Канаданың Манитоба провинциясының Хейс өзені

Кіріспе

Манитоба провинциясындағы өзен, Канада.

Хейс өзені – Канаданың Манитобаның солтүстігінде орналасқан өзен. Ол Молсон көлінен Йорк фабрикасы маңындағы Хадсон шығанағына құяды. Бұл өзен Канаданың даму тарихында маңызды рөл атқарды және қазір Канаданың мұралық өзені ретінде танылған, сонымен қатар Манитобадағы ең ұзын табиғи ағысты өзен болып табылады.

Курс

Өзен Молсон көлінің солтүстік жағынан басталады (Виннипег көлінің солтүстік жағынан солтүстік-шығысқа қарай) және солтүстік-шығысқа қарай ағады. Молсон көлінің жанында Эчимамиш өзені Хейзбен қосылады. Эчимамиш – Хейз өзенін Виннипег көлінен ағып шығатын Нельсон өзеніне жалғастыратын өзеннің екі саласы. Бұл өзенді жалғаушы жолды саяхатшылар Гудзон шығанағындағы Йорк фабрикасынан Хейзге дейін, содан соң Нельсонға дейін және Виннипег көлінің солтүстік жағындағы Норвегия үйіне дейін пайдаланған. Робинсон көлінің солтүстік-шығысында Робинсон сарқырамасы және шақырымдай ұзын Робинсон портежі орналасқан, ол Гудзон шығанағы мен Эдмонтон арасындағы ең ұзын портеж болды. Осы аймақта бір жерде Хилл Гейтс сағасы, шақырымдай ұзындығы бар тар шатқал орналасқан. Бұдан кейін ол Логан көлін кесіп өтеді, Вэтиковескваттам елді мекенінен Опиминегока көліне дейін ағады, онда солтүстік-шығысқа қарай ағып жатқан Лоуфорд өзенін қосады, желді көл арқылы өтеді және Уипанипанис сарқырамасынан Оксфорд көліне жетеді. Ол Оксфорд Хаусынан көлден ағып шығады, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай Траут-Фоллздан Кни көліне дейін ағады. Кни көлінен шыққанда, Хейс бірнеше арналар арқылы бірнеше тасқынды жылдамдықтардан өтіп, батпақты көлге дейін кеңейеді. Батпақты көлдің шығыс жағында, Молсон көлінен солтүстік-шығысқа қарай және Гудзон шығанағынан шақырымдай қашықтықта Драмстоун орналасқан, онда батысқа қарай саяхаттайтын саяхатшылар өзеннің ең қиын бөлігін тастап кетуді тойлау үшін драм ішетін. Кни көлінен төмен ағыстағы тасқынды жылдамдықтарды қоса алғанда, Хейс өзенінің биіктігінің 5/7 бөлігін ұзындығының 1/6 бөлігінде жоғалтады. Батпақты көлден өзен тасқын сулар арқылы ағады, Brassy Hill-ден өтеді, өзеннен биікке көтеріледі және оң жақтағы саласы High Hill өзенін қосады. Өзен солтүстік-шығысқа қарай шамамен 15 километрлік кішігірім шатқал арқылы жалғасады, онда Уайтмуд және Бервик сарқырамаларынан өтеді және Хейнс өзенінің биіктігіндегі негізгі сол жақтағы саласы Фокс өзенін қосады. Солтүстік-шығысқа қарай жалғасады және негізгі оң жақтағы саласы Боги өзенін қосады. Йорк фабрикасынан өзеннің жоғарғы жағында Йорк қайықтарын кішігірім каноэлерге ауыстыратын Рок Депо болды. Бұл 30 портеж және Рок Деподан Норвегия үйіне дейінгі қашықтық. Әртүрлі бөліктерінің бұрынғы атаулары әртүрлі болған. Бір дереккөзге сәйкес, олар: "Хейс өзені" аузынан бастап Боги өзеніне дейін, "Сталь өзені" Фокс өзеніне дейін, "Хилл өзені" Кни көліне дейін, "Траут өзені" Оксфорд көліне дейін, ал Оксфорд көлінен жоғары, Уипинипаниш өзені және Франклин өзені. Басқа бір дереккөзде: Траут, Бурбон, Джек Тент, Фабрика, Сталь, Қоян және Хилл өзендері, сондай-ақ Ривиер дю Рок.

