Кіріспе
Жапырақтардың зақымдалған аймақтары
Жапырақ дағы – саңырауқұлақтар, бактериялар немесе вирустардың тудырған өсімдік ауруларынан, немесе нематодалар, жәндіктер, қоршаған орта факторлары, уытты заттар немесе гербицидтерден келген жарақаттар нәтижесінде пайда болатын, шектеулі, түсі өзгерген, аурулы жапырақ бөлігі. Мұндай түсі өзгерген дақтар немесе зақымданулар көбінесе некроз (жасуша өлімі) орталығына ие болады. Симптомдар себепші агенттерге қарай ұқсас болуы мүмкін, бірақ кейбір патогендердің ерекше белгілері мен симптомдары жапырақ дағы ауруының түрін анықтауға көмектеседі. Ұзаққа созылған ылғалды және ылғалды жағдай жапырақ дағы ауруын күшейтеді, ал көптеген патогендер жел, шашыраған жаңбыр немесе суару арқылы таратылады, осылайша ауру басқа жапырақтарға жуғады.
Сипаттама
Жапырақ дақтары – өсімдік ауруларының бір түрі, көбінесе патогендерден, кейде гербицидтердің зиянды әсері сияқты басқа да себептерден туындайды. Жапырақ дақтарының мөлшері, пішіні және түсі себебіне немесе патогеннің түріне және жасына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Өсімдіктер, бұталар мен ағаштар жапырақтардағы дақтардан әлсірейді, себебі бұл фотосинтез үшін қолжетімді жапырақ бетін азайтады. Жапырақ дақтарының басқа түрлеріне жапырақ тобығы, саңылау және күйреу жатады. Жапырақ дақтары аурулары иесінің жапырақтарының шағын бөлігіне әсер етуі мүмкін болғанымен, ауыр жағдайларда жапырақтардың орташа немесе толық жоғалуына алып келеді. Жапырақ нематодтары – жапырақ дақтарының тағы бір себебі, олардың қоректену кезінде жасуша қабырғасына енгізген сілекейі зақымдалған жасушалардың түсін өзгерттіріп, жараға айналдырады. Афеленхоидтар – бұрыштық жапырақ дақтарын тудыратын кең таралған жапырақ нематодтары. Aphelenchoides ritzemabosi хризантема және құс ұясы папоротнигі сияқты басқа да өсімдіктерге, ал Aphelenchoides fragariae клубника және басқа да әшекейлік папоротниктерге әсер етеді.
Саңырауқұлақтар
Саңырауқұлақтардың әсерінен пайда болатын жапырақ дақтары өсімдік тіндерінің некрозына байланысты туындайды. Аумағы және пішінімен шектелген бұл некроздық зақымданулар қонақ жапырақтарының өлген және құлдыраған жасушаларынан құралған.
Бактериялар
Бактериялық жапырақ дақтары некроздық, дөңгелек немесе тікбұрышты зақымданулар түрінде көрінеді және сары шеті немесе айналасы болуы мүмкін. Тор тәрізді жапырақ тамырлары бар екі жапырақты өсімдіктерде бактериялық дақтар көбінесе тікбұрышты пішінде болады, себебі олар үлкен жапырақ тамырларымен шектелген. Параллель жапырақ тамырлары бар бір жапырақты өсімдіктердегі бактериялық дақтар жолақты немесе сызықты көрінеді.
Вирус
Жапырақтан шыққан дақтар – өсімдіктердегі вирустық инфекцияның көрінетін белгілері, олар жүйелік белгілер деп аталады. Әдетте, саңырауқұлақтар құлаған жапырақтарда, бүршіктерде, бұтақтарда және жемістерде қыстайды, содан кейін жылы көктемнің басында және жаз айларында өскіндер өсіп жетілген кезде, жапырақтардың сыртында споралар түзеді, ал зақымданған жапырақ тінінде пикнидия, ацерули және перитеция түрінде кездеседі. Вирустар вирустық агенттің әсерінен зақымданған жасушаларда тірі қалады. Вирустық патогендердің көлденең таралуына жақын жердегі жұқтырған жапырақтарға тию, тамыр жүйелері арқылы немесе алыстағы қожайындарға векторлар арқылы тарату кіреді. Өсімдік түрлерінің әртүрлілігі жапырақ дақтары ауруының таралуын азайтады. Көптеген жапырақ дақтары патогендерінің қожайынға тән қасиеттері өсімдік түрлерінің әртүрлілігін өсімдік популяцияларындағы жапырақ дақтары патогендерінің инфекция деңгейін азайту және реттеудің бір жолы етеді. Жапырақ дақтары ауруын алдын алу үшін сорттарды таңдау, егіс ауыстыру, өсімдіктердің гигиенасын сақтау және тұқымдар мен жапырақтарға фунгицидтер қолдану қажет. Патогендердің таралуын тоқтату үшін жақсы санитариялық жағдайды сақтау, ылғалды кезде өсімдіктерге тимеу, патогенсіз және оған төзімді сорттарды отырғызу және жұқтырған өсімдіктерді алып тастау маңызды. Өсімдіктер мен жылыжайлардағы ылғалдылықты азайту үшін, ауа айналымын қамтамасыз ету мақсатында өсімдіктерді тиісті арақашықтықта орналастыру және таңертең ерте суару жапырақ дақтары ауруын болдырмауға көмектеседі. Ауыр жапырақ шағылу мен жапырақтардың түсуіне байланысты бірнеше жыл бойы байқалатын жағдайларда химиялық бақылау қажет.