Кіріспе
Француз-канадтық дәріханашы және фермер Луи Хеберт (шамамен 1575 – 25 қаңтар 1627) кейіннен Канадаға айналатын аймақтағы алғашқы еуропалық дәріханашы, сондай-ақ аталған аймақта шаруашылық жүргізген алғашқы еуропалық саналады. Ол 1575 жылы Парижде, 129 де ла Рю Сен-Оноре мекенжайында Николас Хеберт пен Жаклин Пажо отбасында дүниеге келген. Ол басқа әйелге ғашық болған, бірақ әкесінің тілегімен 19 ақпан 1601 жылы Париждегі Сен-Сулпис шіркеуінде Мари Ролетка үйленген. 1606 жылы ол туған інісі Жан де Бьенкур де Путринкур де Сен-Жюст және Самуэль де Шампленмен бірге Акадияға аттанды. Ол 1606 жылдан 1611 жылға дейін және 1611 жылдан 1613 жылға дейін Порт-Рояльде (қазіргі Аннаполис-Рояль, Оңтүстік Новая Шотландия) тұрды, сол кезде Вирджинияның ағылшын вице-губернаторы Сэмюэл Аргалл Порт-Рояльдегі елді мекенді қиратқан. 1617 жылы әйелі Мари Роле және үш баласы – үш жасар Гийом, тоғыз жасар Гийомет және он төрт жасар Аннамен бірге Парижді мәңгілікке тастап, Квебек қаласында қоныстанды. Ол мұзға құлап алған жарақаттан кейін 10 жыл өткен соң қайтыс болды. Луи Хеберт, Мари Роле және олардың балаларының мүсіндері Квебек қаласындағы Сент-Лоуренс өзеніне қарап тұрған Монморенси паркінде орналасқан.
other people with the same name
Louis Hébert (c. 1575 – 25 January 1627) is widely considered the first European apothecary in the region that would later become Canada, as well as the first European to farm in said region. He was born around 1575 at 129 de la rue Saint Honoré in Paris to Nicolas Hébert and Jacqueline Pajot. He loved another woman but according to his father's wish he married Marie Rollet on 19 February 1601 at the Church of Saint Sulpice, Paris. In 1606, he accompanied his cousin in law, Jean de Biencourt de Poutrincourt et de Saint Just, to Acadia, along with Samuel de Champlain. He lived at Port Royal (now Annapolis Royal, in southern Nova Scotia) from 1606 to 1607 and from 1611 to 1613 when the habitation at Port Royal was destroyed by the English deputy governor of Virginia Samuel Argall. In 1617, with his wife, Marie Rollet, and their three children– Guillaume, aged three; Guillaumette, aged nine; and Anne, aged 14 – he left Paris forever to live in Quebec City. He died there 10 years later because of an injury that occurred when he fell on a patch of ice. Statues of Louis Hébert, Marie Rollet, and their children are prominent in Parc Montmorency overlooking the St. Lawrence River in Quebec City.
Ерте өмір
Луи Эбер 1575 жылы Парижде Николас Эбер мен Жаклин Пажоның ұлы болып дүниеге келді. Николас Парижде дәріханасы бар дәріханашы еді. Күнделікті дәстүр бойынша Луи әкесінің кәсібін жалғастырды. Луи медицина және ғылым саласында оқып, фармакология бойынша мамандық алды. Осыдан ол өсімдіктер мен бағбандарлыққа өмір бойы қызығушылық таныта бастады. 1600 жылға қарай Луи Парижде дәріханашы және дәмдеуіштер саудагері ретінде бекінді. 1601 жылы,
Шампленмен кездесу және Жаңа Францияда қоныстану
