылайша Беннетттің «халыққа тиесілі энергетика» туралы көзқарасы іске асырылды. Беннетт Колумбия және Бейбітшілік өзендерін бірдей дамытуға қажетті қаржыны қамтамасыз ететін Канаданың үлесін сату туралы келісімді жүргізді. 1950 және 1960 жылдары Канаданың электр қуатын экспорттауға тыйым салынғандықтан, Колумбия өзені келісімі арқылы ұсынылған қаржы Британдық Колумбия үшін екі өзенді де дамытудың жалғыз мүмкіндігі болды, сондықтан бұл келісім Беннетттің Британдық Колумбиядағы энергетика саласына қатысты көзқарасының маңызды бөлігіне айналды. Канаданың үлесінен алынған қосымша электр қуатын сатудан түскен қаражат (1964 жылдың қыркүйегінде алғашқы 30 жылға шамамен 274,8 миллион канад доллары) BC үкіметіне Колумбия және Бейбітшілік өзендерінде қуатты дамытуға мүмкіндік берді, осылайша Беннетттің «Екі өзен саясаты» іске асырылды. Қысқасы, BC Колумбия өзені келісімін қолға алды, өйткені ол провинцияның сол кездегі қаржылық жағдайына байланысты, әйтпесе мүмкін болмас еді, су электрлік қуатты дамытуға бірегей мүмкіндік берді. Бұл жобалар провинцияның өнеркәсіптік өсуіне серпін беріп, экономиканы кеңейтуге көмектесуі күтілді.
Шарт ережелері
Келісім шарттарына сәйкес, Канада үш ірі бөгеттің артында 19,12 км³ (15,5 миллион акр-фут [Maf]) пайдалы су қоймасын қамтамасыз етуге міндетті болды. Бұл жұмыс Дункан бөгеті (1967 ж.) арқылы қамтамасыз етілген 1,73 км³ (1,4 Maf), Ароу бөгеті (1968 ж.) арқылы қамтамасыз етілген 8,76 км³ (7,1 Maf) (кейіннен Хью Кинлейсайд бөгеті деп аталды) және Мика бөгеті (1973 ж.) арқылы қамтамасыз етілген 8,63 км³ (7,0 Maf) сумен іске асырылуға тиіс болды. Алайда, соңғы бөгет келісімде қарастырылғаннан биік салынды, сондықтан оның жалғыз сыйымдылығы 14,80 км³ (12 Maf) құрайды, оның ішінде 6,17 км³ (5,0 Maf) келісімге жатпайтын қойма көлемі бар. Егер басқаша келісілмесе, үш канадалық келісім жобалары су тасқынынан қорғау және Канада мен АҚШ-тағы жоғары және төмен ағында электр энергиясын өндіруді арттыру үшін жұмыс істеуге міндетті, бірақ үш жоба арасындағы су сақтау операцияларын бөлу Канаданың қалауынша жүзеге асырылады. Канаданың келісімдік су қоймаларының жұмыс істеуінен туындаған АҚШ-тағы электр қуаты және су тасқынынан қорғау саласындағы пайда келісім шарттарына сәйкес екі ел арасында бөліседі. Келісім АҚШ-қа Монтана штатындағы Кутенай өзенінде Либби бөгетін салуға да мүмкіндік берді, ол Кукануза су қоймасында қосымша 6,14 км³ (4,98 Maf) активті сақтау көлемін қамтамасыз етеді. Атауы ежелгі тайпалық атау сияқты естілсе де, ол шын мәнінде Кутенай / Кутенэй, Канада және АҚШ сөздерінің алғашқы үш әрпінен құралған, және су қоймасына атау беру конкурсында жеңіске жеткен туынды. Либби бөгетінің артындағы су Канадаға қайта ағылады, ал бөгеттен босатылған су Кутенай көлінің жоғары жағында Канадаға оралады. Либби бөгеті 1972 жылдың наурыз айында жұмыс істеуге кірісті және Канада мен АҚШ-та электр қуаты, су тасқынынан қорғау және басқа да пайдалар үшін пайдаланылады. АҚШ Либби бөгетінің су астында қалған жері үшін Канадаға төлемеді, ал Канада Кутенай өзенінің төменгі ағысындағы нәтижесінде пайда болған электр қуаты мен су тасқынынан қорғау үшін АҚШ-қа төлемейді. Мика бөгетінен басқа, ол электр станциясымен жобаланып және салынған, Канаданың келісімдік жобалары бастапқыда су ағынын реттеу мақсатында ғана салынған. Алайда, 2002 жылы Колумбия Энергия Корпорациясы мен Колумбия Аймақтық Трасты арасындағы бірлескен кәсіпорын Кастлегар қаласының жанындағы Кинлейсайд бөгетімен қатар 185 МВт Ароу көлдері