Кіріспе

Металл ұрлығы – "құрамындағы металдарының құны үшін заттарды ұрлау". Әдетте, металл сынығының әлемдік бағасы өскенде, Үндістан мен Қытайдағы қарқынды индустрияландырудың нәтижесінде бұл көрсеткіш айтарлықтай өседі. Алтын мен күміс сияқты құнды металдардан басқа, көбінесе мыс, алюминий, латунь және қола сияқты темірсіз металдар ұрланады. Дегенмен, металл сынығының бағасының өсуіне байланысты шойын мен болаттан жасалған заттардың да ұрлану жиілігі артып келеді. Металл ұрлығының ерекшелігі – оның себебі. Басқа заттар көбінесе сыртқы құндылығы үшін ұрланады, ал металл ұрлығына қатысты заттар шикізат немесе тауар ретіндегі ішкі құндылығы үшін ұрланады. Ұрлықтың салдары көбінесе ұрланған металлдың құнынан әлдеқайда ауыр болады, мысалы, құнды мүсіндердің қирауы, электр қуатының тоқтауы, теміржол қозғалысының бұзылуы, тіпті ұрылардың жерге тиіп электр тоғына ұшырауы мүмкін.

Ұрлық жасауға түрткі болатын себептер

Соңғы жылдары металл сынығының бағасы күрт өсті. 2001 жылы темір қоқысы тоннасына 77 доллардан сатылды, ал 2004 жылы тоннасына 300 долларға дейін көтерілді. 2008 жылы бағасы тоннасына шамамен 500 долларға жетті. Кейбір шенеуніктердің пікірінше, осы есірткіге байланысты металл ұрлықтарының көп бөлігін метамфетаминге тәуелді адамдар жасауда, бірақ бұл металл ұрланған аймаққа байланысты өзгеруі мүмкін. Осы құбылыстың тағы бір себебі – темір емес металдардың тым жоғары бағасы және жұмыссыздықтың жоғары деңгейі. Себебі қандай болмасын, дамып келе жатқан елдердің өнеркәсіптік дамуы металл сынығына деген сұранысты арттыруда. Шындығында, құндың төмендеуіне өтеу ретінде ұрлықтардың саны артуы да мүмкін. 2014 жылдың желтоқсанына дейін Ұлттық сақтандыру қылмысы бюросының мәліметтері бойынша, АҚШ-та металл ұрлығына байланысты сақтандыру талаптарының саны азайды, бұл металл сынығының бағасының төмендеуімен байланысты болуы мүмкін.

Экономикалық әсері

2014 жылы АҚШ-та металл ұрлау экономикаға жылына 1 миллиард доллар көтерме шығын келтіреді, деп Энергетика министрлігі бағалайды. 2008 жылы Оңтүстік Африка металл ұрлығы салдарынан жылына шамамен 5 миллиард ранд жоғалтқаны естілді. Ұрылар ұрланған металды металл тескісі ретінде сату арқылы, көбінесе, оның құнынан әлдеқайда көп зиян келтіреді. Мысалы, үйлерден мыс құбырларын және электр сымдарын ұрлағандар, қымбат және уақытты көп алатын жөндеу жұмыстары болмайынша, оларды тұруға жарамсыз етеді.

Алдын алу

Қалдық металл сатып алушылардан металл сатушылардың фототөждемелерін тіркеуді талап ету және металл операцияларын тіркеу металл ұрлығының деңгейін төмендетуі мүмкін. Қалдық металл сатушыларына қолма-қол ақшаның орнына чекпен төлеу металл ұрлығының деңгейін төмендетіп, полиция тергеуіне жарамды жазбаларды қалдырады. Металл сатушылары, егер сатушы заңды иелігін дәлелдей алмаса, жиі ұрланатын кейбір заттарды – мысалы, люк қақпақтарын, көше табельдерін, кондиционерлерді және теміржол құрамдастарын қабылдаудан бас тарта алады. Кейбір тауарларға қатысты шектеулер заңмен бекітілген. Металл ұрлығының көбінесе нысаны болатын коммуналдық мекемелер мыс сымдарға электропластикалық кодтау жасай алады, бұл сымның ұрланғанын тіпті оқшаулағыштары күйіп кеткен жағдайда да анықтауға мүмкіндік береді.

Австралия

2008 жылы Австралияда темір жолдар, электр станциялары және металл қоқысы жиналатын орындардан ұрланған деген күдікпен 8 тонна мыс сымдар Азияның қара нарығына жіберіліп бара жатқанда тәркіленді.

