Джон Кертис: Англиялық энтомолог және иллюстратор

Кіріспе

Джон Кертис (3 қыркүйек 1791 – 6 қазан 1862) – ағылшын энтомологы және суретші.

Өмірбаян

Кертис Норвич қаласында Франсис пен Чарльз Морган Кертистің ұлы ретінде дүниеге келді. Чарльз Морган ұлы 4 жасқа толғанға дейін қайтыс болды. Оның анасы Франсис гүлдерге құмар болған және кәсіби гүл өсіруші болған. Ол ұлын жергілікті жас табиғат зерттеушісі Ричард Уокермен (1791–1870) бірге табиғат тарихын оқуға ынталандырды. 16 жасында Джон Норвичтегі жергілікті заңгер кеңсесінде шәкірт болды, бірақ бос уақытын жәндіктерді зерттеуге және сурет салуға арнады. Жәндіктерді жинау кең таралған хоббиге айналғандықтан, ол тапқан үлгілерді сату арқылы күнкөрісін таба алатынын түсінді. Осы кезде ол Норфолк графтығындағы бай жер иесі Саймон Уилкинмен (1790–1862) достық қарым-қатынас орнатты, ақырында жұмысынан кетіп, Уилкиннің Косси Холлдегі үйінде тұруға көшті. Мұндағы кең табиғат тарихы кітапханасы мен үлгілер жинағы оған энтомологияға деген құмарлығын зерттеуге мүмкіндік берді. Уилкин арқылы ол энтомологтар Уильям Керби және Уильям Спенспен танысты. Өзінің құмарлығын одан әрі дамыту үшін ол мыс пластиналарды кесу және гравировкалау өнерін үйренді, нәтижесінде оның алғашқы жарияланған еңбегі – Керби мен Спенстің «Энтомологияға кіріспе» (1815–1826) еңбегіндегі бес түрлі түсті және жиырма түссіз контурлық суреттер жарық көрді. 1819 жылы Уильям Керби Кертисті Лондонға қа бірге алып кетті, онда Кертис Корольдік қоғамның президенті сэр Джозеф Бэнкспен кездесті. Бэнкс оны Британ мұражайының зоологиялық коллекциясының басқарушысы сэр Уильям Элфорд Личке таныстырды, онымен бірге Кертис конхологияны зерттеді. Лич оны Джеймс Чарльз Дейлмен таныстырды, ол көп ұзамай оның демеушісіне айналды. 1824 жылы Кертис өзінің маңызды туындысын – «Британдық энтомология: Ұлыбритания мен Ирландияда табылған жәндіктердің түрлерінің суреттері мен сипаттамалары» жұмысын бастады, ол әлі де бұл саланың XIX ғасырғы ең жақсы еңбегі саналады. Ол 1824 жылдан 1839 жылға дейін ай сайын жазылым арқылы жарияланды, әр бөлімінде 3 немесе одан көп суреттері бар және әдетте 2-ден 10 бетке дейінгі сипаттамалық мәтіндері бар. Аяқталған жұмыс 12 бөлімнен тұратын 16 томнан құралды, барлығы 192 бөлім және 770 суреттен (1-ден 769-ға дейін және 205*) тұрды, оларды түрлі түсті немесе түссіз күйде алуға болады. Жорж Кювье (1769–1832) «Британдық энтомология» суреттерін «жетілудің үлгісі» деп сипаттады. Оның кәсіби мансабының толық мәліметтері 1862 жылы Линнеан қоғамы жариялаған некрологта келтірілген (төменде). 1840 жылы Кертистің көру қабілеті нашарлай бастады, уақыт өте келе ол нашарлап, қаржылық қиындықтарға әкелді. Ол «Гарденерс Хроника» журналында «Рурикола» псевдонимімен және Корольдік ауыл шаруашылығы қоғамының журналында бірқатар энтомологиялық мақалалар жариялап, осы қиындықтардың бір бөлігін шеше алды. Бұл 1860 жылы жарық көрген «Фермалық жәндіктер: Ұлыбритания мен Ирландияның егін дақылдарына зиян келтіретін жәндіктердің табиғи тарихы мен экономикасы» атты табысты кітабына әкелді. 1856 жылдың соңында Кертис толығымен соқыр болды, ол 18 Белита вилласында (қазір: Белита Вилласы), Ислингтон, Лондонда тұрып, бастапқыда жылына 100 фунт стерлингтік, кейін 150 фунтқа дейін арттырылған мемлекеттік зейнетақы алды. Оның қайтысынан көп жылдар өткен соң, «Британдық энтомология» суреттері сатылымға шығарылғанда, құнды коллекцияның бөлініп кетеді деген қауіп туды. Алайда, коллекцияның барлығын Уолтер Ротшильд сатып алып, кейіннен Табиғи тарих мұражайына мұра етті, онда олар бүгінге дейін сақталып тұр. Ол 1822 жылдан бастап 1833 жылға дейін Лондонның Линнеан қоғамының мүшесі болды. Ол Корольдік энтомологиялық қоғамның құрылуына қолдау көрсетті және 1855 жылдан 1857 жылға дейін оның президенті болды. Ол Франция энтомологиялық қоғамының құрметті мүшесі болды.

