Кіріспе

Американдық кәсіпкер және саясаткер полковник Марта Лейн Коллинз (туған тегі Холл; 7 желтоқсан 1936 жылы туған) – Кентукки штатының бұрынғы кәсіпкері және саясаткері; ол 1983 жылдан 1987 жылға дейін штаттың 56-шы губернаторы болды, бұл лауазымға тағайындалған алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз әйел. Осыған дейін ол Джон Й. Браун кішінің басшылығымен Кентукки штатының 48-ші вице-губернаторы қызметін атқарды. Оның сайлануы оны АҚШ-тағы ең жоғары дәрежедегі демократ әйел етті. 1984 жылғы президенттік сайлауда демократтардың президенттікке үміткері Уолтер Мондейлдің мүмкін болатын серігі ретінде қарастырылды, бірақ Мондейл оның орнына конгрессмен Джеральдин Феррароны таңдады. Кентукки университетін бітіргеннен кейін Коллинз күйеуі стоматологиялық білімін аяқтағанша мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді. Ол саясатқа қызығушылық танытып, 1971 жылы Венделл Фордтың губернаторлық науқанында және 1972 жылы Уолтер "Ди" Хаддлстонның АҚШ Сенатына сайлау науқанында жұмыс істеді. 1975 жылы ол штаттық Демократиялық партияның хатшысы болып сайланды және Кентукки апелляциялық сотының хатшысы болып сайланды. Оның қызмет еткен кезінде конституциялық түзету штаттың сот жүйесін қайта құрды, ал Апелляциялық сот Кентукки Жоғарғы сотына айналды. Коллинз қайта аталған соттың хатшысы ретінде жұмыс істеді және азаматтарды соттың жаңа рөлі туралы білім беруге тырысты. Коллинз 1979 жылы губернатор Джон Й. Браунның басшылығымен вице-губернатор болып сайланды. Браун штаттан жиі кетіп, Коллинз өзінің төрт жылдық мерзімінің 500-ден астам күнін губернатор міндетін атқаруға мәжбүр болды. 1983 жылы ол республикашыл Джим Баннингті жеңіп, Кентукки штатының алғашқы әйел губернаторы болды. Оның басшылығының екі негізгі бағыты білім беру және экономикалық даму болды. 1984 жылғы заң шығару сессиясында білім беруді қаржыландыруды арттыра алмағаннан кейін, ол келесі жылы арнайы заң шығару сессиясының алдында бүкіл штатты қамтитын халыққа хабарлау науқанын жүргізді; түзетілген бағдарлама сол сессияда қабылданды. Ол 1986 жылы Тойота зауытын Джорджтаунға (Кентукки штаты) тарту үшін экономикалық ынталандыруларды табысты қолданды. Ынталандыруларға қатысты заңдық шағымдар – бұл штат зауыттан және оның экономикалық пайдасынан айырылуына әкелген болар еді – Кентукки Жоғарғы сотымен ақырында қабылданбады. Коллинздің басшылығымен штат рекордтық экономикалық өсімді бастан өткерді. Ол кезде Кентукки губернаторлары қайта сайлануға құқылы емес еді. Коллинз губернаторлық қызметтен кейін бірнеше университеттерде сабақ берді. 1990 жылдан 1996 жылға дейін ол Кентукки штатының Спрингфилд қаласына жақын орналасқан Сент-Катарина колледжінің президенті болды. 1993 жылы Коллинздің күйеуі, доктор Билл Коллинстың ықпал етуші саудасы бойынша айыпталуы оның саяси өмірге оралу үмітіне нұқсан келтірді. Күйеуінің сотталуына дейін ол АҚШ Сенатына үміткер болады немесе президент Билл Клинтонның әкімшілігінде қызмет етеді деген қауесет тарады. 1998 жылдан 2012 жылға дейін Коллинз Джорджтаун колледжінде атқарушы ғалым ретінде қызмет етті.