Австрия

2011 жылдың қарашасында Венадағы метро туннелінде бір адам ыстық электр желісін арамен кесуге тырысты. Соның салдарынан өрт шығып, пойыз қатынайысы тоқтатылды. Ұры, мүмкін, жарақат алған. 2015 жылдың қарашасында Венадағы бос ғимараттың ішінде, жертөлесінен 100 кВ кабель өткен үйдің ішінде бір адам өртеніп қайтыс болды. Полиция үш адамды тірі күйінде тауып, олардың мыс ұрлауға тырысқан болуы мүмкін деген болжам жасады. 2013 жылдың мамыр айында Амштеттен маңындағы Вестбань қауіпсіздік шаралары үшін жабылуға мәжбүр болды, себебі жерге қосылатын мыс сымдары ұрланған. Ұрланған мыстың құны 2000 евроны құрады, бірақ стансаға келтірілген жалпы зиян 30 000 евродан асты. 2013 жылдың шілдесінде Төменгі Австрияда теміржол трансформатор станциясынан 1000 евродан кем құны бар мыс сым ұрланды. Теміржол электроникасына келтірілген зиян 140 000 евроға бағаланды. 2016 жылдың мамыр айында полиция Төменгі Австрияда бірнеше тонна мыс сымын ұрлап, 400 000 евролық зиян келтірген бірнеше адамды ұстады.

Канада

Квебекте 2006 жылдың мамыр айында ұрылар Квебек қаласындағы төрт шіркеуден, олардың екеуі – Санкт-Шарль-де-Лимоилу және Санкт-Франсуа-д’Ассиз шіркеулерінен, мыс шатырдың, суағардың және сымдардың бөліктерін ұрлады. Олар үшінші түні ұрылып жатқанда қолға түсіп, қашып кетті. Ұрлықтардың себебі – мыстың бағасының жоғарылауы деп саналады. Жөндеу жұмыстарына 40 000 доллардан астам қаржы жұмсалуы күтілді. 2010 жылдың қазан айында Новая Шотландияның Шелберн округінде бронза қоңырау ұрланды. Ұрылар Роузвей зиратындағы ескерткіштен қоңырауды алып тастады. Бұл қоңырау 1912 жылы салынған және 1993 жылы бұзылған Роузвей Біріккен Естелік шіркеуіне тиесілі болған. 2010 жылдың 6 қазанында ол Галифакс маңындағы металл жинау орындасынан табылды. 2011 жылдың қыркүйек айында Питерборо қаласының (Онтарио) солтүстігінде ұрылар қуат беру сымдарын ұрлағаннан кейін төрт сағатқа электр қуаты үзілді.

Чехия

2008 жылдың сәуір айының ортасында Терезиенштадт концентрациялық лагерінің зиратынан 327 қола белгі ұрланып, келесі аптада тағы 700-і ұрланды. 2008 жылдың 18 сәуірінде металл қоқысымен айналысатын адам ұсталды. Ол оларды мыс алу үшін балқытуды жоспарлаған. Карловы Вары облысындағы Хорни Славков қаласынан он тонналық теміржол көпірі мен теміржол учаскесі ұрылар тобы тарапынан бұзылып, алынып тасталды. Олар көпірдің бұзылуға жарамсыз екенін растайтын жалған құжаттар ұсынды. Көпір 1901 жылы салынған.

Франция

Француздық RFF теміржол желісі компаниясы поездардың жұмысына кедергі келтіретін металл ұрлығының үнемі қайталануымен айналысады.

Германия

2006 жылдың ақпан айында Германияның Ваймар қаласының жанында ұрылар пайдаланылмаған рельс жолын бөлшектеп, алып кетіп, кем дегенде 200 000 еуролық зиян келтірді. 2012 жылдың маусым айында Вильгельмсбургтегі жол жиегінде қатты күйген ер адам тірі күйде табылған. Бұл адамның жақын жердегі теміржолдан электр беру сымын ұрлаумен күдіктелген топтың құрамында болғаны болжамдалады. Оқиғадан бұрын мыс кабельдің бір бөлігі жыртылып, ұрлық тоқтатылған. 2016 жылдың сәуір айында Роммеркирхенде екі жасар баланың қабірінен қоладан құйылған сұңқар ұрланған. 800 еуро тұратын мүсіннің құны 20 еуролық металл сынықтарынан әлдеқайда жоғары.

Гаити

Гаитиде 2010 жылғы жер сілкінісінен кейін, кейбір тонаушылар құлаған ғимараттардың бетонынан арматураны алып сатуға тырысқандары хабарланды. Ал басқалары құлаған электр сымдарын кесіп алып жатты.

