Кіріспе

Споралар арқылы көбейетін өсімдіктер тобы.

Птеридофит – ксилемасы мен флоэмасы бар тамырлы өсімдік, споралар арқылы көбейеді. Птеридофиттер гүлдер мен тұқымдарды өндірмейтіндіктен, оларды кейде "жасырын көбейгіштер" (криптогамдар) деп атайды, себебі олардың көбею жолы жасырын. Папоротниктер, атқуйрықтар (көбінесе папоротниктерге жатқызылады) және ликофиттер (клубтік мох, тікенді мох және қаламқа мох) – барлығы птеридофиттер. Дегенмен, олар монофилетикалық топты құрамайды, өйткені папоротниктер (және атқуйрықтар) ликофиттерге қарағанда тұқымдық өсімдіктерге жақын туыс. Сондықтан "Птеридофита" термині енді кеңінен қолданылмайды, бірақ птеридофит атауы, сондай-ақ птеридология ғылымы мен оны зерттеуші птеридолог терминдері, мысалы, Халықаралық Птеридологтар қауымдастығы мен Птеридофиттер филогенезия тобы тарапынан қолданыла береді.

Сипаттама

Птеридофиттер (папоротниктер мен ликофиттер) – пісіп жеткен кезде тәуелсіз, кезектесіп алмасатын, дербес тіршілік ететін гаметофит және спорофит фазалары бар, еркін спора түсіретін тамырлы өсімдіктер. Спорофиттің денесі жақсы дамыған тамыр, сабақ және жапырақтарға бөлінеді. Тамыр жүйесі әрқашан қосымша тамырлардан пайда болады. Сабақ жер астында немесе жер үстінде орналасады. Жапырақтары микрофилл немесе мегафилл болуы мүмкін. Олардың тағы бір ортақ ерекшеліктеріне тамырлы өсімдіктердің апоморфиялары (мысалы, тамырлы тіндер) және құрлықтағы өсімдіктердің плезиоморфиялары (мысалы, споралардың таралуы және тұқымдардың жоқтығы) жатады.

Өмірлік цикл

Бриофиттер мен сперматофиттер (тұқымдық өсімдіктер) сияқты, птеридофиттердің өмірлік циклі де ұрпақ алмасуды қамтиды. Бұл диплоидты ұрпақтан (спораларды өндіретін спорофиттен) кейін гаплоидты ұрпақ (гаметофит немесе проталус, гаметаларды өндіреді) келеді дегенді білдіреді. Птеридофиттер бриофиттерден спорофитінің бұтақталған, әдетте әлдеқайда үлкен және көзге түсетін болуымен, ал тұқымдық өсімдіктерден екі ұрпақтың да тәуелсіз және дербес тіршілік етуімен ерекшеленеді. Птеридофиттердің гаметофиттерінің жыныстық ерекшеліктерін былай жіктеуге болады: Диоикалық: әрбір жеке гаметофит өте еркек (антеридияларды және осымен сперматозоидтарды) немесе өте әйел (архегонияларды және осымен жұмыртқа жасушаларын) болады. Моноикалық: әрбір жеке гаметофит антеридиялар мен архегонияларды да өндіреді және еркек, сондай-ақ әйел рөлін де атқара алады. Протандрлық: антеридиялар архегониялардан бұрын пісіп жетіледі (алғаш еркек, содан кейін әйел). Протогинрлық: архегониялар антеридиялардан бұрын пісіп жетіледі (алғаш әйел, содан кейін еркек). Бұл терминдер тұқымдық өсімдіктің спорофитінде еркек және әйел гаметофиттерінің болуын, яғни тозаң және тұқымдардың бірдей өндірілуін немесе тек бір жыныстың өндірілуін көрсететін моноэцистік және диоэцистік терминдерінен өзгеше.