су электр стансасын салды, бұл сақтау бөгеті аяқталғаннан кейін 35 жыл өткен соң іске асырылды. Дункан бөгеті әлі де су сақтау жобасы болып табылады және электр энергиясын өндіруге арналған құрылғылары жоқ. Келісімде белгіленген және ұлттық үкіметтер тағайындаған Канада мен АҚШ ұйымдары келісімде талап етілетін көптеген іс-шараларды басқарады. Канадалық ұйым – BC Hydro and Power Authority, ал АҚШ ұйымы – Bonneville Power Administration әкімшісі және АҚШ Армиясының инженерлік корпусының Солтүстік-Батыс бөлімшесінің инженері. Келісімде сондай-ақ Канада мен АҚШ-тан тең өкілдерден тұратын Тұрақты Инженерлік Кеңес құрылды, ол екі үкіметке жыл сайын келісім мәселелері, операциялық жоспарлардан ауытқулар туралы есеп береді және кез келген дауларды шешуде ұйымдарға көмектеседі.
АҚШ жәрдемақылары үшін төлем
Канадалық сақтау операциясы арқылы АҚШ-тың алған пайдасына төлем ретінде келісім-шарт АҚШ-тан: АҚШ-тың төменгі ағыстағы электр қуатынан күтілетін пайданың жартысын Канадаға беруді (Канадалық үлесі) және әрбір тоған аяқталғанда, АҚШ-та алдын алынған болашақ су тасқынынан күтілетін зианның жартысына тең бір реттік ақша төлемін жасауды талап етті. Канадалық үлесі әрбір жұмыс жылы үшін келісімде белгіленген есептеу әдісімен бес жыл бұрын есептеледі, ал сомасы көбінесе болжамды электр жүктемелеріне, жылу энергиясын өндіру ресурстарына және жұмыс процедураларына байланысты өзгереді. Бұл әдіс Канадаға 1961 жылдан кейін салынған АҚШ тоғандарын (мысалы, Либби және Дворшак) ескермейтін «алғашқы қосылған» сақтаудан пайда алу мүмкіндігін береді, Калифорнияға артық қуатты сатуды шектейді және АҚШ тоғандарындағы балыққа қатысты қазіргі шектеулерді жоққа шығарады. Осы шектеулердің екеуі болмаса, Канадалық үлесі қазіргі құнның жартысынан азырақ болар еді. Канадалық үлесі Powerex арқылы сатылады. Канадалық үлесі жылдан жылға өзгереді, бірақ әдетте жылына 4400 ГВт/сағ және шамамен 1250 МВт қуатты құрайды. Келісім-шарт бойынша АҚШ, Канаданың 8,45 млн акр-фут сақтауының нәтижесінде су тасқынынан қорғаудың 64,4 млн доллар (69,6 млн канад доллары) құнын төлеуге міндетті болды. Төлем мынадай үлестіруге негізделген: Канадаға 1961 жылғы АҚШ жобаларына тең үлес беріледі (алғашқы қосылғаннан жақсырақ), Либби және 1961 жылдан кейінгі басқа АҚШ жобаларының су тасқынынан қорғау артықшылықтары ескерілмейді, сондай-ақ, әдетте 8,45 млн акр-фут су тасқынынан қорғау міндеттемесінен әлдеқайда көп суды пайдаланатын Канаданың электр қуатын сақтау операциясының су тасқынынан қорғау артықшылықтары да ескерілмейді. Жылдық пайданың құны 2024 жылдың қыркүйегіне дейін су тасқынынан болған зианды азайту үшін АҚШ-тың 3 7/8 пайыздық төмен мөлшерлемесімен есептелген алдын ала төлемге айналдырылды. АҚШ төлемді 2024 жылға дейін күтілетін пайдаға негізделгеніне талап қойды, себебі баламасы сол уақытқа дейін толық төленетін АҚШ тоғандарын салу болар еді. Канада есептеу әдісін қабылдады және Парламентке 64,4 млн доллардың құны 5,5% мөлшерлемемен жылдық төлемдердің мәңгілік құнынан 24% артық екенін түсіндірді. Жаңа келісімдер болмаса, АҚШ-тың су тасқынынан қорғау үшін Канадалық сақтаудың жылдық операцияларын сатып алуы 2024 жылы аяқталады және АҚШ-тың су тасқынынан қорғау қажеттіліктерін АҚШ жобалары жеткілікті түрде қанағаттандыра алмайтын жағдайда Канадалық сақтауды «қосымша шақыру» опциясымен алмастырылады, сондай-ақ АҚШ Канадаға операциялық шығындар мен су тасқынынан қорғау операцияларына байланысты кез келген экономикалық шығын үшін төлеуге міндетті.