Ерте өмір

Марта Лэйн Холл 1936 жылдың 7 желтоқсанында Кентукки штатының Багдад қаласында Эверетт пен Мэри (Тейлор) Холлдың жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Марта Лэйн алтыншы сыныпта оқығанда, оның отбасы Кентукки штатының Шелбивилл қаласына көшіп, Холл-Тейлор жерлеу бюросын ашты. Марта Лэйн Шелбивилл орта мектебінде оқыды, ол жақсы оқушы және қолдаушылар тобының мүшесі болды. Ол әдемілік конкурстарына жиі қатысып, 1954 жылы Шелби округінің темекі фестивалінің королевасы атағын жеңіп алды. Осы жылдың басында Кентукки Дерби фестивалінің королевасы атанғаннан кейін, ол модель болу мансабын қысқа мерзімге қарастырды. Луисвиллде тұрғанда, олардың Стив және Марла есімді екі баласы болды. Өкілеттік мерзімі аяқталғанда, ол Кентукки штатының барлық 120 округін аралап шыққанын мәлімдеді. Вице-губернатор ретінде Коллинз штаттық Сенаттың төрағасы болды. Екі үлкен партияның өкілдері Коллинзді осы лауазымдағы бейтараптығы мен парламенттік процедуралар білімі үшін жоғары бағалады.

1983 жылғы губернатор сайлауы

Вице-губернатор лауазымының мерзімі аяқталуға жақын, Коллинз 1983 жылы губернаторлыққа кандидат болу ниетін жариялады. 223,692 дауыспен Коллинз Слоанды (219,160 дауыс) және Стумбоны (199,795 дауыс) басып өтіп, үміткерлік атауын жеңіп алды. Бас сайлауда Коллинз республикалық штат сенаторы Джим Баннингке қарсы шықты, ол кейін кәсіби питчер ретіндегі жетістіктері үшін Бейсбол Даңқы залына енгізілді. Бірақ Баннинг сайлау кампаниясында жағымды әсер қалдырмады және дәстүрлі түрде демократтарға дауыс беретін сайлаушыларды өз жағына тартарлық мәселелерді табуда қиындыққа тап болды. Оның католик діні көпшілік протестант сайлаушылар арасында саяси кемшілік болып саналды.

Әкім

Заң шығарушы органға алғашқы жолдауында Коллинз Кентукки штатының Бас ассамблеясынан қосымша 324 миллион доллар сұрады, оның көп бөлігі білім беруге бөлінді. 1984 жылғы екі жылдық заң шығару сессиясында заң шығарушылар арасында оның ұсынысына қарсылық туындағаннан кейін, Коллинз салық пакетін қайта қарады. Ол корпоративтік лицензиялық салықты көтеруді сақтап қалды, бірақ сату салығы мен табыс салығындағы өзгерістерді бірыңғай бес пайыздық жеке табыс салығымен және корпорациялардың штаттық салықтары бойынша талап ете алатын амортизациялық шегерімдерді кезең-кезеңмен жоюмен алмастырды. Штат әлі де экономикалық төмендеуден қалыпты жағдайға оралып, сайлау жылы жақындап келе жатқандықтан, заң шығарушылар салықты көтеруден бас тартты. Коллинз ақырында өтінішін кері алып, оның орнына жалғастыру бюджетін ұсынды. 1984 жылғы заң шығару сессиясының тағы бір жетістігі – мас күйде көлік жүргізуге қатысты қатаң заңның қабылдануы және штаттық банктерге штат ішіндегі басқа банктерді сатып алуға рұқсат беретін шара болды. Сол кезде АҚШ Сенатында республикашылдан екі ғана әйел болды, ал Коллинз – кез келген штаттағы жалғыз әйел губернатор еді. Сөзден кейін өткен баспасөз конференциясында Коллинстен алдағы сайлауда демократтардың вице-президенттікке үміткері болуға дайын ба деп қайта сұрағанда, ол «Жоқ, қазіргі уақытта емес» деп жауап берді. Партия Коллинстің ұлы Стивті штаттық төраға етіп тағайындады.

