Кіріспе
Ipomoea aquatica өсімдік түрі, көбінесе су шпинаты деп белгілі, жартылай сулық, тропикалық өсімдік. Оның нәзік бұтақтары көкөніс ретінде өсіріледі. I. aquatica алғаш рет Оңтүстік-Шығыс Азияда қолдануға түскен деп саналады. Ол Оңтүстік-Шығыс Азия, Шығыс Азия және Оңтүстік Азияда кеңінен өсіріледі. Су жолдарының жанында мол өседі және күтімге аса қажеттілік сездірмейді.
Ipomoea aquatica, widely known as water spinach, is a semi aquatic, tropical plant grown as a vegetable for its tender shoots. I. aquatica is generally believed to have been first domesticated in Southeast Asia. It is widely cultivated in Southeast Asia, East Asia, and South Asia. It grows abundantly near waterways and requires little to no care.
Аттар
Ipomoea aquatica көбінесе кенгконг (кейде kangkung деп те жазылады) деп белгілі, бұл атау теңіз Оңтүстік-Шығыс Азияда кең таралған. Оңтүстік Үндістан мен Шри-Ланканың тамил тілінде сөйлейтін аймақтарда бұл шпинат валлал (வள்ளல்) деп аталады.
Шығу тегі
Ipomoea aquatica өсімдігінің шығу тегі толық анық емес, бірақ ол Оңтүстік-Шығыс Азияда туған және алғаш рет сол жерде өсірілген деп саналады. Бұл пікірді филогенетикалық зерттеулер, оның қолайлы климаттық жағдайлары, аймақтағы жергілікті патогендердің саны, сондай-ақ оның негізгі өсірілу аймағы, тағам және дәстүрлі медицина ретінде кеңінен қолданылуы және Оңтүстік-Шығыс Азия тілдеріндегі ерекше атауларының көптігі растайды. Көптеген дереккөздер Қытайды немесе Үндістанды өсімдіктің отандық жері деп көрсетеді. Дегенмен, бұл талаптарды қолдайтын нақты дәлелдер жоқ, тек тарихи жазбаларда өсімдіктің атының кездесуі ғана айтылады. Қытай жазбаларында I. aquatica туралы алғашқы нақты мәліметтерді қытай ботанигі Цзи Хан (б.з. 263-307 жж.) жазған «Нанфан Цаому Чжуан» еңбегінде кездестіруге болады. Цзи Хан I. aquatica-ны «батыс елдерінен» әкелінген шетелдік текті «оңтүстікке тән ерекше көкөніс» деп сипаттайды. Үндістандық шығу тегі туралы пікір Санскрит тіліндегі б.з.д. 200 жылға жуық дауірге жатқан «калаба» деген ежелгі атауына негізделген, бірақ бұл болжамды және оның Африканың жергілікті флорасының бөлігі ме, әлде қытай теңізшісі Чжэн Хэ әкелген бе, деген мәселе әлі де талқыланып жүр.
Денсаулыққа қауіп
Су шпинаты өсетін су көздерінің көпшілігі тұрмыстық немесе басқа да қалдықтармен толығады. Оңтүстік-Шығыс Азияда шошқалар Fasciolopsis buski паразитінің табиғи резервуары болып табылады. Меконг аймағындағы жұқпалы аурулардың себебі су шпинатын жеу болды. Адамдардың су шпинаты арқылы F. buski жұқтыруы ықтимал. Инфекцияның алдын алу үшін оны тиісінше дайындау қажет, мысалы, қуыру немесе қайнату. Су шпинатының ағын сумен толыған қалалық жүйелерге отырғызылуы кезінде термотөзімді колиформ (ThC) немесе фекалиялық текті протозоандық паразиттермен ластану қаупі жоғары. Су шпинаты су ортасын тазартатын зор потенциалы бар. Ол кадмий, қорғасын және сынапты тиімді жинақтайды. Бұл қасиет ластанған су жүйелерінде су шпинатын адам немесе жануар азығы ретінде өсіргенде қауіпті болуы мүмкін. Су шпинатындағы сынаптың көп бөлігі метил сынап түрінде болады және адам денсаулығына ең көп қауіп төндіруі мүмкін. Өсімдіктің жеуге жарамды бөліктерінде ауыр металл концентрациясы төмендеу. Сабақтары мен жеуге жарамды бөлігінің төменгі жағында концентрация жоғарылайды, сондықтан ауыр металлдың енуін азайту үшін оларды алып тастау керек.