deliver to Canada half of the estimated increase in U. S. downstream power benefits, on an ongoing basis (the Canadian Entitlement), and
make a one time monetary payment as each of the dams were completed for half of the value of the estimated future flood damages prevented in the U. S.
The Canadian Entitlement is calculated five years in advance for each operating year using an agreed treaty calculation method, and the amount varies mainly as a function of forecasted power loads, thermal generating resources and operating procedures. The method gives Canada a "first added" storage benefit that ignores U. S. dams built after 1961 (e. g. Libby and Dworshak), limits sales of surplus power to California, and excludes modern fish related constraints at U. S. dams. Without the first two of these limits, the Canadian Entitlement would be slightly less than half of current values. The Canadian Entitlement is marketed by Powerex. The Canadian Entitlement varies from year to year, but is generally in the range of 4,400 GWh per year and about 1,250 MW of capacity. The treaty required the U. S. to pay a total of $64.4 million (C$69.6 million) for the flood control benefits due to the operation of 8.45 Maf of Canadian storage. The payment was based on an allocation that:
gives Canada equal credit to U. S. projects existing in 1961 (better than first added),
ignores the flood control benefits provided by Libby and other post 1961 U. S. projects, and
also ignores the flood control benefits provided by the Canadian power storage operation that normally drafts far more than the 8.45 Maf flood control obligation. The estimated annual benefit was capitalized for an up front payment based on a low U. S. interest rate of 3 7/8 percent for the flood damages prevented until September 2024. The U. S. insisted on determining the payment based on benefits until 2024 because the alternative was to construct U. S. dams that would be fully paid for by then. Canada accepted the calculation method and explained to Parliament that the $64.4 million is 24% greater than the value to Canada at 5 1/2% interest of annual payments made in perpetuity. Absent any new agreements, the U. S. purchase of an annual operation of Canadian storage for flood control will expire in 2024 and be replaced with an option for the U. S. to "Call Upon" Canadian storage for flood control needs that cannot adequately be met by U. S. projects, and the U. S. must pay Canada for operating costs and any economic losses due to requested flood control operations.
Тиісті әсерлері
Колумбия өзені шарты ратификацияланбауына байланысты бастапқы дау туды, себебі Британдық Колумбия провинциясы өзінің шекарасындағы үш ірі бөгетті салуға міндеттеме берсе де, сол кезде провинцияның қажеттіліктерінен артық болған Канадалық үлесті сатып алушының қамтамасыз етілмейтініне наразылық білдірді. Соңғы ратификация 1964 жылы болды, онда АҚШ-тағы 37 мемлекеттік және төрт жекеменшік коммуналдық кәсіпорынның консорциумы Канадалық жобалардың жоспарланған аяқталу күнінен