Үндістан

Үндістанның Калькутта қаласында екі ай ішінде 10 000-нан астам люк қақпақтары ұрланды. Олардың орнына бетон қақпақтар қойылды, бірақ олар да ұрланды, бұл жолы ішіндегі темір арматурасы үшін.

Индонезия

2016 жылы Орталық Джакартадағы Ұлттық ескерткіш маңындағы Медан Мердека даңғылының канализациясы 10 жүк көлігімен резеңке ПВХ кабель қабығымен бітелгені анықталды, бұл аймақта су тасқынына әкеп соқты. Кейін бұл кабельдердің PT Telkom немесе PT PLN мемлекеттік телекоммуникация және электр энергиясын қамтамасыз етуші компанияларға тиесілі екені белгілі болды. Кабель қабығы канализацияны бітеп тастап, металл ұрлықтары кабельдің ішіндегі мыс сымдарын ұрлап кеткен. Жава теңізіндегі бірнеше соғыс қабірлерінің қытай металл іздеушілермен алып тасталғаны анықталды. , , және Перч кемелерінің қираған жерлері толығымен жойылған. сондай-ақ, кемелердің маңызды бөлігі де жойылған. , , және ұшақтарының қалдықтары да табылмады.

Нидерланды

2011 жылдың 11 қаңтарында мыс кабель ұрлануы салдарынан Нидерландтың Зевенаар қаласының жанында ICE пойзы рельстен шығып кетті. Ешкім жарақат алмады.

Ресей

2001 жылы Хабаровск өңірінде ұрылар әскери базаларға баратын электр және телефон сымдарын ұрлады. 2007 жылы Ресейде кішкентай көпірдің 5 метрлік бөлігі кесіліп, бір адам оны алып кетіпті.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада металл ұрлығы кеңінен таралған, одан жылына шамамен 5 миллиард ранд шығын көріледі. Ұрланған металлдардың қатарында мыс сымдар, құбырлар, бұрандалар және шұңқыр қақпақтары бар. Ұрлық қызметтерді үздіксіз бұзып, нашарлатады, мысалы, Eskom компаниясының электрмен жабдықтауы мен Telkom компаниясының телекоммуникациялық қызметтері. Eskom компаниясының бағалауынша, ұрлық компанияға жылына шамамен 25 миллион ранд шығын келтірді, оқиғалар саны 2005 жылы 446-дан, 2007 жылы 1059-ға, 2008 жылы 1914-ке дейін өсті. Ұрлық Telkom компаниясына 863 миллион рандқа түсті (2007 сәуір – 2008 қаңтар аралығы). Оңтүстік Африкада мыс қоры аз болғанымен, Кейптаун портынан әр ай сайын 3000 тоннаға дейін мыс шығарылады. Экономикалық салдардан басқа, ұрлық адамдардың өміріне де әсер етті, оның ішінде шұңқыр қақпақтарын ұрлау салдарынан алты бала қаза тапты (2004–2008 жылдардағы мәліметтер). Мыс сымдарын ұрлау Гаутенгте жекелеген мәселе болып табылады.

Украина

2004 жылдың ақпан айында Украинаның батысындағы ұрылар Свалиевка өзені арқылы салынған, бір тонна салмақты ұзын металл көпірді бөлшектеп, ұрлап кетті. 2009 жылдың қыркүйегінде контрабандашылар Чернобыльдің жабық аймағынан 25 тонна радиоактивті металл сынықтарын алып кетуге әрекеттенді. Украина Қауіпсіздік қызметі оларды қолға түсірді.