Білім беру ұсыныстары

1985 жылдың қаңтарында Коллинз мемлекеттік білім және гуманитарлық кабинет хатшысы болып тағайындалып, білім беруді қосымша қаржыландыру және өзгерістерді ілгерілетуге деген ниетін жаңартты. Бұл жарияланғаннан кейін Коллинз және бірнеше маңызды заң шығарушылар әр округте бірқатар кездесулер өткізіп, ұсынған өзгерістерін қолдады және штат азаматтарының қандай өзгерістерді қалағанын білуге тырысты. Кездесулерде Коллинз өзі ұсынған білім беру жоспары мен салықтардың өсуі мәселелерін бөліп қарастыруға тырысты. Ол салықтарды көтеруге қарсылықтың бұрынғы жоспарының қабылдануына кедергі келтіргенін сенді. Заң шығарушылар жоспарға жағымды пікір білдіргеннен кейін, ол жоспарды қарастыру үшін 8 шілдеде арнайы сессия шақырды. Екі апталық талқыдан кейін Бас Ассамблея Коллинздің білім беру жоспарын мақұлдады, корпоративтік лицензиялық салықты үш есеге көтеріп, пакеттің құнына 1000 долларға 2,10 долларға жеткізді. Ассамблея басқа шығындарды қаржыландыру үшін штаттық бензин салығын галонға 5 центке көтеруді қабылдамады. Коллинз 1985 жылғы арнайы сессиядағы жетістігінен кейін 1986 жылғы заң шығару сессиясында жоғары білім беруді қосымша қаржыландыруды ілгерілетуді жалғастырды. Заң шығарушылар екі жылдық бюджетте жоғары білім беруге қосымша 100 миллион доллар бөлуге келісті. Олар сондай-ақ мектепке дейінгі пилоттық бағдарламаны іске қосуға және жаңа оқулықтар сатып алуға келісті, бірақ штаттың кәсіптік білім беру жүйесін жақсарту үшін Коллинз сұраған қосымша 3,9 миллион долларға жауап бермеді. 1986 жылдың қарашасында штаттың сайлаушылары Коллинзтің қолдауымен өткізілген науқанына қарамастан түзетуді қабылдамады. Дегенмен, білім беру бюджетін ұлғайтудың шығындарын жабуға арналған корпоративтік салықтың өсуі жеткіліксіз болды. 1987 жылы штаттық табыс салығын өзгерту арқылы кірістерді арттыру жоспары, Коллинзтің орнына келетін демократ губернатор кандидаты Уоллес Уилкинсон оған қарсы екенін жариялағаннан кейін тоқтатылды. Ол 1985 жылдың қазан айында қайтадан сол жерге келді, сондай-ақ Қытайға барды – Кентукки губернаторы үшін бұл алғашқы сапар болды, – Кентукки тауарлары үшін қытай нарығын ашуға және Қытайдың Цзянси провинциясымен «бауырлас штат» қарым-қатынасын орнатуға ынталандыру үшін. Жарияланған мәліметтерге сәйкес, Кентукки штаты Индиана, Миссури, Теннесси және Канзастағы ұсынылған орындардан басымдық берді. Toyota-мен келісім Коллинз бен штаттың сауда министрі Кэрролл Кничели Toyota-ға уәде еткен 125 миллион долларлық жеңілдіктерді заң шығарушылар мақұлдағаннан кейін жасалды. Армстронгтың алаңдауын ескере отырып, әкімшілік жеңілдіктер пакетінің конституциялықлығын анықтау үшін бас кеңесші Дж. Патрик Абеллді жұмысқа алды. Сот ісі қаралып жатқанда, Лексингтон Геральд Лидер әкімшіліктің шығындарды қаржыландыруға жұмсалатын облигациялардың пайызын шығындарды бағалауға қоспағанын хабарлады; бұл, Геральд Лидер хабарлаған шығындардың артуымен бірге, 1986 жылдың қыркүйек айының соңында пакеттің жалпы құнын шамамен 354 миллион долларға жеткізді. Қазан айында Toyota құрылыс алаңын дайындаумен байланысты шығындарды өтеуге келісті. Toyota-ға экономикалық жеңілдіктерге қарсы болғандар штаттың сынақ ісіне қосылды. 1986 жылдың қазан айында Франклин округінің округтік сотының судьясы Рей Корнс пакет штаттың конституциясын бұзбайды деген бастапқы шешім шығарды, бірақ екі тарап та Кентукки Жоғарғы сотынан соңғы шешім қабылдауын сұрады. Тауб бұл айыптауды сынға алып, Мемлекеттің жеке меншікті пайда табу үшін мемлекеттік корпорацияны пайдалануға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Сотта Коллинз Кентуккидің қолданыстағы губернаторы ретінде алғаш рет сотта куәлік берді. Оны бұрынғы губернатор Берт Т. Комбс өкілдік етті, ал Таубты бұрынғы губернатор Луи Б. Нанн өкілдік етті. Бұл Кентукки тарихында екі бұрынғы губернатордың заңдық іс-қимылға қарама-қарсы тараптарды өкілдік еткенінің алғашқы жағдайы болды. Кейіннен Toyota штатта бірнеше құрастыру зауыттарын құрды; Коллинз өкілеттігінің соңына қарай штаттық сауда кабинеті Toyota туралы хабарланғаннан бері 17 округте 25 автомобиль өндірісі зауыты салынғанын хабарлады. 