Кіріспе

Америка Азамат соғысының шайқасы

Өмірбаян

Америка Азамат соғысына дейін Лексингтон 4000-нан астам тұрғыны бар ауыл шаруашылығы қаласы болды, ол Лафайетт округінің орталығы еді және Миссури өзенінің батысындағы маңызды жер ретінде танымал болды. Қамыс (арқан өндірісі үшін қолданылды), темекі, көмір және мал қаланың байлығына үлес қосты, сондай-ақ өзен саудасы да маңызды рөл атқарды. Миссури соғыс кезінде Одақта болғанымен, Лексингтон тұрғындарының көп бөлігі құл иелері болды және олардың кейбіреуі Оңтүстік тарапын жақтады. Лафайетт округінде құлдардың еркін адамдарға қатынасы жоғары болды, құлдар халықтың 32 пайызын құрады. 1861 жылғы маусымда Бунвилл шайқасынан кейін федералды бригадир генерал Натаниел Лайон АҚШ резервтік корпусының 5-ші полкіне Лексингтонды басып алуға бұйрық берді. Бұл полк негізінен Сент-Луис қаласынан келген немістерден құралды және ол Джексон ісіне қатысқан. 9 шілдеде "Ақ бұлт" кемесімен келген солтүстік әскеріне полковник Чарльз Г. Стифель басшылық етті. Стифельдің орынбасары подполковник Роберт Уайт болды, ол жергілікті тұрғындармен байланыс орнатуға жауапты болды. Стифель Лексингтондағы бұрынғы масондық колледжді штабы ретінде таңдады және әскерлер сол жерді нығайта бастады. Стифельдің барлаушылары өзеннен өтуге болатын қайықтарды қамтамасыз етуге немесе жоюға кірісті, сондай-ақ аймақтан 200 бөшке оқ-дәрі, 33 мылтық және екі 6 фунттық зеңбірек тәркіледі. Зеңбіректер Чарльз М. Пирнердің басқаруына берілді. Бірнеше жергілікті Одақ жақтас үй қарауылдары құрылып, майор Фредерик В. Беккердің басқаруына берілді. Тамыздың ортасында Стифель полкінің 90 күндік мерзімі аяқталды және олар Сент-Луиске қайтаруға бұйрық берілді. Лейтенант-полковник Уайт жергілікті жерде жаңа полк құрастырып жатқанда, ол бірнеше аптаға кетіп қалды, сол кезде майор Беккер постқа басшылық етті. Осы уақытта Оңтүстік жағынан Клей округының полковнигі Генри Л. Рутт жаңадан құрылатын полк үшін шамамен мың адам жинады. Рутт сәуір айында Либерти Арсеналын басып алған күшке жетекшілік еткен. Рутт енді бірнеше танымал Одақ жақтастарын, соның ішінде Миссуридің бұрынғы губернаторы Остин А. Кингті тұтқынға алды, содан кейін Лексингтондағы федералды бекетті қоршады. Ол Беккердің капитуляциясын талап етті, бірақ ол бас тартты. Бір түні Беккердің екі әскері, Чарльз және Густав Пирнер, өздері жасаған снарядтарды сынап көрді. Олар минометтердің бірімен Рутт лагеріне үш снаряд лақтырып, үрей туғызды, бірақ көп зақым келтірмеді. Кейіннен полковник Томас А. Маршаллдың 1-ші Иллинойс атқыштар полкінің жақындап келе жатқанын білгеннен кейін Рутт аймақтан шығып кетті. Лейтенант-полковник Роберт Уайт тамыздың соңында оралды және Иллинойс ат әскері келгенге дейін Беккерден посттың басқаруын қысқа мерзімге алды. Уайт 14-ші Отан қорғау полкінің ұйымдастырылуын қайта бастады. 10 тамызда Уилсон сағасындағы жеңісінен кейін генерал-майор Стерлинг Прайс басқарған Конфедерация жақтас Миссури штатының күзетші корпусы 7000 адаммен Миссури-Канзас шекарасына қарай Лэйннің Одақ жақтас Канзас бригадасының шабуылын тойтару үшін жолға шықты. 2 қыркүйекте гвардия Лэйннің канзасшыларын Драй Вуд Крик шайқасында жеңіп, оларды Форт Скотттан тыс жерге қайтарды. Прайс шекара бойымен солтүстікке қарай Лексингтонға қарай бұрылды, Миссури өзенінің федералды бақылауын бұзуға және өзеннің екі жағынан да жауынгерлерді жинауға ниеттенді. Прайс жол бойында жауынгерлерді жинады, соның ішінде полковник Рутт пен оның бірнеше жүз адамы Кас округының Индекс қаласында болды. Федералды күшейтулер Лексингтонға 4 қыркүйекте келді: полковник Эверетт Пибодидің басқаруымен 13-ші Миссури жаяу әскері және майор Роберт Т. Ван Хорн басқаратын АҚШ резервтік корпусының батальоны. Көтерілісші губернатор Клейборн Фокс Джексонның жергілікті банктерден қаржы алуына жол бермеу үшін генерал Джон С. Фремонт олардың қаражатын ұстап алуға бұйрық берді. 7 қыркүйекте полковник Маршалл Лексингтондағы Фермерлер банкінен шамамен 1 миллион доллар алып кетті, ал полковник Пибоди Уорренсбургке сол жерде де солай істеуге жіберілді. Уорренсбургке жеткенде Пибодидің жасағы Прайстың жолына түсіп, Лексингтонға асығып қайтты. Соңында, 10 қыркүйекте полковник Джеймс А. Маллиган өзінің 23-ші Иллинойс ерікті жаяу әскер полкімен – "Ирландия бригадасы" деп белгілі – және лейтенант-полковник Бенджамин В. Гровер басқаратын 27-ші Миссури атты әскерінің жасағымен басқаруды қабылдады. 11 қыркүйекте 13-ші Миссури жаяу әскері және Ван Хорн батальоны Лексингтонға оралды. Өртке түсіру үшін ағаштар кесілді және жатақханалар мен сынып бөлмелерінің айналасында нығайтулар салынды. Оның жоғары жақтастары Сэмюэл Д. Старджис басқаруымен қосымша күштер жіберді, Маллиган кеңейтілген позициясын ұстап тұруды үміттенеді, бірақ олар Конфедерация жақтас жасақтармен (сепаратист телеграфшымен ескертілген) шабуылға ұшырап, кері шегінуге мәжбүр болды.

