Кіріспе

Еуропалық Одақтың институты

Еуропалық Аудиторлар Соты (ЕАҚ; French: Cour des comptes européenne) – Еуропалық Одақтың (ЕО) жоғарғы аудиторлық мекемесі. Ол 1975 жылы Люксембургте құрылған және Еуропалық Одақтың жеті институтының бірі болып табылады. Сотқа әрбір ЕО мүше мемлекетінен бір өкіл (қазіргі таңда) және шамамен 800 мемлекеттік қызметкер қатысады.

Тарих

ЕАҚ 1975 жылғы Бюджеттік келісіммен құрылды және 1977 жылғы 18 қазанда ресми түрде құрылды, ал бір аптадан кейін алғашқы отырысын өткізді. Ол кезде ЕАҚ ресми институт емес еді, ол Еуропалық қауымдастықтардың қаржысын тексеруге арналған сыртқы орган болды. Ол екі жеке аудиторлық органның орнын басып алды: біреуі Еуропалық экономикалық қауымдастық пен ЭВРАТОМның қаржысын, ал екіншісі – Еуропалық көмір және болат қауымдастығын тексерді. ЕАҚ Маастрихт шартына дейін белгілі құқықтық мәртебеге ие болған жоқ, ол қауымдастық құрылғаннан бергі алғашқы жаңа институт – бесінші институт болды. Институт мәртебесіне ие болғаннан кейін ол жаңа өкілеттіктерге ие болды, мысалы, Еуропалық сотқа (ЕС) шағымдану мүмкіндігіне қол жеткізді. Бастапқыда оның аудиторлық өкілеттігі тек Еуропалық Одақтың (ЕО) Еуропалық қауымдастық тірегіне қатысты болды, бірақ Амстердам шартына сәйкес ол ЕО қаржысының барлығын тексеруге толық өкілеттік алды. Еуропалық есеп палатасының (ЕАҚ) шешімі – Еуропалық комиссия шешімдерінің негізі. Мысалы, ЕАҚ Англия аймақтарында ЕО қаражатын басқаруда мәселелер анықтағанда, комиссия осы аймақтарға қаражат беруді тоқтатты және қабылданған стандарттарға оралмағандарға айыппұл салуға дайын. Осы рөлде ЕАҚ тәуелсіздігін сақтай отырып, басқа институттармен байланыста болуы керек. Мысалы, ЕАҚ жылдық есебін Еуропалық парламентке ұсыну – маңызды рөл. Парламент осы есеп негізінде Еуропалық комиссияның сол жылғы бюджетті басқаруын мақұлдау туралы шешім қабылдайды. ЕАҚ қанағаттанған жағдайда, салық төлеушілердің ақшасы дұрыс пайдаланылып жатқанына кепілдік беру үшін Кеңеске және Парламентке хабарлама жібереді.

Ұйым

ЕАҚ-ның құрамына Еуропалық Одақтың әр мүше мемлекетінен бір өкіл кіреді, олардың әрқайсысы Еуропалық Одақ Кеңесімен бірауыздан алты жылға тағайындалады. Бұл орган тәуелсіз болғандықтан, оның мүшелері өз ұйымдастыру және процедуралық ережелерін еркін анықтай алады, бірақ олар Еуропалық Одақ Кеңесінен ратификациялануы тиіс. Ницца шартынан бері ЕАҚ белгілі бір есептер мен пікірлерді қабылдау үшін "камералар" (әрқайсысы аз ғана мүшеден тұрады) құруға құқылы. ЕАҚ-ны Еуропалық мемлекеттік қызметке қабылданып, жұмыс істейтін 800-ге жуық аудитор, аудармашы және әкімшілер қолдайды. Аудиторлар аудиторлық топтарға бөлінеді, олар тексерулер жүргізеді және ЕАҚ-ның шешім қабылдауы үшін есептердің жобаларын дайындайды. Тексерулер ЕО институттарының ғана емес, сонымен қатар ЕО қаражатын алатын барлық мемлекеттерде жүргізіледі, себебі кірістер мен шығыстардың 90% ұлттық органдармен басқарылады, ал қалғаны ЕО-мен. Егер қандай да бір кемшілік анықталса, ЕАҚ (өз заңдық өкілеттіктері болмағандықтан) Еуропалық алаяқтыққа қарсы күрес агенттігіне (OLAF) хабарлайды, ол ЕО-ның алаяқтыққа қарсы агенттігі болып табылады.

Төраға

Бұдан кейін мүшелер өздерінің бірін үш жылға қайта жаңартылатын мерзімге Еуропалық қауымдастықтың президенті етіп сайлайды. Сайлау президенттікке түскен мүшелердің құпия дауыс беруі арқылы өтеді. Президенттің міндеттері (оларды басқаға жүктеуге болады) – Еуропалық қауымдастықтың отырыстарын шақыру және төрағалық ету, сондай-ақ қабылданған шешімдердің орындалуын және бөлімдердің (және басқа да іс-шаралардың) тиімді басқарылуын қамтамасыз ету. Президент сонымен қатар мекеменің өкілі болып табылады және даулы мәселелерді қарау кезінде оны өкілдік ету үшін адам тағайындайды.

Бас хатшы

Бас хатшы – Экономикалық комиссияның ең жоғары дәрежелі қызметкері. Ол қайта тағайындалатын алты жылдық мерзімге тағайындалады және Комиссия қызметкерлерін басқаруға және Комиссияның әкімшілік жұмысына жауапты. Бұдан өзге, Бас хатшы бюджет, аударма, оқу және ақпараттық технологиялар салаларына да жауап береді.

