Кіріспе

Британдық экономист және ғалым (1946 жылы туған)

Николас Герберт Стерн, Брентфорд бароны (22 сәуір 1946 жылы Хаммерсмитте туған) – британдық экономист, банкир және ғалым. Ол Лондон экономика мектебінің (LSE) экономика және үкімет саласындағы IG Патель профессоры, сондай-ақ Грантэм климаттық өзгерістер және қоршаған ортаны зерттеу институтының төрағасы және 2010 жылғы Франция колледжінің профессоры. 2013 жылдан 2017 жылға дейін Британ академиясының президенті болды, ал 2014 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды.

Білім

Латимер жоғары мектебінде оқығаннан кейін Стерн математикалық трипосты оқып, 1967 жылы Кембридждің Питерхаус колледжінде математика бакалавры дәрежесін алды. 1971 жылы оның докторлық диссертациясын 1996 жылы экономика саласындағы Нобель сыйлығының иегері Джеймс Миррлиз жетекшілік етті. 1978 жылдан 1987 жылға дейін Уорвик университетінде экономика профессоры болып жұмыс істеді. 1986 жылдан 1993 жылға дейін Лондон экономика мектебінде оқытты, содан кейін сэр Джон Хикс атындағы экономика профессоры болды. 1994 жылдан 1999 жылға дейін Еуропалық қайта құру және даму банкінің президентінің бас экономисі және арнайы кеңесшісі қызметін атқарды. Оның зерттеулері экономикалық даму және өсуге қатысты болды, сонымен қатар ол Кения және Үндістандағы Жасыл революция туралы кітаптар жазды. 1999 жылдан бастап Әлеуметтік-экономикалық зерттеулер орталығының (CASE) Халықаралық кеңесінің мүшесі. 1999 жылдан 2000 жылға дейін Джон Кей құрған London Economics консалтингтік фирмасының төрағасы болды. 2000 жылдан 2003 жылға дейін Дүниежүзілік банктың бас экономисі және аға вице-президенті болды. Стернді содан кейін қазынашылық канцлері Гордон Браун британ үкіметінде жұмыс істеуге шақырды, онда ол 2003 жылы Ұлыбританияның Қаржы министрлігінде екінші тұрақты хатшы болып тағайындалды, бастапқыда мемлекеттік қаржыға жауапты болды және Үкіметтік экономикалық қызметтің басшысы болды. Африка жөніндегі комиссияның саясат және зерттеулер жөніндегі директоры болғаннан кейін, 2005 жылдың шілдесінде климаттың өзгеруі және даму экономикасы бойынша сараптама жүргізуге тағайындалды, нәтижесінде Стерн шолуы жарық көрді. Ол кезде ол Қаржы министрлігіндегі екінші тұрақты хатшы лауазымынан бас тартты, бірақ 2007 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін шені сақталды; ол басқарған сараптама тобы Министрлер кабинетінде орналасқан. Стерннің Қаржы министрлігіндегі қызметі Гордон Браунмен керіспеушіліктерге толы болды: бірнеше Уайтхолл дереккөздері The Times газетіне Браунның сэр Николастан алған кейбір кеңестері ұнамағанын, соның ішінде экономикадағы ұзақ мерзімді трендтер туралы «ақиқаттарды» айтқанын және ол ешқашан канцлердің жақын шеңберіне кірмегенін мәлімдеді. Кейін ол нақты рөлге ие болмады және көп уақытын ғаламдық жылыну және Африкадағы кедейлікті жеңу туралы халықаралық есептерге жұмсады. Оның қазан айында жарияланған климаттың өзгеруіне қарсы күреспеудің қауіптері туралы есебі үкіметте экологиялық салықтар туралы пікірталас тудырып, маңызды саяси өзгерістерге шақыру арқылы шиеленіске әкелді.