Ашылу кезеңі

Прайс өзінің 15 000 сарбаздан тұратын әскерімен 1861 жылдың 11 қыркүйегінде Лексингтон қаласына жетті. 12 қыркүйек күні таңертең шайқас басталды, екі федералды рота бидай шоғы артына орналасып, Прайстің атты әскерінің шабуылына қарсы тұрды. Прайс бірнеше шақырымға кері шегініп, артиллерия мен жаяу әскерін күту үшін Гаррисон сағасына келді. Олар түстен кейін келген соң, ол батысқа қарай жорылын жалғастырып, ақырында Тәуелсіздік жолын кесіп өтті. Муллиган бұл қозғалысқа қарсы тұру үшін 13-ші Миссури жаяу әскерінен (АҚШ) төрт рота мен Ван Хорнның АҚШ резервтік батальонынан екі рота жіберді. Олар Прайс әскерінің алғы шебімен қаланың оңтүстігіндегі Махпела зиратындағы қабір тастары арасында шайқасты, Муллиганның қалған әскеріне қорғанысқа дайындалу үшін уақыт беруді үміттене отырып. Қашып бара жатқан федералдыларды қуа отырып, Прайс Гибор мен Бледсоның батареяларын колледждегі федералдық бекіністерді атқылау үшін орналастырды. Үш федералды артиллериялық құрал жауап беріп, атыстың соңында Гвибордың бір кассионын жойды. Екі жарым сағатқа созған артиллериялық дуэль Мемлекеттік гвардияның оқ-дәрісін азайтты, ал Прайс әскерінің қару-жарақтарының көп бөлігі Осеола қаласында қалды. Бұл жағдайлар Одақтың бекіністерінің мықтылығымен бірігіп, кез келген шабуылды мүмкінсіз етті. Муллиган колледждің бас ғимаратының шатырына бір жасты орналастырды, ол ғимаратты өртеп жібермес бұрын барлық снарядтарды алып тастады. Бір кездегі жергілікті газетте "Сент-Луистің батысындағы ең үлкен және жақсы жабдықталған үй" деп сипатталған Андерсон үйі үш қабатты, грек стилінде салынған еді. Оны Лексингтонның белгілі өндірушісі Оливер Андерсон салған. 1861 жылдың шілдесінде Андерсон отбасы полковник Муллиганның бекіністеріне жақын орналасқан үйінен шығарылып, онда Одақ ауруханасы ашылды. Шайқас басталған кезде жүзден астам ауру немесе жараланған Одақ сарбаздары осы ғимаратта орналасты, олардың медициналық күтімі доктор Кули атты хирургқа тапсырылды, ал 23-ші Иллинойс полкінің капелланы – отец Батлер олардың рухани қажеттіліктерін қамтамасыз етті.