Қызметкерлер саны

Еуропалық есептік палатасының қызметкерлері негізінен Еуропалық кадрларды іріктеу кеңсесі (EPSO) ұйымдастырған жалпы конкурстардан резервтік тізімдер арқылы тағайындалған лауазымды тұлғалар болып табылады. Дегенмен, белгілі бір жағдайларда, Еуропалық есептік палатасы уақытша немесе шартты түрде жұмысқа алынған қызметкерлерді де жұмысқа тартуға құқылы. Еуропалық есептік палатасындағы лауазымға үміткер болу үшін, кандидат Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттерінің бірінің азаматы болуы керек.

Тренингтер

Еуропалық есептік палатасы, Еуроодақтың басқа да институттары сияқты, өз жұмысына қатысты салаларда жылына үш рет стажировка ұйымдастырады. Стажировкалар ең көп үш, төрт немесе бес айға беріледі және ақылы (€1500/ай) немесе ақысыз болуы мүмкін.

Жұмыс

Еуропалық есептік палата өз аудиторлық жұмысының нәтижелерін түрлі есептер түрінде жариялайды – жылдық есептер, белгілі бір жылдық есептер және арнайы есептер – аудиттің түріне байланысты. Басқа жарияланған материалдарға пікірлер мен сараптар негізінде дайындалған басылымдар кіреді. Барлығы 2017 жылы Еуропалық есептік палата 93 есеп жариялады. Барлық есептер, пікірлер және сараптар Еуропалық есептік палатаның веб-сайтында Еуроодақтың ресми тілдерінде жарияланады.

Сенімділік туралы мәлімдеме

1994 жылдан бері ЭҚА «сенім білдіру туралы мәлімдеме» ұсынуға міндетті, яғни жылдық бюджеттің толық есептелуін растайтын сертификат. Бұл қиындық тудырды, себебі тіпті едәуір шағын кемшіліктер болған жағдайда да, бюджеттің көп бөлігі сенімді деп есептелсе де, ЭҚА бүкіл бюджетке қатысты сенім білдіру туралы мәлімдеме жасаудан бас тартуға мәжбүр болады. Бұл БАҚ-та «ЕО есептері алаяқтыққа толы» деген хабарларға әкеп соқты, онда мәселелер заңды болған шығындарға қарамастан, құжаттардағы қателіктерге негізделген. Осы қабылдау аудиторлық жүйеге де сын туғызды. Комиссия, әсіресе, талаптың тым жоғары екенін және бюджеттің барлық 0,09% ғана алаяқтыққа ұшырағанын мәлімдеді. Комиссия алаяқтық пен басқа да бұзушылықтарды ажыратудың маңызды екенін де атап өтті. 2003 жылы Марта Андреасеннің 2002 жылғы процедураларды сынағаны үшін жұмыстан босатылуы кейбір адамдар үшін институттардың адалдығына күмән тудырды. Көптеген жағдайларда 1994 жылдан бері жылдық есептерді сыртқы аудитор растамағаны туралы айтылады. 2009 жылғы ЕО бюджетін іске асыру туралы жылдық есебінде Есептік палата ЕО бюджетінің ең ірі екі саласы – ауыл шаруашылығы және аймақтық шығындарға қатысты келісімге қол қойылмағанын және олар «материалды түрде қателіктерге ұшырағанын» анықтады. Дегенмен, Еуропалық Комиссия 2007 жылдан бері барлық бюджетке қол қойылғанын мәлімдейді. Парламенттің Бюджеттік бақылау комитетінде қызмет еткен және төрағасы болған Еуропарламент депутаты Терри Уинн де бұл талаптарға қолдау көрсетіп, Комиссияның осы стандарттарға сәйкес келуі мүмкін емес екенін айтты. «ЕО бюджеті – қоғамдық пікір және фактілер: қанша тұрады, ақша қайда кетеді және неге оны осылай сынға алады?» атты есепте Уинн АҚШ пен ЕО арасындағы тәжірибедегі айырмашылыққа қатысты консенсус бар екенін келтіреді. АҚШ-та назар қаржылық ақпаратқа, ал емес, негізгі операциялардың заңдылығы мен дұрыстығына аударылады. «Еуропадағыдан өзгеше, АҚШ-та аудиттің нәтижесін алмау саяси реакцияны тек «үлкен ессіздік» тудырады». Ұлыбританияның Бас есеп инспекторы мен аудиторының мәлімдемесіне сәйкес, Ұлыбританияда 500 жеке есеп бар, және «өткен жылы мен олардың 13-ін сынадым. Егер мен ЕО жүйесін қолдансам, онда 13 есепті сынағаным үшін, мен бүкіл Ұлыбритания үкіметінің шығыстарын сынауым керек болар еді». Баррозу Комиссиясы қиындықтарға қарамастан, 2009 жылы өкілеттігі аяқталғанға дейін бюджетті Палатаның шегіне енгізуге ниеттенгенін мәлімдеді. Осылайша, органда консенсусқа келу қиынға соқты, нәтижесінде 2003-2005 жылдар аралығында жылдық арнайы есептердің саны он бесеуден алтыға дейін азайды, бірақ сол кезеңде штат қызметкерлері 200-ге өсті. Кейбір ұсыныстар бойынша оның құрамын бес мүшеге дейін немесе тіпті бір мүшеге дейін азайтуға болады, мүмкін, әрбір мүше мемлекеттен өкілдері бар кеңесшілер кеңесімен бірге. Алайда, Еуропалық Конституция да, Лиссабон шарты да ЭҚА-ның бұрынғы мүшелері мен Еуропарламент депутаттарының өзгерістерді қабылдауға шақыруларына қарамастан, оның құрамына ешқандай өзгеріс енгізуді ұсынбады.