The river begins at the northern end of Molson Lake (about northeast of the northern tip of Lake Winnipeg) at an elevation of and flows northeastward. Near Molson Lake, the Echimamish River connects with the Hayes. The Echimamish is a river bifurcation that connects the Hayes to the Nelson River, which flows out of Lake Winnipeg. This river connector was used by the voyageurs to travel from York Factory on Hudson Bay, up the Hayes and across to the Nelson and on to Norway House at the north end of Lake Winnipeg. Northeast of Robinson Lake is Robinson Falls and the mile long Robinson portage which was the longest portage between Hudson Bay and Edmonton. Somewhere in this area is Hill Gates, a mile long narrow gorge. Beyond this it cuts across Logan Lake, passes the settlement of Wetikoweskwattam to Opiminegoka Lake, where it takes the northeast flowing Lawford River, flows through Windy Lake and over Wipanipanis Falls to Oxford Lake. It flows out of the lake at Oxford House then southeast over Trout Falls to Knee Lake. Exiting Knee Lake, the Hayes passes over a series of rapids and via several channels and widens into Swampy Lake. At the east end of Swampy Lake, about northeast of Molson Lake and from Hudson bay is the Dramstone where west bound travelers took a dram to celebrate leaving the most difficult part of the river. Including the rapids downstream from Knee Lake, in a stretch the Hayes loses 5/7ths of its elevation in 1/6 of its length. From Swampy Lake it runs through a stretch of rapids, past Brassy Hill, rising above the river, and takes in the right tributary High Hill River. The river continues northeast through a small canyon for about , therein passing over the Whitemud Falls and Berwick Falls, and takes in the major left tributary Fox River at an elevation of
The Hayes River continues northeast and takes in the major right tributary Gods River at an elevation of , and reaches its mouth at Hudson Bay, immediately to the south of the mouth of the larger Nelson River and to the north of the mouth of the smaller Machichi River. upriver from York Factory was Rock Depot where York boats had to be replaced by smaller canoes. It was 30 portages and from Rock Depot to Norway House. Different parts of the Hayes formerly had different names. According to one source, they were: "Hayes River" from the mouth to Gods River, "Steel River" to the Fox River, "Hill River" to Knee Lake, "Trout River" to Oxford Lake, and above Oxford Lake, Weepinipanish River and Franklin's River. Another source has: Trout, Bourbon, Jack Tent, Factory, Steel, Rabbit, and Hill Rivers, and the Rivière du Roc.

Су бөлу

Өзеннің физикалық сипаттамаларына көпіршікті сарқырамалар, ірі көл жүйелері, сарқымалар, терең аңғарлар мен шатқалдар, сондай-ақ таяз сулы жағалаулар кіреді.

Тарих

Еуропалықтар Канадаға келгенге дейін ұзақ бұрын, Манитобаның алғашқы халықтары Хэйс өзенін ежелгі тұрақтар ретінде пайдаланған, мұны олардың тасқа салынған суреттерінен (пиктограммалардан) білуге болады. Өзен төрт алғашқы ұлттың дәстүрлі аймағынан өтеді: Норвегия Үйі Кри ұлты, Бунибониби Кри ұлты, Шаматтава Алғашқы Ұлты және Йорк Фабрикасы Кри ұлты. Бұл өзен алғашқы халықтар үшін дәстүрлі аң аулау мен жинаудың маңызды көзі болып табылады. Солтүстік Америкаға еуропалықтар келгеннен кейін, өзен Канаданың дамуындағы маңызды байланысқа айналды. 1684 жылы француз саудагері және зерттеушісі Пьер Эсприт Радисон Хейс өзеніне Гадсон Бэй Компаниясының (HBC) негіздеушісі және Принц Руперттің хатшысы болған сэр Джеймс Хейстің есімін берді. 1684 жылы HBC өзеннің аузында Йорк Фабрикасын құрды, ол 1957 жылға дейін Солтүстік Америкадағы бас кеңсесі қызметін атқарды. 1670 жылдан 1870 жылға дейін Хейс өзені зерттеушілер, тері саудагерлері, саяхатшылар және еуропалық қоныс аударушылар үшін Йорк Фабрикасы мен Норвегия Үйі арасындағы басты жол болды. Норвегия Үйінен Хейс өзеніне жету үшін Нельсон өзенімен қысқа сапар жасап, содан кейін Эчимамиш өзеніне бұрылу қажет болды. Бұл бағыт 19 ғасырдың басында құрылған "Коммуникация" деп аталған Йорк Фабрикасы экспресінің соңғы бөлігіне айналды, ол Форт-Ванкувердегі Колумбия округінің HBC аймақтық бас кеңсесін Йорк Фабрикасымен байланыстырды.

Табиғат тарихы

Хейс өзені Манитобаның ең табиғат аясы сақталған аймақтарының арасынан ағып өтеді. Онда ақ аю, құндыз, орман карибуы, сүйек мүйізді шағала, есекқұйрық, белуга киті, ақбас бүркіт, моос және көптеген басқа да жабайы жануарлар мекендейді. Өзен ағысымен төмен қарай жылғанда, жағалаулары тығыз шырша ормандарымен жабылған, олар кейін тоқылған қара шырша, лиственница және батпақтарға айналады. Хейс өзені 2006 жылдың 11 маусымында Канаданың мұралық өзені мәртебесін алды. Бүгінгі күні өзен табиғаты бұзылмаған күйде сақталған. Оның арнасында бөгеттер мен құрылыстар жоқ. Бұл Манитобадағы ең ұзын табиғи ағыс өзені, сондықтан ол каноэмен саяхаттау үшін танымал. Ол келушілерге және жергілікті тұрғындарға каноэмен және қайықпен жүзу, аң аулау, балық аулау, сондай-ақ Канаданың тері саудасы тарихын зерттеу сияқты демалыс және мәдени мұраны танысу мүмкіндіктерін ұсынады.