бастап 30 жылға Канадалық үлесті сатып алу үшін 274,8 миллион канад доллары төлеуге келісті. Британдық Колумбия бұл қаражатты АҚШ-тың су тасқынынан қорғауға арналған 69,6 миллион канад долларын қоса, канадалық бөгеттерді салуға жұмсады. Соңғы жылдары шартына емес, оның жетіспейтін жақтарына көбірек назар аударылды. Келісімге қол қойылған кездегі уақыттың талабына сәйкес, ол гидроэлектр энергиясын және су тасқынынан қорғауға баса назар аударады. Канадалық үлестің мөлшерін анықтайтын және Канадалық шарттық сақтаудың базалық жұмысын белгілейтін "Қалыпты жұмыс жоспарлары" жылдар бойы маңыздылығы артқан басқа мүдделерді, мысалы, балықтарды қорғау, суару және басқа да экологиялық мәселелерді тікелей қарастырмайды. Дегенмен, шарт "Егжей-тегжейлі жұмыс жоспарларына" бірқатар мүдделерді енгізуге мүмкіндік береді, олар жұмыс жылына дейін келісіледі және "Қалыпты жұмыс жоспарларын" екі елге де тиімді нәтижелер беру үшін өзгертеді. 20 жылдан астам уақыт бойы "Егжей-тегжейлі жұмыс жоспарларына" шекараның екі жағындағы экологиялық мәселелерді шешуге бағытталған, балықтарға қолайлы операциялардың саны артты. Британдық Колумбияның премьер-министрі У. А. К. Беннетт осы шартты келісуде маңызды рөл атқарды және АҚШ сенаторы Кларенс Диллдің айтуынша, ол қиын келіссөзші болды. АҚШ 275 миллион доллар төледі, ол пайыздармен бірге 458 миллион долларға жетті. Бірақ Беннетттің ізбасары Дейв Барретт осы келісімге күмәнмен қарады; ол үш бөгет пен олармен байланысты электр желілерінің соңғы құны басқа шығындармен қоса, осы сомадан үш есе көп болғанын байқады. Доктор Хью Л. Кинлейсайд (оның құрметіне Кинлейсайд бөгеті аталған) 1974 жылғы "Он жыл өткен соң, Колумбия өзені шартының нәтижелері" атты мақаласында осы және басқа да келіспеушіліктерді жоққа шығарды. Ол Канадалық бөгеттердің бастапқы құны 1963 жылы 411 миллион канад долларын құрағанын түсіндірді. 1973 жылғы доллармен нақты құны шамамен 548 миллион канад долларын құрады, және бұл ұқсас жабдықты алмастырудан асып түсетін 50 миллион долларлық аймақтық жақсартуды қамтиды. Бұл он жыл ішінде 33% өсімді білдірді және ол осы уақыт ішінде Канададағы бөгеттер мен су қоймаларының орташа құны 80% өскенін атап өтті. 1973 жылғы доллармен есептегенде, АҚШ-тың электр қуаты мен су тасқынынан қорғау төлемдерінің құны 479 миллион канад долларын құрады, 69 миллион канад доллары тапшылықты көрсетті. Осы шығындарға БК Микада, кейін Кутенэй каналында, Ревелстоукте және Кинлейсайдта электр станцияларын қосып, электр қуатын негізгі тұтыну орталықтарына жеткізу үшін электр желілерін салды, бұл баламалы нұсқаларға қарағанда арзан болды. 2003 жылдың наурызында АҚШ-қа Канадалық үлесті 30 жылға сату аяқталғаннан кейін, АҚШ-тың БК-ға үлестік қуатты жеткізуі 1964 жылы Канада үкіметінің жылдық 5 миллион канад долларын құрайтын бағасынан әлдеқайда жоғары болды. BC үкіметі 2012 жылдың желтоқсанында POWEREX провинция үшін сатқан Канадалық үлестік қуаттан соңғы он жылда жылына орташа 202 миллион канад доллары кіріс түскенін хабарлады. Бұл кірістер провинцияның біріктірілген кіріс қорына түседі.
