Кіріспе

Cour des Comptes ("Есеп соты") – Францияның жоғарғы аудиторлық мекемесі, француз заңнамасы бойынша әкімшілік сот. Осы ретте, ол француз үкіметінің заң шығару және атқару билігінен тәуелсіз. Дегенмен, 1946 және 1958 жылғы француз конституциялары Сотқа үкімет пен Парламентке мемлекеттік шығыстарды реттеуде көмектесу міндетін жүктеді. Осылайша, Сот қазынашылық соты, бас контролердің кеңсесі және ортақ құқық елдеріндегі бас аудитор кеңсесінің функцияларын біріктіреді. Бұл сонымен қатар Франция мемлекетінің ірі құрамы болып табылады және негізінен Эколь националь д'Администрациядан үздік бітірушілерді қабылдайды. Соттың тарихы орта ғасырларға дейін жетеді және ол өзін 14 ғасырдың басында тұрақты құрылған Париждің есептік сотының мұрагері деп санайды. Ол 1807 жылы Наполеонмен қайта құрылды. Оның үш негізгі міндеті: қаржылық есептерді аудиттеу, басқару сапасын бағалау және Франция Парламенті мен Әкімшілігіне ақпарат пен кеңес беру. Сот бухгалтерлік есептің дұрыстығын және мемлекеттік қаражаттың тиімді пайдаланылуын тексеріп отырады. Оның өкілеттігі мемлекеттік мекемелердің көп бөлігін және кейбір жеке мекемелерді, оның ішінде орталық үкіметті, ұлттық мемлекеттік корпорацияларды, әлеуметтік қамсыздандыру органдарын (1950 жылдан бері) және басқа да мемлекеттік қызметтерді (1976 жылдан бері) қамтиды.

Тарих

Көне режим кезінде Аудиторлар соты француз монархиясының ата-бабаларының Palais de la Cité-де, Sainte Chapelle және Conciergerie арасында орналасқан. 1740 жылы ол Жак Габриэль жобалаған, қазір сақталмаған жаңа ғимаратқа көшірілді. 1807 жылғы 16 қыркүйектегі заң арқылы сотты Наполеон қайта ұйымдастырды. 1842 жылы ол Île de la Cité-ден Орсе сарайына көшірілді. 1871 жылғы мамыр айында Париж коммунасының аяқталуымен Орсе сарайы толығымен өртеніп, Cour des Comptes уақытша Король сарайына көшірілді. Лувр сарайындағы Марсан павильонына көшіру қарастырылды, бірақ мұрағаттың бір бөлігі ғана сол жерге көшірілді, ал 1897 жылы Марсан қанаты қазіргі Декоративтік өнер мұражайына берілді. Оның орнына, Cour des Comptes үшін арнайы жаңа кеңсе салу туралы шешім қабылданды. Камбон көшесіндегі жаңа ғимаратты архитектор Констант Мойо жобалаған, ал ол 1911 жылғы қазанда қайтыс болғаннан кейін, бұрынғы монастырь орнында, жақын жерде Нотр-Дам де-ЛьАссомпшн шіркеуі сақталған жерге салынды. Оны 1912 жылы президент Арман Фаллиерс ашты. Сот бір ғасырдан астам уақыттан бері сол жерде орналасқан.

Апелляциялық сот төрелігі

Төменгі сатыдағы аудиторлық соттың шешімі оның шығарылған күнінен бастап екі ай ішінде Бас аудиторлық сотқа шағымдануға болады. Егер тараптар әлі де қанағаттанбаса, Мемлекеттік кеңес соңғы шағым ретінде істі қарайды. Франция Аудиторлық соты өзінің аудит жоспарын толығымен тәуелсіз әзірлейді және оған өте кең тексеру және қарау құқықтары берілген. Ол жылдық аудит есебін жариялап, оны Франция Президенті мен Парламентке ұсынады. Есеп үкіметтің нашар немесе күдікті әрекеттері туралы толық мәлімет береді және мемлекеттік қаржыны тиімсіз басқару мен пайдалануды сынап көрсетеді. Сот сондай-ақ, өкілетті тұлғаларды (ординаторларды) және олардың шығыстарын да тексереді.

Аудит тәртібі

Жаман тәжірибелер туралы хабарлаудан басқа, Сот мемлекеттік қаржы және бюджеттік қызметкерлердің, жинау агенттіктерінің немесе қазынашылық департаменттерінің – мысалы, қазынашылардың, бас төлеушілердің, салық жинаушылардың, сертификатталған мемлекеттік бухгалтерлердің есептерін тексеріп, оларды кешіктірілген есеп беру үшін айыппұл салуға болады. Мұндай жағдайларда Сот мемлекеттік бухгалтерлерге олардың қателігі салдарынан мемлекет атынан тиісінше төленбеген немесе қайтарып алынбаған ақша сомасының нақты мөлшеріне айыппұл салады. Дебет (дебет) – латын тілінен «ол қарыз» деп аударылатын, сомасы шектеулі емес, қарыз жасаған адамға қарсы жазылады, ал қарыз жасаған адам мемлекеттің борышкері болады. Сондықтан мемлекеттік және үкіметтік бухгалтерлер міндетті түрде қызметтік жауапкершілікке қатысты сақтандыру полисіне ие болуы керек. Бірақ көбінесе Қаржы министрлігі қарызын өтемеген адамға оның берешегінің бір бөлігін жеңілдетеді, себебі толық соманы өз қаражатынан төлеу мүмкін болмайды. Егер есеп тексерілгенде, ол қарыздылық танытпаса, онда Сот ақталғандығы туралы қаулы шығарып (arrêt de quitus немесе arrêt de décharge), қызметкерді босатып, есепті жабады.