Curtis was born in Norwich to Frances and Charles Morgan Curtis. Charles Morgan died before his son had reached the age of 4. His mother, Frances, had a passion for flowers and was a professional flower grower. She encouraged her son to study natural history with a young local naturalist, Richard Walker (1791–1870). At the age of 16 John became an apprentice at a local lawyer's office in Norwich but devoted his spare time to studying and drawing insects and, with insect collecting becoming a growing craze, he found he could make a living selling the specimens he found. At this time he became a friend of Simon Wilkin (1790–1862) a wealthy land owner in Norfolk, eventually leaving his job to live with Wilkin at Cossey Hall where the extensive natural history library and specimen collection afforded him the opportunity to study his emerging over riding passion, entomology. Through Wilkin he met the entomologists William Kirby and William Spence. In pursuit of his passion he learned how to etch and engrave copper plates leading to his first published work, the five coloured plates and twenty uncoloured outline drawings in Kirby and Spence's An Introduction to Entomology (1815–1826). In 1819 William Kirby accompanied Curtis to London where Curtis met Sir Joseph Banks, president of the Royal Society. Banks introduced him to Sir William Elford Leach superintendent of the Zoological Collection of the British Museum with whom Curtis studied conchology. Leach, in turn, introduced him to James Charles Dale who soon became his patron. In 1824 Curtis began his monumental masterwork, British Entomology: Being Illustrations and Descriptions of the Genera of Insects Found in Great Britain and Ireland, still widely considered as the finest nineteenth century work on the subject. It was published in monthly parts by subscription from 1824 to 1839, each part comprising 3 or more plates with descriptive texts ranging from usually 2 to as many as 10 pages. The finished work comprised 16 volumes each of 12 parts, 192 parts in all together with 770 plates (1 to 769 plus 205*), available either coloured or plain. Georges Cuvier (1769–1832) described the illustrations of British Entomology as "the paragon of perfection". More complete details of his professional career are given in the obituary published by the Linnaean Society in 1862 (below). By 1840 Curtis's eyesight was beginning to fail, worsening with time until it began to cause him financial problems. These were partly solved by publishing a number of entomological articles in the Gardener's Chronicle, as "Ruricola", and in the Journal of the Royal Agricultural Society. This led to the profitable Farm Insects: Being the Natural History and Economy of the Insects Injurious to the Field Crops of Great Britain and Ireland published in 1860. By the end of 1856 Curtis was totally blind, living at 18 Belitha villas (now: Belitha Villas), Islington, London and receiving a civil list pension initially of £100 a year but later increased to £150. Many years after his death, when the original drawings for British Entomology were up for sale, there were fears that the precious collection would be split up. The whole collection was, however, purchased by Walter Rothschild and later bequeathed to the Natural History Museum, where they remain today. He was a Fellow of the Linnaean Society of London from 1822, in 1833. He lent support to the founding of what became the Royal Entomological Society and served as its president from 1855 to 1857. He was an honorary member of the Société entomologique de France.