The Stern Review (20052006) журналы

Климаттың өзгеру экономикасы жөніндегі Стерн шолу баяндамасын Стерн басқарған команда HM Treasury ведомствосында дайындады және 2006 жылдың қазан айында жарияланды. Шолуда климаттың өзгеруі экономикалық сыртқы фактор ретінде сипатталады, бұл нарықтың кемшілігінің бір түрі. Стерн бұдан кейін климаттың өзгеруінің сыртқы факторын әлемдегі ең ірі нарық сәтсіздігі деп атады:

Климаттың өзгеруі – әлем таныған ең үлкен нарық сәтсіздігінің салдары. Егер шаралар қабылданбаса немесе кешіктірілсе, оның қаншалықты қауіпті екенін көрсететін дәлелдер жеткілікті. Климаттың өзгеру мәселесі нарықтың түбірлі кемшіліктерін қамтиды: парниктік газдар шығару арқылы басқаларға зиян келтірушілер әдетте төлемейді.

Парниктік газдар шығарындыларын азайту үшін реттеу, көміртегі салығы және көміртегімен сауда жасау, сондай-ақ ластануға рұқсат беру және меншік құқығы ұсынылады. Әлемдік экономика парниктік газдар шығарындыларын маңызды, бірақ басқаруға болатын құнмен төмендетуге қабілетті делінеді. Шолуда климаттың өзгеруінің ең нашар салдарынан сақтану үшін парниктік газдар шығарындыларын дереу азайту қажет деген қорытынды жасалды. Шолудың қорытындылары баспасөз беттерінде кеңінен жарияланды. Стерннің «әдеттегі жағдай» бойынша климаттың өзгеруінен туындайтын зиянды бағалауы ерекше назар аударды. Бұл – парниктік газдар шығарындыларын азайтуға қосымша күш-жігер жұмсалмаса, туындауы мүмкін зиянның болжамды мөлшері. Экономистердің Стерн шолуына реакциясы әртүрлі болды. Бірнеше экономист шолуды сынға алды, мысалы, Byatt және авторлар (2006) шолуды «нақты кемшіліктері бар» деп сипаттады. Кейбіреулер шолуды қолдады, ал басқалары Стерннің қорытындылары оның оған жету әдісі дұрыс болмаса да, ақылға қонымды екенін айтты. Стерн шолу тобы шолуға қатысты сынға бірнеше мақала арқылы жауап берді. Стерн сондай-ақ Стерн шолуында климаттың өзгеру қаупін аз бағалағанын мәлімдеді. Стерннің дисконттау тәсілі экономистер арасында талқыланды. Дисконттау ставкасы әр түрлі уақытта болатын экономикалық әсерлерді салыстыруға мүмкіндік береді. Стерн «әдеттегі жағдай» бойынша климаттың өзгеруінің салдарына есептеу жасағанда дисконттау ставкасын қолданды. Жоғары дисконттау ставкасы парниктік газдар шығарындыларын азайтудың есептелген пайдасын төмендетіп көрсетеді. Дисконттау ставкасы тым төмен болса, ресурстар ысырап болады, өйткені бұл эмиссияны азайтуға тым көп инвестиция жасауға әкеледі (Arrow және авторлар, 1996, 130-бет). Дисконттау ставкасы тым жоғары болса, керісінше, эмиссияны азайтуға инвестициялар жеткіліксіз болады. Климаттың өзгеруінің зияны туралы көптеген зерттеулер Стерн шолуында қолданылғаннан гөрі жоғары дисконттау ставкасын қолданады. Кейбір экономистер Стерннің дисконттау ставкасын таңдауын қолдайды (Cline, 2008; Shah, 2008), ал басқалары сынға алады (Yohe және Tol, 2008; Nordhaus, 2007). Стерн шолуына тағы бір сын – бұл аналитикалық емес, саяси құжат екендігі. Daily Telegraph газетінде жарияланған мақаласында журналист Чарльз Мур Стерн шолуын Ұлыбритания үкіметінің Ирактың жаппай қырып-жоятын қарулары туралы «сенімсіз ақпараттар» құжатымен салыстырды.