Жергілікті
Колумбия өзені шартының бөгеттерін салуға байланысты жергілікті тұрғындардың әртүрлі көзқарастары қалыптасты. BC Hydro компаниясы адамдардың жерлерін және үйлерін жоғалтуына өтемақы төлеуге және оларды басқа жерге көшіруге міндетті болды. Ароу-Лейк көлінде 3144 мүлік сатып алынып, 1350 адам көшірілді. Дункан бөгетін салу кезінде 39 мүлік сатып алынып, 30 адам көшірілді, ал кейін Мика бөгетінде тұзақтар, сондай-ақ экономикалық маңызы бар басқа да жерлерді қоса алғанда 25 мүлік сатып алынды. Ароу-Лейк көлінде көшіруді қажет ететін адамдардың саны ең көп болғандықтан, бұл мәселе көптеген дау-дамайлар мен түрлі пікірлерге себеп болды. Бөгеттерде жұмыс істеген адамдар өз отбасыларын ұзақ мерзімді қамтамасыз ету мүмкіндігіне мақтан тұтып, мақсаттылық сезімін сезінді. Алайда, келісімге қатысты жергілікті тыңдаулардың өткізілмеуі және Жебе бөгетінің салдарынан көптеген тұрғындар провинцияның аймақты су басу туралы шешіміне қатысуда әлсіздік сезінді. Осыған жауап ретінде Колумбия бассейнінің тресті Британдық Колумбиядағы су тасқынынан туындаған ұзақ мерзімді әлеуметтік-экономикалық салдарды жою мақсатында құрылды. BC Hydro үшін келісімге қатысқан J. W. Уилсон тұрғындардың үйлерінің нақты құнын бағалағанда, олардың өзін-өзі қамтамасыз етуге байланысты шығындарын ескере алмағанын байқады, мұндай өмір салты қалалық жерде мүмкін емес еді. Назардан тыс қалған байлық – ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, туризм және ағаш өңдеу салалары. Сонымен қатар, төмен салық ставкалары өзін-өзі қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. Бірақ BC Hydro Накусптан Эджвудқа дейінгі аудандарда тұратындар үшін өтемақы ретінде жаңа қауымдастықтар құрды. Бұл қауымдастықтарға BC Hydro электр қуаты, су құбыры, телефон байланысы, мектеп, шіркеу, саябақ және дүкендер берілді. Сонымен қатар, бөгетті салу көптеген отбасыларға жұмыс берді және бұрын BC-нің тарату желісінен тыс және газ бен дизель генераторларына тәуелді болған шалғайдағы аудандарға электр қуатын жеткізді. Физикалық өтемақы алғанмен, Уилсон адамдардың үйлері мен таныс пейзаждарының эмоционалдық жоғалуын өтеу мүмкін емес екенін, сондай-ақ үйлерін және қауымдастықтарын көшірудің физикалық және психологиялық стрессін арттыратынын айтады. Бұл аймақтарда тұратын алғашқы халықтар үшін эмоционалдық жоғалту әсіресе ауыр болды. Колумбия өзені аңғарында мыңдаған жылдар бойы өмір сүрген Синист халқының қасиетті жерлеу орындары жойылды, бұл олардың қауымы үшін зор қайғы болды. Сонымен қатар, Синисттер 1953 жылы Канада үкіметімен ресми түрде жойылған деп жарияланды, бірақ көптеген Синисттер әлі де тірі болды. Бұл халықты жойылған деп жариялаудың уақыты күмәнді, өйткені бірнеше жылдан кейін Колумбия өзені шартына қол қойылды. Осыны ескере отырып, Канаданың Үнді істері департаменті бөгеттерге, әсіресе Либби және Уорднер бөгеттеріне қол қоюға, оларды ауыстырудың ықтимал құнына және "үндістерді қайта оңалтуға" ықпал етуге мүмкіндік алды. Алайда, алғашқы халықтарды қолма-қол ақшаға негізделген экономикаға сіңіруге бағытталған күш-жігер және бөгеттердің әсеріне ұшыраған резервациялар болмағандықтан, Үнді істері департаментінің қатысуы мен ықпалы шектеулі болды. BC/Канада мен АҚШ арасындағы ынтымақтастық арқылы қосымша шығындарды болдырмау немесе қосымша пайда алу күтілді. Тікелей пайдалар су тасқынынан жақсы қорғаныс, жаңа және қолданыстағы қондырғыларда электр энергиясын өндірудің өсуі, қысқы ағымдарды (электр энергиясы үшін) қамтамасыз ету және АҚШ-тың БК-ға қазіргі уақытта берешегі бар Канадалық құқық энергиясы (жыл сайын шамамен 300 миллион доллар) түрінде болды. Бұдан басқа, Колумбия өзені шартының нәтижесінде жоғары ағыстағы су қоймаларының суды реттеуіне байланысты БК-дегі көптеген дамулар мүмкін болды. Кейіннен Канадалық құқықтарды 30 жылға сату шарты қол қойылған кезде бағаланбағаны анық болды. У. А. К. Беннетттің әкімшілігі бастапқы келіссөздерде көре алмағаны үшін жиі сынға ұшырады, бірақ сол кезде бұл келісімдерді дәл бағалау қиын болды. 