Байланыстар

Кертис ирланд энтомологы Александр Генри Халидей мен лондондық энтомолог Фрэнсис Уокердің өмір бойы досы болды. Кертис Халидейді 1827 жылдың желтоқсанында кездестірді (хат алмасып, үлгілер жібергеннен кейін). Кертистің екінші баласының аты Генри Александр болды, ал Халидей оның тәрбиешісі болды. "Мен Ceraphron Halidayii-ді бірінші рет тапқанда қуандым, себебі оған сіздің атыңызды берген едім. Менің пікірімше, осындай жәндіктерді иелену өте маңызды: Scatophaga-ның анасы да өте құнды қосымша болды. Tipula dispar-дың тек еркегі ғана маған бұрыннан белгілі еді, мен анасын ешқашан түсінбедім, бірақ ол қанаттары толық жайылмағаннан бұрын өлген болуы керек деп ойладым, өйткені оны өзім тапқан емеспін. Сіз маған жіберген әрбір жәндік маған өте ұнады. Мен сізге британдық Ichneumonidae-лердің бірнеше данасын қорапқа салып жіберемін, егер сіз оларға жататын туыстар мен түрлерін анықтап, жазып қоссаңыз. Бірақ бұл үшін көп уақыт жұмсамаңыз. Егер екі жәндік бірдей болса, қалауыңызша біреуін алып қоюыңызға болады. Осы хаттағы сұрақтарға жауап беруіңізді өтінемін, себебі менде олардың көшірмесі немесе жазбасы жоқ. Сізден жақын арада жауап күтемін және сізге шын жүректен, ескі ағылшын тіліндегі сөздермен, қуанышты Рождество және Жаңа жыл тілеймін. Шын ниетпен, Джон Кертис". Кертистен Халидейге, 22 желтоқсан 1832 жыл. "Александр Генри Халидей мырзаға, M. A., & c, Белфаст, оның кең білімі мен жомарт үлесі осы еңбекті зор дәрежеде байытты, ал оның мейірімділігі мен достығы жұмыстың барысында автор үшін үнемі қуаныш көзі болды. Осы том (Британдық энтомология VII Homoptera. Hemiptera. Aphaniptera) оған шынайы құрмет көрсету үшін арналады". Лондон, 1 желтоқсан 1837 жыл. "Бірнеше жылдан бері сізге өз еңбегімнің бір томын арнау арқылы сізге деген құрметімді ашық түрде білдіруді қаладым. Сіз осы жұмыстың дамуына көрсеткен көптеген және маңызды қызметтер сізге осындай мақтауға лайық, тіпті сіз тек хат жарысушы болсаңыз да. Сіздің мейірімділігіңіз бен достығыңыздың көптеген мысалдары сіздің қабылдауыңызбен жақсырақ болар еді деп өкінемін. Менің үлкен жобамның дамуындағы ең үлкен қуаныштардың бірі – менің атымды мен бағалайтын және табиғат тарихының біздің саласын зерттеуге арналған адамдармен байланыстыру болды. Мен өзімді қанағаттандыруға тағы екі мүмкіндік қана таба аламын және егер олар маған қазіргідей қуаныш сыйласа, мен шынымен бақытты боламын". Кертистен Халидейге, 2 желтоқсан 1837 жыл.