Соңғы шабуылға дайындық

19 қыркүйекте Мемлекеттік гвардия өз позицияларын нығайтып, федералдыларды ауыр артиллериялық отқа ұстап, соңғы шабуылына дайындалды. Қорғаушылардың бір мәселесі – судың үнемі жетіспеуі; Одақтың шебіндегі құдықтар құрғап қалған еді, ал Мемлекеттік гвардияның мергендері жақын жердегі бұлақты бақылап, оған жақындаған әркімді атқылап тастады. Әйел адам ер адамдардың сәтсіз аяқталған әрекеттерін жалғастыра алатынын сезген Маллиган бұлаққа әйелді жіберді. Прайс әскерлері атуды тоқтатты және тіпті оған қоршаудағы федералдыларға бірнеше қап су алып кетуге рұқсат берді. Бірақ бұл шағын ишара Одақ гарнизоны арасындағы шөлдеудің күшейе берген дағдарысын шеше алмады, бұл олардың соңғы жеңіліске ұшырауына себеп болды. Генерал Прайс 1861 жылдың 18 қыркүйегінде Лафайетт округі сотының қарсы бетінде орналасқан 926 Мэйн-стриттегі банк ғимаратын штаб-пәтері етіп белгіледі және екінші қабаттағы бөлмеден Мемлекеттік гвардия операцияларын басқарды. 20 күні капитан Хирам Бледсоудың Мемлекеттік гвардиялық батареясынан атылған зеңбірек досы генерал Прайс штаб-пәтерінен шамамен жүз метр қашықтықтағы сот ғимаратына тиді. 1920 жылға дейінгі мәліметтерге сәйкес, досы бастапқыда бағанаға кірмеген, бірақ түсіп, кейін коллекционер тауып алған. Шайқастан ондаған жылдар өткен соң, сол кездегі қарт кісі өзінің әңгімесімен бірге жазбаша мәлімдеме берді, содан кейін зеңбірек досын округ комиссарларына тапсырды. Олар өз кезегінде досты бағанаға бекітілген екі футтық темір таяққа бұрады, ол бүгінге дейін туристерге көрініп тұр. 19 қыркүйек күні кешке бригадалық генерал Томас А. Харристің 2-ші дивизиясының әскерлері жақын маңдағы қоймалардан алынған қамыр шүмектерін пайдаланып, Одақтың бекінісіне қарап тұрған жылжымалы кедергі құрылысын бастады. Бұл шүмектер түгел түн бойы өзен суына малынды, осылайша федералды қарудан атылған ыстық оқтардан зардап шекпеу үшін кедергіге айналды. Харристің жоспары бойынша, оның әскерлері келесі күні шүмектерді төбеге дейін итеріп, оларды қоршау ретінде пайдаланып, Одақ гарнизонына соңғы шабуылға жеткілікті жақындау керек еді. Қамыр шүмектерінің қатары Андерсон үйінің маңынан басталып, төбе бойымен солтүстікке қарай шамамен 200 метрге созылды. Көптеген жерлерде қамыр шүмектері қосымша қорғаныс үшін екі қабаттап үйілді.

Салдары

Лексингтондағы қаза болғандардың саны салыстырмалы түрде аз болды, себебі шайқастың көп бөлігі қорғаныс позицияларында жүрді. Прайс өзінің ресми есебінде 25 адамның қаза тапқанын және 72 адамның жарақат алғанын мәлімдеді. Алайда, оның бағыныштыларының шайқастан кейінгі есептерін зерттеу нәтижесінде кем дегенде 30 адамның қаза тапқаны және 120 адамның жарақат алғаны анықталды. Бұл әлі тіркелмеген, бірақ шайқасқа қосылған азаматтар мен жаңа ғана қосылған сарбаздарды қамтымайды. Басылған Одақ әскерлері Миссури штатының бұрынғы конфедерациялық губернаторы Клейборн Ф. Джексонның сөйлеген сөзін тыңдауға мәжбүр болды, ол оларды рұхсатсыз штатына кіргені үшін және оның азаматтарына қарсы соғыс ашқаны үшін айыптады. Федералдар генерал Прайс тарапынан шартты түрде босатылды, бірақ полковник Маллиган шартты түрде босатудан бас тартты. Прайс федералды командирдің шайқас кезіндегі және одан кейінгі мінез-құлқына қатты әсер еткендіктен, Маллиганға өзінің жеке атын және атқа тіркелген көлігін сыйға беріп, оны қауіпсіз түрде Одақ әскерлерінің қатарына эскорттап жіберді. Маллиган 1864 жылдың 24 шілдесінде Вирджиния штатының Винчестер қаласының жанындағы Кернстаун шайқасының екінші кезеңінде қаза тапты, ал Прайс Батыс және Транс-Миссисипи театрларындағы көптеген шайқастарда Конфедерация күштеріне басшылық етті. Лексингтондағы капитуляциядан кейін Фримонт пен Прайс айырбас келісімі жасасты. Кэмп-Джексоннан шартты түрде босатылғандар Маллиганның жасағының бір бөлігімен айырбасталды. Бұл офицерлер үшін жақсы жұмыс істеді, бірақ барлық федералды әскерлер үшін емес. Кейбір әскерлер тиісінше айырбасталмай, қайтадан федералдық қызметке қайтарылды, содан кейін басқа театрларға жіберілді. Бірнешесі Шило шайқасында тұтқындалды, онда олар шартты түрде босату шарттарын бұзғаны үшін танылып, атылып өлтірілді.