Ұлыбритания

2006-2007 жылдары Ұлыбританияда металл ұрлықтарының айтарлықтай өсуі байқалды, әсіресе Солтүстік-Шығыс Англияда, онда 2008 жылға дейін металл ұрлықтарының саны артып келе жатты. Ұлыбританияда Британдық металдарды қайта өңдеу қауымдастығы Полиция басшыларының қауымдастығы және Британдық көлік полициясымен бірлесіп, өз мүшелерінің учаскелерінен металл ұрлануын тоқтату және ұрланған материалдарды анықтау жұмыстарын жүргізіп жатыр. Сондай-ақ, "Тремор" операциясын қараңыз. Шатырлар, су бұрқақтары, мүсіндер сияқты заттар металл бағасының өсуіне байланысты соңғы кезде жиі ұрлықтың нысаны болып табылады. Көбінесе металл металл терісі ретінде сатылады, бірақ кейде ұрылар оны өздері пайдаланады. Металл ұрлығы туралы көптеген оқиғалар тіркелді: бұрынғы Олимпиада чемпионы Стив Оветтің қоладан жасалған мүсіні Брайтон қаласындағы Престон паркінен жоғалып кетті, ал Девон графтығындағы шіркеу қоңыраулары ұрылардың қолына тиді. 2006 жылы Генри Мурдың жасаған және құны 300 000 фунт стерлинг бағаланған мүсіні бір мұражайдан ұрланды, және ол шамамен 5000 фунт стерлингке бағаланған металл терісі үшін балқытылған деп есептеледі. Шіркеулер, әсіресе ескі шіркеулер, шіркеулердің (және басқа да) шатырларынан 'мыс ұрлану' салдарынан көп шығын көреді. 2011 жылдың соңында полиция металл ұрлығына қарсы бірнеше шаралар қолданды, олардың ең ірісі Оңтүстік Йоркширде болды, нәтижесінде кем дегенде 22 адам қамауға алынды және әуесқой металл балқыту құралдары тәркіленді. 2012 жылдың тамызында ұрылар Лестершир графтығындағы Кибворт қаласындағы жануарлар ауруханасынан 26 металл торды ұрлап кетті. Ауру немесе жарақат алған жануарлар салынған торлар ұрылармен босатылды, нәтижесінде сегіз жануар өліп, бірнешеуі қашып кетті. Торлардың құны шамамен 30 000 фунт стерлингке бағаланды. Теміржол бойындағы мыс кабельдерді ұрлау да үдеп барады. Теміржол сигналын басқару кабельдері жиі ұрлықтың нысаны болып табылады, бұл қауіпсіздік мәселелерін тудырады және теміржол қозғалысын елеулі түрде тоқтатады. Теміржолдарды электрлендіруге пайдаланылатын кабельдерді ұрлау қылмыскерге де, жанындағы адамдарға да өте қауіпті, өйткені мұндай жүйелер әдетте ондаған мың вольтқа дейін қуаттандырылады.