1960 жылы Колумбия өзенінің қуаты АҚШ үшін жарты миллион тонна алюминий өндірді. 1974 жылы келісім-шарт күші бұл өндірісті үш есеге арттырып, БК-нің алюминий өндірісіне зиян келтірді, бұл салада мыңдаған жұмыс орындарын экспорттады. Өзенге бөгеттер орнатылғанға дейін су деңгейі жыл мезгілдеріне қарай өзгеретін, көктемгі қар суының ең жоғары және күзгі ең төмен деңгейлері арасында тоғыз метрлік айырмашылық болатын. Бөгеттер салынғаннан кейін өзен ағыны өзгерді, ал кейбір аймақтарда бұрынғы ең жоғары және ең төмен су деңгейлері ондаған метрге өзгерді. Көктем-жазғы ағындар азайтылды, ал күз-қысқы ағындар АҚШ-тың электр энергиясының қажеттілігін қанағаттандыру үшін арттырылды. Бөгеттер салынғаннан кейін, су тасқыны кезінде өзен суы аңғардың көп бөлігін, оның өнімді жерлерін жапты, ал электр энергиясын өндіру үшін су деңгейі төмендетілгенде құнарлы топырақтар шайылып кетіп, ауыл шаруашылық жерлерін пайдасыз етіп алды. Сонымен қатар, су қоймаларының құрылуы салдарынан 8000 бұғы, 600 лось, 1500 қалан, 2000 қара аю және 70000 үйрек пен қаздың мекендеу орындары суға батқаны бағаланған. Су деңгейінің көтерілуі және су құстарының ұялау орындары мен көшіп-қону жолдарының суға батуы жоғары ағыстағы өзгерістерді көрсетіп тұр. Бөгеттердің үстіндегі су қоймаларында тұнбалы шөгінділер қалып, судың қасиеттері мен температурасының өзгеруіне әкеледі. Өзеннің немесе су қоймасының түбіне шөгінді жиналғанда тастар жабылып, шағын балықтардың жануарлардың шабуылынан құтылуына кедерес келтіретін шайбақтар жойылады. Судың қышқылдығы немесе газдармен қанығуы сияқты су сапасының өзгеруі көзге көрінбейтін болуы мүмкін, бірақ су өмірінің белгілі бір түрлері үшін қауіпті болуы мүмкін. Колумбия өзеніндегі барлық бөгеттер, Чиф Джозефтен бастап, Уэллс бөгетінен Бонневилл бөгетіне дейін балық өтетін баспалдақтар орнатылған. Бөгеттер салынғаннан кейін өзен төмен ағынмен көшіп өту де қиындыққа толы. Бөгеттерге дейінгі Колумбия өзеніндегі ағымдар шабақтарды тиімді түрде мұхитқа жеткізді, бірақ бөгеттер мен су қоймаларының енгізілуі өзен ағынын өзгертті, нәтижесінде жас балықтар судың баяу ағынынан өту үшін көп күш жұмсауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, көптеген балықтар бөгеттердің турбиналарында өліп қалады. Турбиналарда қанша балық өліп жатыр деген нақты дерек жоқ, бірақ ескі бағалаулар бойынша әр бөгетте 8-12% балық өледі. Егер балық өзеннің жоғары ағысында шайқаса, оған бірнеше бөгеттерден өтуге тура келеді, нәтижесінде көшіп бара жатқан шабақтардың 50-80% жоғалуы мүмкін. Турбиналардың балықтар үшін қауіпсіз болуын қамтамасыз етуге бағытталған күш-жігер балық жоғалуын бөгеттерге дейінгі деңгейге дейін азайтты. Шабақтарды өсіруге арналған шаруашылықтар кейбір балық түрлері үшін тиімді болғанымен, олардың балық популяциясын арттыруға бағытталған күш-жігері өзенге жоғары және төмен ағынмен көшіп өту жақсартылмағанша тиімді болмайды. Колумбия өзеніндегі лосось және форель популяциясын жақсартуға бір ғана шешім жоқ, өйткені балықтардың өлуіне бөгеттердің, судың баяу ағыны бар су қоймаларының, мекендеу орындарының жоғалуының, ластанудың және шамадан тыс балық аулаудың жиынтық әсері себеп болады. 1965 жылдан 1969 жылға дейін Колумбия өзені бойында 27 312 акр орман алқабы су тасқынынан қорғау үшін кесілді. Жағалау бойындағы өсімдіктерді кесу топырақтың тұрақсыздығын әлсіретті және оны жел эрозиясына ұшыратып, құмды дауылдарға әкелді. Керісінше, ылғалды кезеңдерде тазаланған аудандар кең лайлы жерлерге айналды. 1940 жылдардың соңында BC Балық және жабайы табиғат басқармасы бөгеттердің аймақтың жануарлар әлеміне тигізетін әсерін зерттеуді бастады. Олардың нәтижелері одан әрі зерттеулер мен зиянды азайтуға арналған шағын қаражатты бөлуге әкелді. Радуга және Булл форельдері Коканимен қоректенетіндіктен, Кокани қорының күшті болуы маңызды болды. Аймақ Түндік аққулары, Ұлы ақ маңдайлы қаздар және көптеген жыртқыш құстар сияқты көптеген ерекше құс түрлерінің маусымдық үйі болып табылады.