1987 жылы Коллинз компанияға Луисвиллдегі жүк машиналарын құрастыру зауытын кеңейтуге ынталандыру үшін Фордқа 10 миллион доллар мемлекеттік көмек уәде етті. Штатта Коллинздің экономикалық даму жоспары бойынша жұмыс орындарының рекордтық өсуі болды, ол отандық және халықаралық компанияларды тартуға бағытталған. Арнайы қор кәсіптік аурулары бар жұмыскерлерге және жұмыстағы жарақаттарын ешбір жұмыс берушіге байланыстыра алмаған жұмыскерлерге төлемдер жасауға арналды. Демократтық штат сенаторы Эд О'Даниель ұсынған жоспар сессияда қаралатын заңнаманың негізін құруы күтілді. 1985 жылдың 10 мамырында ол Кентукки университетінің түлектер қауымдастығының Есімдер залына енгізілді. 1988 жылы ол Луисвилл университетінде «резидент-сарапшы» лауазымын қабылдады, университет бизнес сыныптарының студенттеріне қонақ лекциялар оқыды. Кейбір оқытушылар Коллинздің академиялық тәжірибесінің жетіспеушілігі туралы алаңдаушылықтарын білдірді және жаңа президент тағайындалғанға дейін өтінімін кері алып алды. Гарвардтағы лауазымымен қатар Коллинз 1989 жылы Мидуэй колледжінің регенттер кеңесіне енгізілді; келесі жылы ол Оңтүстік баптисттік теологиялық семинариясының регенттер кеңесінен алынып тасталды. Оның 1986 жыл мен 1989 жыл арасындағы үш регенттер кеңесінің отырысын қатыспауы автоматты түрде оның қызметтен алынуына әкелді. Колледж шенеуніктері Коллинзтің колледждің беделін арттыру үшін президенттікке тартылғанын мәлімдеді. Ол мемлекетпен іскерлік қатынас жасайтын адамдарға одан шамамен 2 миллион доллар инвестиция жасауға қысым көрсету үшін бұл қабылдауды пайдаланды деген айыптар таралды. Ол саяси үлестемелер ретінде жасырылған пара үшін 20 000 доллар айыппұл да төледі. 1996 жылы Коллинз Сент-Катарине колледжінің президенті қызметінен кетіп, Кентукки университетіндегі Халықаралық бизнес және басқару орталығын басқарды. Кейіннен ол сол жылы Демократиялық Ұлттық конвенттегі Өкілеттік комитетінің тең төрағасы болды. Кентукки университетімен жасаған келісімі 1998 жылы аяқталғаннан кейін Коллинз Джорджтаун колледжінде «резидент-сарапшы» лауазымына орналасты, бұл оған басқа қызығушылықтарымен айналысуға көбірек уақыт берді. 1999 жылы ол Кентуккидегі Жапонияның құрметті консулы болып тағайындалды, бұл лауазым Кентуккидегі жапондық мүдделерді ілгерілетуді, штатқа жапондық инвестицияларды ынталандыруды және Кентукки мен Жапония арасындағы мәдени түсініктікті ынталандыруды қамтыды. 2001 жылы губернатор Пол Э. Паттон оны Кентукки әйелдерінің экономикалық жағдайы жөніндегі топтың тең төрағасы етіп тағайындады. 2005 жылдың қаңтарында ол Кентукки әлемдік сауда орталығының төрағасы және бас атқарушы директоры болды. Ол Истмен Кодак сияқты бірнеше корпорациялардың директорлар кеңесінде де қызмет етті. 2003 жылы Кентукки штатының Блюграсс паркі оның құрметіне «Марта Лейн Коллинз Блюграсс паркі» деп өзгертілді; Коллинз сол жылы Дүниежүзілік сауда күнінің құрмет кітабы сыйлығын Дүниежүзілік сауда орталықтары қауымдастығынан алды. 2009 жылы ол Жапония Сыртқы істер министрлігінің «Көтеріліп келе жатқан күн» орденінің алтын және күміс жұлдызымен марапатталды, оның Жапония мен Америка Құрама Штаттары арасындағы экономикалық және мәдени алмасуды күшейтуге қосқан үлесі үшін. Марта Лейн Коллинз атындағы Кентукки штатының Шелби округіндегі орта мектеп 2010 жылы ашылды.