Америка Құрама Штаттары

2008 жылдың жазында Бостонда екі мемлекеттік қызметкер Лонгфеллоу көпірінен жөндеуге алынып тасталған 715 метрлік сәндік темір жиһазын ұрлап, металл тескері сатты. Олардың бірі Қорғау және демалыс департаментінің аудан басшысы болған ерлерге тарихи түпнұсқа парапеттің 12 147 долларға сатуы үшін айып тағылды. 2012 жылы қайта жасау жоспарланған бұл бұйымдарды қайта жасаудың шамамен есептелген құны 500 000 доллардан асты. Кейіннен 2009 жылдың қыркүйегінде олар сотталды. Нью-Касл қаласында (Пенсильвания штаты) екі бауырлас бір көпірді кескішпен кесіп, бөліктеп алып кетті. 2011 жылдың 16-28 қыркүйегі аралығында бауырластар көпірдің барлығын ұрлап, болаттан жасалған бөліктерін 5000 долларға сатты. Америка Құрама Штаттарының қалалары металл ұрыларының басты нысанасына айналды. 2007-2008 жылдар аралығында қақпақтардың ұрлануы күрт өсті, Филадельфия ең көп зардап шеккен қалалардың бірі болды. Бұл мәселеге тап болған басқа қалалар: Чикаго, Иллинойс штаты; Гринсборо, Солтүстік Каролина штаты; Лонг-Бич, Калифорния штаты; және Флорида штатының Палм-Бич округі. Мыс сымдарын ұрлау да АҚШ-та жиі кездеседі. 2007 жылы мыс бағасы бір фунтқа 3,70 долларға жетті, ал 2002 жылы 0,60 доллар болғандықтан, телефон және электр компанияларының активтерінен мыс сымдарын ұрлау көбейді. Тіпті мыс сымдарын алуға тырысқан адамдар электр станцияларында жарақат алып, қаза тапты. Сондай-ақ, теміржол сигналдық желілері, электр станцияларындағы жерге қосылатын бағаналар және тіпті Вашингтон штатының Такома қаласындағы будда ғибадатханасынан ұрланған, кейіннен табылған қоңырау сияқты заттар да мыс ұрлаудың көздеріне жатты. Мысалы, Грузия штатында, көптеген штаттар сияқты, мыс қылмыстарының саны жеткілікті болғандықтан, онымен күресу үшін арнайы жұмыс тобы құрылды. Metro Atlanta Copper Task Force Атланта полиция департаментінің басшылығымен жұмыс істейді және оған полиция, айналасындағы аймақтардың металл тескерімен айналысатын компаниялар, Джорджия Электр компаниясы және Фултон округінің прокурорының кеңсесі қатысады. Көптеген штаттар осы мәселені шешу үшін заңдар қабылдады немесе қабылдауды қарастырып жатыр. 2007 жылдың шілдесінде Грузия штатында жаңа заң күшіне енді, ол ұрланған металл сатып алуды қылмыс деп санайды. Бұл заң прокурорларға мүлікті бастапқы күйіне келтіруге кеткен нақты шығындарды есепке алып айып тағуға мүмкіндік береді, себебі мұндай ұрлықтардың салдарынан айналасындағы мүліктің құны төмендеуі мүмкін. 2007 жылдың 1 қыркүйегінде Айова штатының Онава қаласынан келген Эрл Теландер мыс ұрлығынан зардап шеккен алғашқы бейкүнә адам болды. Теландер 2007 жылдың 28 тамызында болған жарылыста денесінің 80 пайыздан астамы екінші және үшінші дәрежелі күйік шалдықты. Мыс ұрылары ауылдық тұрғын үйден пропан және су құбырларын алып тастағаннан кейін үй газға толып, жарылыс болды. Теландер әйелімен бірге бос үйді жаңа тұрғынға дайындап жатқан еді және ұрлық туралы Монона округінің шериф кеңсесіне хабарлаған, олар оқиғаны тергеді. Жергілікті полиция Теландерлерді үйлеріне жібергеннен кейін бірнеше сағаттан соң, Теландер үйге қайтып, қызметкерлер үйге кіруге рұқсат берген-бермегенін тексерді. Полиция және өрт сөндірушілер болмағандықтан, ол үйге кірді және газдың иісі сезілмегендіктен, жұмыс істеуге қауіпсіз деп ойлады. Төменгі қабатта ол едендегі суды кептіру үшін желдеткішті қосты, нәтижесінде электр тогынан жарылыс болды. Индианаполистегі осы қылмыстардың көбеюіне және деректердің жетіспеушілігіне байланысты, 2008 жылы Индианаполис қалалық полиция департаменті (IMPD) және Индианаполис университетінің қоғамдық зерттеу орталығы (CRC) металл ұрлықтары туралы деректерді жинау үшін бірлескен жобаны бастады. "Қалдықтарды қайта өңдеу индустриясы институты" осы білім беру шараларын қолдаушы ұйымдардың бірі болып табылады. Қалдықтарды қайта өңдеу саласының ұлттық сауда қауымдастығы ретінде ISRI мүшелеріне және қауымдастық басшыларына осы мәселеге тап болғанда қолдана алатын ресурстар ұсынады.

Венесуэла

2010 жылдары Венесуэладағы дағдарыс кезінде металл ұрлығы күрт өсті, оның ішінде қола, алюминий және мыс сияқты металдарды контрабандалау да көбейді. Ел бойынша ұрлықтарға жауапты бірнеше топтар анықталды, олар сымдау саласындағы "сарапшылардан" құралған және ұрлық жасау үшін көршілерін жалдаған. Бұл топтар көбінесе электр монтаждау фирмаларын, сондай-ақ мектептер, университеттер, денсаулық сақтау орталықтары, ағаш көмір брикет фабрикалары, жол шамдары, жарық бағаналары және кейбір жағдайларда жеке үйлер сияқты мемлекеттік және жеке инфрақұрылымнан электр кабельдерін ұрлады. Ұрланған металлдарды делдалдарға сатқан, олар өз кезегінде оларды Венесуэладағы заңды қорыту орындарына және өндірушілерге сатқан немесе шекара арқылы заңсыз шығарған. 2017 жылы Колумбия шекарасындағы Кукута қаласында мыстың бір килограмы 1 доллардан астам бағаға сатылды, бұл Венесуэладағы ең төменгі жалақы 5 доллар болған кезде маңызды табыс көзі болды. Елдегі металл мен кабель ұрлығы салдарынан бірнеше аудандар мен университеттер электр қуаты, интернет немесе телефон байланысынан қалды, сондай-ақ Венесуэланың коммуналдық қызметтері мен инфрақұрылымының нашарлауына әкелді. 2017 жылға қарай Венесуэла полициясы түрлі операциялар жүргізіп, 100-ден астам адамды ұстап, 7,5 тонна мыс құбырларын тәркіледі. Мыс негізінен астана Каракастан және Арагуа мен Карабобо штаттарынан шығарылып, аймақтағы басқа елдерге жіберілген. Оның бір бөлігі Кариб теңізіне бағыт алған кемеде табылған.