Curtis was a lifelong friend of the Irish entomologist Alexander Henry Haliday and of the London entomologist Francis Walker. Curtis met Haliday in December 1827, (following an exchange of letters and specimens) Curtis's second child was named Henry Alexander and Haliday was his godfather. "I was delighted to possess Ceraphron Halidayii first because I had named it after you it is very essential to possess those insects I figure: the female of Scatophaga also was a most valuable addition. Tipula dispar I only had the male of, I never could understand the female but thought it had been killed before the wings were fully expanded, never having taken it myself and I need scarcely say there was not an insect you sent me that was not fully acceptable I will put into the box some British Ichneumonidae hoping you will do me the favour at your leisure to append to them their Generic names and if you know them the specific also but not to take any trouble about it and whenever there are 2 alike I beg you will take one if desirable. Pray do me the favour to answer the different questions in this letter as I have no copy or memorandum. I shall hope to hear shortly from you and sincerely wishing you in a good old English Phrase a Merry Christmas and Happy New Year. Yours most faithfully, John Curtis" Curtis to Haliday 22 December 1832. "To Alexander Henry Haliday, Esq., M. A., &c, of Belfast, whose extensive knowledge and munificent contributions, have so greatly enriched this work and whose kindness and friendship in its progress have been an uninterrupted source of gratification, to the author, this volume (British Entomology VII Homoptera. Hemiptera. Aphaniptera) is dedicated as a token of sincere regard". London 1 December 1837. "It has for several years been my wish to pay you the only public testimony in my power of my regard by dedicating a volume of my work to you. The many and essential services you have rendered that work during its progress would entitle you to such a compliment were you only a correspondent and the numerous proofs I had of your kindness and friend ship make me only regret that it will not be better with your acceptance. I assure you one of the greatest pleasures in the progress of my great undertaking has been the associating my name with those whom I esteem and who like myself fare devote to the study of our branch of Natural History I may have only two more opportunities of thus gratifying myself and I shall be truly happy if they afford me the same unmixed pleasures as the present one does" Curtis to Haliday 2 December 1837.

Таңдалған шығармалар

1824 жылдың 1 қаңтары – 1839 жылдың 1 желтоқсаны: Ұлыбритания мен Ирландияның жәндіктерінің толыққанды сипаттамасын қамтитын «Британдық энтомология» еңбегінің бірінші басылымы, 770 қолмен боялған суреттермен және 2000-нан астам түрдің сипаттамасымен жарық көрді. Бастапқыда 167 жазылған оқырманға 16 жыл бойы 192 айлық бөлімдермен таратылды, алайда алғашқы басылымның толық көшірмесінен 35-тен аз ғана дана сақталды. Бұл британдық энтомология саласындағы ең көрнекті еңбек деп мойындалған. Ондағы суреттердің өте жоғары сапасымен қатар, ботаникалық иллюстрациялардың ең дәл мысалдары келтірілген, олар әлі де жақсартылған жоқ. Ескерту: Кітаптың беттерінде басылым күні 1823–1840 жылдары деп қате көрсетілген. 1837 жылы «Ұлыбритания жәндіктерін жүйелеу жөніндегі нұсқаулық» кітабының екінші басылымы жарық көрді, ол Ұлыбритания мен Ирландияда осы уақытқа дейін табылған барлық түрлердің каталогы болып табылады. Алты беттік кіріспеден кейін, әр бетте екі бағаннан орналасқан 282 баған жәндіктердің аттарымен толтырылған, олар жүйелі түрде реттелген және туыстарға арналған көрсеткішпен аяқталады. Джон Кертис автор ретінде көрсетілгенімен, бұл еңбектің нақты авторлары Джеймс Чарльз Дейл, Фрэнсис Уокер және Александр Генри Халидей болды; Халидей мен Уокер Диптера және паразиттік Гименоптера бөлімдерінің көп бөлігін жазды. Тізімде 1500 туыс және 15000 түрлік атау бар. Ұлыбритания мен Ирландия бөлек қарастырылмаған. 1860 жылғы «Фермалық жәндіктер»: Ұлыбритания мен Ирландияның егістік дақылдарына зиян келтіретін жәндіктердің табиғаты және экономикасы, оларды жою жөніндегі ұсыныстармен бірге. Глазго, Блэки. (Сыртқы сілтемелер: Google кітаптар)

Жинақтар

Джон Кертистің жәндіктер жинағы Ирландияның Ұлттық мұражайы – Табиғи тарих (Тринити колледжі Дублин арқылы, Томас Коултер сатып алған 7656 мың дана) және Австралияның Мельбурн қаласындағы Виктория мұражайлары арасында бөлінген. Виктория мұражайлары 1862 жылы 567 фунт стерлингке Джон Кертистің британдық және шетелдік жәндіктер жинағын – 38031 данадан тұратын жинақты – сатып алды. Сондай-ақ, Виктория мұражайларында британдық ауыл шаруашылығының зиянды жәндіктерін қамтитын Кертистің ауыл шаруашылығы жәндіктер жинағы да сақталады.