Америка Құрама Штаттары
Колумбияның Канадаға дейінгі ағысынан айырмашылығы, келісім күшіне енген кезде өзеннің АҚШ бөлігі ауқымды дамытылған еді. АҚШ-тың келісімдегі рөлі негізінен электр қуатын өндіруге бағытталған, ал ол қуаттың өзі бұрыннан бар болғандықтан, жаңа бөгеттер салуға міндеттілік тумады. Жоғарғы Колумбияда келісім бойынша салынған бөгеттер ірі көлдерді толтырып, кең аумақты жерлерді су астында қалдырды, ал Төменгі Колумбияда жаңа бөгеттер салу қажеттігі болмады. Бөгет құрылысының жергілікті әсері Монтана штатындағы Либби бөгетімен ғана шектелді. АҚШ-қа Колумбияның саласы – Кутенэй өзенінде осы опциялық бөгетті салуға рұқсат берілді. Либби бөгетінің су қоймасы – Куакануза көлі, Канада аумағына дейін созылады. Бұл жоба шекаралық су қоймасын салумен байланысты болғандықтан, жобалаудан құрылысқа көшу кешікті. 1966 жылы құрылыс басталған кезде экологиялық қозғалыс саяси ықпалға ие бола бастады. Экологиялық салдарын бағалау нәтижесінде бұл бөгеттің ірі жануарларға, соның ішінде үлкен мүйізді қойлар мен бұғыларға зиян келтіруі анықталды. Либби бөгеті төменгі ағыстағы суармалауға мүмкіндік жасағанмен, ғалымдар оның құнды батпақты жерлердің экожүйесін жоятынын және су қоймасының өзінде де, төменгі ағыста да өзеннің гидрологиясын өзгертетінін анықтады. Экологиялық белсенділердің қысымымен Армия инженерлік корпусы бұрынғы келісімдердегі бөгеттерден ерекшеленетін, зиянды азайту жоспарын жасады. Бұл жоспар балық шаруашылығын дамыту арқылы балық мәселесін шешті, су астында қалған жайылымдық жерлердің орнына жануарлар үшін жаңа жайылымдар сатып алынды, сондай-ақ бөгеттен шығарылатын судың температурасын бақылауға мүмкіндік беретін технологиялық шешім енгізілді. Либби бөгетінің жергілікті экологиялық әсері 40,000 акр (шамамен 162 шаршы километр) жерді су басуына әкеп соқты, бұл төменгі және жоғарғы ағыстағы экожүйелерді өзгертті. Бұл келісімнің АҚШ-тағы ең тікелей экологиялық салдары болды. Либби бөгеті мен Куакануза көлі АҚШ-та келісімнің ең айқын нәтижелері болғанымен, жаңа басқару режимінің қоршаған ортаға ұзақ мерзімді әсерлері де болды. Жоғарғы Колумбия бөгеттеріндегі су сақтау көлемінің артуы өзенді басқарушыларға өзеннің су деңгейіне одан да көп бақылау жасауға мүмкіндік берді. Енді өзеннің ең жоғары деңгейі айтарлықтай төмендетіліп, төменгі деңгейі сақтаудан бақылаулы түрде босату арқылы көтерілуі мүмкін. Электр қуатына ең жоғары сұраныс қыс пен жаздың ортасында туындайды, сондықтан өзенді басқарушылар босатуды жоғары сұраныс кезеңдерімен сәйкестіру үшін реттейді. Бұл өзеннің дамуына дейін қар суының еруінен туындаған жазғы ең жоғары деңгейден күрт өзгешелік құрайды.