2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2007 жылы Австралияның Ұлттық баспасөз клубында сөйлеген сөзінде Стерн жаһандық жылынуға байланысты экологиялық шараларға жалпы әлемдік өнімнің бір пайызын жұмсауды ұсынды. Ол сондай-ақ Cool Earth кеңесші кеңесінің құрамына кірді. 2009 жылы Стерн әлемдік экономикалық дағдарыстан қалпына келуді климаттың өзгеруіне тиімді жауап берумен байланыстырды. Оның "Бейқаусіз планета үшін жоспар" атты кітабы 2009 жылы сәуір айында жарық көрді. 2007 жылдың маусым айында Стерн Лондон экономика мектебінің И. Г. Патель кафедрасының бірінші иегері атанды. 2007 жылы Николас Стерн IDEAglobal компаниясына төрағаның орынбасары болып қосылды. 2008 жылы ол Грантэм климаттың өзгеруі және қоршаған ортаны зерттеу институтының төрағасы болып тағайындалды, бұл да LSE-дегі жаңа, ірі ғылыми-зерттеу орталығы. Ол Лидс университеті мен LSE Климаттық өзгерістер экономикасы және саясаты орталығының төрағасы. Стерн Нгози Оконхо Ивеала және Пол Полманмен бірге Экономика және климат жөніндегі ғаламдық комиссияның тең төрағасы. 2009 жылы ол "Жалпы әлемдік келісім: климаттың өзгеруі және прогресс пен өркендеудің жаңа дәуірін құру" атты ғылыми-танымдық әдебиетін жариялады. Кітап климаттың өзгеруін экономист көзқарасынан қарастырады және климаттың өзгеруін басқарумен қатар әлемдік экономикалық өсуге жету үшін қажетті қадамдарды сипаттайды. 2009 жылы ол Қытайдың егемендік байлық қоры China Investment Corporation халықаралық кеңесінің мүшесі болды. Стерн климаттың өзгеруін азайту шарасы ретінде вегетариандыққа жақтас. Ол Испанияның Социалистік партиясының саяси-талдау орталығы Fundacion IDEAS ғылыми комитетінің мүшесі. 2015 жылы ол "Аполлон" бағдарламасын іске қосуға арналған есептің авторларының бірі болды. Бұл бағдарлама дамыған елдерді 2025 жылға қарай көміртегі шығарылымсыз базалық электр энергиясын көмірден арзан ету үшін үйлестірілген зерттеулерді қаржыландыруға ЖІӨ-нің 0,02% мөлшерінде 10 жыл бойы жұмсауға шақырады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Парижде өткен Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясынан кейін (2015 жылдың желтоқсан айының ортасында) Стерн үмітпен қарады, "Егер біз бұл мәселені дұрыс шешсек, бұл өнеркәсіптік революциядан да күшті болады. Жасыл жарыс басталды" деді. Ол 2015 жылдың қараша айында Ұлыбританияның Университеттер мен ғылым министрі Джо Джонсоннан Ұлыбританиядағы университеттер мен зерттеу институттарының зерттеу өнімділігін бағалау үшін қолданылатын Зерттеудің өтетілігі жөніндегі негіздемеге (REF) шолу жүргізуді тапсырды. Есеп 2016 жылдың шілдесінде жарияланды. 2021 жылдың қазанында Стерн жариялаған жұмыс қағазында экономистердің климаттық дағдарысқа байланысты жас өмірді тым төмен бағалағанын айтты. Қолжазба Корольдік экономикалық қоғамның Экономикалық журналында жариялануға дайын тұр.