Ас үй
Көкөніс Шығыс, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия тағамдарында, мысалы, сумен қуырылған шпинатта кең таралған ингредиент болып табылады. Сингапур, Индонезия және Малайзияда жас өркендері мен жапырақтарын әдетте, қырыққабат, сарымсақ, имбирь, кептірілген креветка пастасы (белакан/тераси) және басқа да дәмдеуіштермен бірге қуырады. Пенанг пен Ипохта оны калмармен және тәтті-тұзды соуспен пісіреді. Хоккиен диалектісінде енг чай деп атайды, оны консервіленген калмармен қайнатып, содан соң шайып, дәмді роджак пастасымен араластырып, джиу ху енг чай дайындайды. Қайнатылған енг чайды ашытылған криль макаронымен (белакан бихун) және креветкамен жасалған тағаммен де қоса пісіруге болады. Бірма тағамдарында су шпинаты – газун йвет токе деп аталатын бірмелік салаттың негізгі құрамы, ол бланшталған су шпинаты, лимон шырыны, қуырылған сарымсақ және сарымсақ майы, қуырылған күріш ұны және кептірілген креветтерден жасалады. Индонезиялық тағамда оны кангкунг дейді; басқа көкөністермен бірге қайнатылған немесе бланшталған, ол гадо-гадо немесе песел салаттарының құрамына кіреді, олар жеңішке соуспен дайындалады. Кейбір рецепттерде кенгкунгті Ломбоктан келген плесинг кенгкунг және Джакартадан келген мие кенгкунг (кенгкунг лапшасы) қолданылады. Тайландта оны фак бунг (ผักบุ้ง) деп атайды, оны көбінесе жасыл папайя салатымен немесе нам фрикпен, қуырылған картоппен және каенг сом сияқты каррилермен бірге жейді. Филиппинде оны кангконг дейді, жас өркендерін кесектеріне бөліп, жапырақтарымен бірге балық және еттен жасалған сорпаларда, мысалы, синигангте пісіреді. Көкөніс көбінесе жеке де желінеді. Адобонг кангконг (оған апан апан да дейді) майда, пияз, сарымсақ, сірке су және соя соусында қуырылады. Ensaladang kangkóng (немесе kinilaw na kangkóng) бланшталған және сірке немесе каламанси шырынымен, жаңа қызанақ және пиязбен, тұз және бұрыш қосылып дайындалады. Бинагоунганг кангконг (немесе гинисанг кангконг) сарымсақпен қуырылады және багоунг аламанг (креветка пастасы) немесе багоунг исда (ферменттелген балық) және кесілген жаңа қызанақ пен пиязбен, көбінесе қималанған қуырылған шошқа қабырғасы (лиемпо) немесе шошқа адобосымен бірге беріледі. Сондай-ақ, силинг хаба немесе силинг лабуй бұрышы, соя соусы, қара бұрыш және қант қосылады. Ол адобонг кангконгтан сірке суы қолданбауымен ерекшеленеді. Жергілікті дәмді тағам "Краншит кангконг" жапырақтарын ұнға негізделген қамырға малып, жапондық көкөніс темпурасына ұқсас, қызылшаға дейін қуырылады.
Фиторемедиация
Су макрофиттерін сарқынды судан қоректік заттарды жою және тұщы судың эвтрофикациясын бақылау фиторемедиацияның тиімді әдісі екені хабарланды. Бұл мақсатта I. aquatica қоса алғанда, түрлі өсімдіктер сынақтан өтті. Оның жеуге жарамдылығы және осы арқылы сатуға болатындығы оны осы мақсатта пайдалану үшін тартымды нұсқаға айналдыруы мүмкін.