Кіріспе

Израильдегі саяси жағдай

Израильдің мемлекеттік бақылаушысы (Mevaker HaMedina, مراقب الدولة, сөзбе-сөз: Мемлекеттік сыншы) Израиль мемлекеті үкіметінің саясатын, қызметін тексеріп, талдап, аудит жүргізеді. Мемлекеттік бақылаушының кеңсесі сонымен қатар үкіметтің азаматтардың шағымдарын қарау органы болып табылады. Ол Кнессеттің басшылығымен жұмыс істейді және мемлекеттік органдардың барлығын тексеруге құқылы.

Тарих

1965 жылы Аудиторлық бақылау кеңсесі V INCOSAI, Жоғарғы Аудиторлық Институттар Халықаралық Ұйымының бесінші үшжылдық конвенциясын қабылдады. Мемлекеттік бақылаушы Кнессет тарапынан құпия дауыс беру арқылы жеті жылға сайланады. Мемлекеттік бақылаушыны Кнессет қана босата алады, сондай-ақ отставкаға кетуі немесе қайтыс болуы мүмкін. Бақылаушы Кнессет депутаты бола алмайды және саяси қызметпен айналысуға тыйым салынған, сонымен қатар оның қызметтік міндеттерін тәуелсіз атқаруына кедерілтін мемлекеттік немесе жеке қызметтен де тыйым салынады. Мемлекеттік бақылаушы талаптарды орындауға мәжбүрлеу құқығына ие болмаса да, кең ауқымды тергеу өкілеттігіне ие және жүздеген қызметкерлерді, оның ішінде бухгалтерлерді, заңгерлерді және басқа да қатысты мамандарды жұмысқа тартады. Мемлекеттік бақылаушы Кнессеттің Мемлекеттік аудит комитетімен бірлесіп жұмыс істейді және қажет болған жағдайда оған есеп береді. Мемлекеттік бақылаушы Мемлекеттік аудит комитетіне арнайы тергеу комиссиясын құруды ұсына алады, бірақ өзінің заңдық өкілеттігі болмағандықтан, бұзушылық жасаған органдарға санкция салу үшін Кнессетке сенеді. Мемлекеттік бақылаушының бюджеті тікелей Қаржы комитетіне ұсынылады және Қаржы министрлігінің алдын ала қарауынан босатылады. 2019 жылы Йосеф Шапираның орнына Матаньяху Энглман сайланды.

Міндеттер

Мемлекеттік бақылаушының басты қызметі – мемлекеттік сектор мекемелерінің заңдылығын, дұрыстығын, тиімділігін, үнемділігін және этикалық жүріс-турасын тексеру. Тексерулер барлық министрліктердің, қарулы күштер мен қауіпсіздік органдарының, жергілікті өкімет органдарының, сондай-ақ мемлекеттік субсидия алатын немесе мемлекет басқаратын кез келген корпорациялардың, кәсіпорындардың немесе ұйымдардың қаржылық есептері мен қызметіне үздіксіз және кездейсоқ тексерулер арқылы жүргізіледі. Заң бойынша Израильдегі Мемлекеттік бақылаушы сонымен қатар Омбудсмен (ивритше: נציב תלונות הציבור Netziv Tlunot HaTzibur) ретінде де жұмыс істейді, онда азаматтар мемлекеттік органдардың оларға зиян келтірген әрекеттері туралы шағымдануға құқылы. Мемлекеттік бақылаушы кеңсесі бес негізгі инспекциялық бөлімге бөлінген. Бірінші төрт бөлімше тиісінше министрліктерді, қорғаныс саласын, жергілікті билік органдарын және корпорацияларды тексерумен айналысады, ал бесінші инспекциялық бөлімше мемлекеттік органдарға қатысты азаматтардың шағымдарын қарастырады.