Кіріспе

Журналистика жанры

Ақыл-кеңес бағаны – сұрақ-жауап форматындағы баған. Әдетте, (көбінесе анонимді) оқырман ақпарат құралына өзінің мәселесін сұрақ түрінде жазады, ал ақпарат құралы оған жауап немесе кеңес береді. Жауаптарды ақыл-кеңес бағанының авторы жазады (британдық ағылшын тілінде әйел болса «ағайын әпке», еркек болса «ағайын аға» деп аталады). Ақыл-кеңес бағанының авторы – мәселелерін ақпарат құралына жіберген адамдарға кеңес беретін адам. Бастапқыда бұл бейне жұбаныш беретін кеңестер мен аналық даналықты таратушы қарт әйелге ұқсаған, сондықтан осы баған «ағайын әпке» деп аталған. Кейде автор бірнеше адамнан немесе командадан тұрады: Марджори Пропстың есімі зейнетке шыққаннан кейін ұзақ уақыттан соң фотосуретпен бірге жарияланған. Баған авторы псевдоним немесе, шын мәнінде, бренд атауы болуы мүмкін; суретке түсірілген адам нақты авторға ұқсамауы да мүмкін. 1690 жылы «Афиналық Меркурий» басылымында алғашқы ақыл-кеңес бағаны жарық көрген. Көбінесе журналдар мен газеттерде кездесетін ақыл-кеңес бағаны интернет және телерадио сияқты басқа да ақпарат құралдары арқылы да таратылуы мүмкін.

Тарих

"Афиналық Меркурийдің" алғашқы кеңес бағандары ғылым, тарих және саясат сияқты тақырыптар бойынша көптеген ақпараттарды қамтыды және сұрақтарға жауап берді. "Афиналық Меркурий" газетін құрған кітап сатушы Джон Дантон, жауап беру үшін әртүрлі салалардағы сарапшыларды шақырды. Бағандарды оқыған адамдардың саны артқан сайын, қарым-қатынасқа қатысты сұрақтар да көбейді. Ұлыбританиядағы алғашқы әйел редактор Дела Манли 1709 жылы "Female Tattler" атты құпия хабарлар жинағын шығарды, онда оқырмандарға кеңес берілді, осылайша ол алғашқы "Көңілді әпкеге" айналды. Оның кеңес бағандағы тәсілін Элиза Хейвуд құрған әйелдер журналы "Female Spectator" көп ұзамай қайталады. Бенджамин Франклин "Тыныш Догуд" және басқа кейіпкерлер атынан "Нью-Ингланд Курантында", кейін "Пенсильвания Газеттеде" кеңес берді. 1902 жылы Джордж В. Хобарт "Сан-Франциско Экзаминер" газетінде "Динкельшпиль кейбір хаттарға жауап береді" атты әзілді кеңес бағаны жазды. 1906 жылы Нью-Йорктегі еврей "Daily Forward" газетінде "Бинтелдің қысқаша хаты" атты баған жарық көрді, ол жаңа иммигранттардың сұрақтарына жауап берді. Оның бағандарынан таңдаулылары 2018 жылы "Егер маған сұрасаңыз: Элеонора Рузвельттен маңызды кеңестер" кітабында жинақталды. Интернет форумдарын болжаған ерекше кеңес бағаны "Бостон Глоб" газетінде "Сенімді әңгіме" болды. 1922 жылы басталып, 2006 жылға дейін жарияланған бұл бағанда оқырмандар сұрақтар қойып, жауап берді, арада колумнист болмады. Америка газеттерінде кеңес бағандары ХХ ғасырдың басында кеңінен таралды, себебі баспагерлер олардың әйелдердің қызығушылығын қоздырудағы құндылығын, олар жарнаманың маңызды аудиториясын құрайтынын түсінді. Жасөспірімдерге арналған кеңес бағандары 1950 жылдары жиірек кездесе бастады, мысалы "Беттен сұраңыз", ол "Бостон Глоб" газетінде басталып, кейін 50 газетке таратылды. Алдыңғы бағандардағы сұрақтардың әртүрлілігінен айырмашылығы, қазіргі кеңес бағандары көбінесе қарым-қатынас, мораль және әдеп туралы жеке сұрақтарға назар аударады. Дегенмен, ХХ ғасырдың басында кеңес бағандарында секс тақырыбы қоздырылмады деген пікірге қарамастан, жыныстық мінез-құлық, тәжірибелер және күтулер туралы сұрақтар 1920 жылдары кеңес бағандарында талқыланды, бірақ бүгінгідей ашық емес. 2000 жылы Энн Лэндерс пен "Dear Abby" бағандары 500-ден астам газетте жарияланды. және екінші тіл ретінде ағылшын тілін оқыту. Бір британдық колумнист өзінің бағаны бірнеше пайдалы мақсатқа қызмет ететінін айтты: мемлекеттік қызметтерге бағыттау, білім беру және сенімділік сыйлау. Ол сондай-ақ хат жазушылардың эмоциялық жеңіліс табуына көмектесетінін атап өтті. Ұлттық деңгейде танымал болғандықтан, кеңес бағандары белсенділік құралына да айналды. 1980 жылдары Энн Лэндерс ядролық қаруға қарсы мақала жазып, оқырмандарына оны кесіп, таратуға шақырды; Ақ үйге 100 000-нан астам хат келді. Ол 1971 жылы жазған, қатерлі ісікке қарсы заң жобасын қолдаған мақаласының бір миллион данасы президент Никсонға жіберілді. "Соңғы доғасында" ол "күн сайын Лондонның түрлі газеттерінің қайғылы мақалаларын тіркеп жүрген үлкен кітапты алып тастады". "Үш Гарридебтің оқиғасында": "Мен, мырза, сіздің әдісіңіз газеттің агониялық бағандарында жарнамалау деп ойлаған болар едім". "Дрейк пен Джош" сериалының пилоттық эпизодында Джош "Мисс Нэнси" атты кеңес мақалашысын ойнайды.