Марапаттар мен құрметтер

1993 жылы Британ академиясының мүшесі болып сайланды. Ол сондай-ақ Америка өнер және ғылым академиясының құрметті мүшесі, Америка экономикалық қауымдастығы мен Америка философиялық қоғамының шетелдік құрметті мүшесі. 2004 жылы Корольдің туған күніне орай, ол экономика саласындағы қызметі үшін Бакалавр кавалері атанды. 2007 жылдың 18 қазанында Стерн өмір бойына мәртебеге ие болатыны және партиялық емес саяси мәртебеге ие болатыны (яғни Лордтар палатасында кросс-бенкер ретінде отыратындығы) туралы хабарланды. Ол 2007 жылдың 10 желтоқсанында Брентфордтың, Батыс Суссекс графтығындағы Элстедтің және Лондонның Мертон ауданындағы Уимблдонның бароны Стерн болып тағайындалды. Дегенмен, ол көбінесе Лорд Стерн немесе Брентфордтың Лорды Стерн деп аталады. 2006 жылы ол Кембридждің Питерхаус колледжінің құрметті мүшесі болып сайланды, сондай-ақ Оксфордтың Сент-Кэтрин колледжінің құрметті мүшесі. Стернге 2006 жылы Уорвик университетінің құрметті ғылым докторы дәрежесі, 2007 жылы Женева дипломатия және халықаралық қатынастар мектебінің халықаралық қатынастар докторы дәрежесі, 2008 жылы Шеффилд университетінің құрметті докторлық дәрежесі, 2009 жылы Берлин техникалық университетінің құрметті докторы және 2009 жылы Брайтон университетінің құрметті ғылым докторы дәрежесі берілді. 2009 жылы Стерн ғаламдық экологиялық проблемаларды зерттеуге қосқан үлесі үшін «Көк планета» сыйлығын алды. Стерн RSA-да «Ақымақ дәуірі» фильмінің көрсетілімінің біріне қатысты. Көрсетілімнен кейін өткен веб-трансляциядағы панельдік талқылауда режиссер Фрэнни Армстронг, журналист Джордж Монбиот және Метеорологиялық қызметтің климаттық әсерлер жөніндегі басшысы Ричард Беттс болды. 2009 жылы Николас Стерн көміртегі шығарындыларын азайту арқылы климаттың өзгеруіне оң әсер ету үшін адамдарды ынталандыратын 10:10 жобасына қолдау көрсетті. Стерн 2010 жылы BBVA Foundation Frontiers of Knowledge Award сыйлығын «Климаттың өзгеруі» санатында алды, себебі ол «климаттың өзгеруі экономикасы туралы дискурсты қалыптастырған және оған бағыт берген» және «шешім қабылдау үшін бірегей және сенімді негіз» ұсынған «жаңа баяндамасын» жасады. 2013 жылдың 11 желтоқсанында Стерн Сан-Францискодағы The Commonwealth Club-та Climate One ұйыммен бірлесіп ұйымдастырылған шарада 2013 жылғы Стивен Х. Шнайдер сыйлығымен марапатталды, бұл сыйлық климаттық ғылымды тамаша насихаттағаны үшін берілді. Стерн 2014 жылы климаттың өзгеруі экономикасы туралы әлемдік көзқарасты күшпен өзгерту жұмысы үшін Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 2016 жылы ол Әлеуметтік ғылымдар академиясының мүшесі болып сайланды. Стерн экономика, халықаралық қатынастар және климаттың өзгеруіне қарсы күрестегі қызметтері үшін 2017 жылғы туған күніне орай Құрмет серіктері орденінің мүшесі болып тағайындалды. Кильдегі әлемдік экономика институты Стернге 2021 жылғы Бернхард Хармс сыйлығын беруді жариялады.

Жеке өмір

Стерн – марқұм Берт Стерн мен Марион Стерннің ұлы және Фландерс пен Сванн дуэтінің бір бөлігі болған Дональд Сванннің сіңілі баласы. Дүниежүзілік банктың бұрынғы вице-президенті Ричард Стерн және Xerox корпорациясының бұрынғы вице-президенті Брайан Э. Стерн – оның бауырлары, ал оның қарындасы – Наоми Опалинска.

Шығармалары

Даму стратегиясы, Әлемдік банк басылымдары, 2002. Климаттың өзгеруі экономикасы: Стерн шолуы, Кембридж университетінің баспасы, 2007. Қауіпсіз планета жоспары: Климаттың өзгеруін басқару және прогресс пен өркендеудің жаңа дәуірін құру, Bodley Head, PublicAffairs, 2009. Жаһандық келісім: Климаттың өзгеруі және прогресс пен өркендеудің жаңа дәуірін құру, 2009. Неліктен күтіп отырмыз? Климаттың өзгеруімен күресудің логикасы, шұғылдығы және мүмкіндіктері, MIT Press, 2015.