1604 жылы Хеберттің туысы Пьер дю Гуа, Сиер де Монтс, тері саудасынан байлық табу ниетімен Льо Сент-Кру аралына экспедиция ұйымдастырды. Экспедицияның алғашқы қысы аса қиын болды. Таза су мен отын жетіспеді, экспедиция мүшелерінің 80-інен 36-сы қырысудан (скорбуттан) қайтыс болды. 1605 жылғы жазда экспедиция Порт-Рояль (қазіргі Аннаполис-Рояль, Новая Шотландия) шығанағына көшті. 1606 жылы Луи экспедицияға қосылды, ол осы кезде Порт-Рояльда орналасқан еді. Фармацевт ретінде ол өсімдіктерге қызығушылық танытып, бау-бақша шаруашылығымен айналысып, "жасыл бармағы бар" сияқты, қымыз бен басқа да өсімдіктерді өсірді. Ол жоғары бағаланды, әсіресе жерді өңдеудегі білімі мен құштарлығы ерекше аталып өтті. Ол қазіргі Аннаполис-Рояль маңындағы Аллайн өзенінде диқандық ұн тартатын диірмен құрылысына қатысты. Жергілікті егістікке әртүрлі дәнді тұқымдар себіліп, тәжірибелік шаруашылық жүргізілді. Ол пионерлердің денсаулығына қарайды, ал Микмак тайпасы оған таныстырған дәрілік өсімдіктерді өсірді. 1607 жылы де Монт экспедициясына берілген сауда желісі аяқталғаннан кейін Францияға оралды. 1610 жылы Хеберт Жан де Бьенкур де Путринкурмен бірге Порт-Рояльге қайта келді. Бірнеше айдан кейін оның әйелі оған қосылып, Жаңа Францияға келген алғашқы француз әйелдерінің бірі болды деген мәлімдеме бар, бірақ бұл факт құжатталмаған. Луи ауыл шаруашылығымен айналысуын жалғастырып, бидай екті және жүзім отырғызды. Порт-Рояльдегі колония қалыптаса бастады, бірақ 1613 жылы Вирджиниядан келген ағылшындар оны қиратты. Француз отаршылары Францияға қайтып оралды, ал Луи Парижде медициналық практика және аптека (фармация) ашты. Осы кезде Квебекте елуге жуық ақ адам тұрды, олардың барлығы уақытша әскерилер, тері аулаушылар немесе миссионерлер еді. Елді мекеннің экономикасы француз саудагерлеріне жыл сайын қайтарылатын 20 000-ға жуық бобёр терісіне тәуелді болды. Руан, Сен-Мало және Ла-Рошель қалаларының саудагерлерінен құралған "Канада компаниясы" Квебектегі тері саудасын бақылайтын монополияға ие болды. 1608 жылы Квебекке негіз салған Шамплен Квебекке медициналық көмек және ауыл шаруашылығының өзін-өзі қамтамасыз ету қажеттігін сезінді. Шамплен Луи Хебертпен Порт-Рояльға жасаған бұрынғы экспедиция кезінде кездесіп, оның ерекше қасиеттерін таныған еді. Шамплен Луиге "Канада компаниясының" ұсынысымен жүгінді. Олар екеуі Акадияда танысқан. Олар бір-бірін өте құрметтейтін.
Compagnie du Canada және Квебектегі тұрақты қоныс
Шамплен 1616–1617 жылдардың қысын Парижде Квебек колониясына қолдау іздеумен өткізді. Хеберт Сент-Лоуренс аңғарында өзіне үміткер мүмкіндіктер болатынына сенді. «Канада компаниясы» Хебертке ұсыныс жасады: егер ол отбасымен Квебекке үш жылға барып, елді мекенде медициналық қызмет көрсетіп, шаруашылық құрса, компания оған жыл сайын 600 ливр (фунт) жалақы төлейді және елді мекенде үйі мен шаруашылығын салу үшін он акр жер береді. Луи шарттарға келісіп, келісімшартқа қол қойды. Луи өз практикасын және үйін сатып, әйелі, ұлы және екі қызымен Франциядағы Хонфлер портына аттанды. Келген соң, кеме капитаны Луиге «Канада компаниясынан» алынған нұсқау бойынша, олар Луи компаниямен жаңа келісімшартқа қол қоюға келіссе ғана кемеге міне алатынын айтты. Жаңа шарт бойынша оның жылдық жалақысы жылына 300 ливрге төмендетілді, ол елді мекенде дәрігер және хирург болып қызмет етуге, сондай-ақ он акр жерді өңдеуге және компанияға өзінің барлық ауылшаруашылық өнімдерін Франциядағы бағамен сатып алу құқығын беруге міндетті болды. Луи өз үйін сатқандықтан және дәрігерлік практикасынан бас тартып, жаңа келісімшартқа мәжбүрлігімен қол қойды. 1617 жылдың 11 сәуірінде Хеберт пен оның отбасы Норман Морен басқаратын «Сент-Этьен» кемесімен Хонфлюрден шығып, 15 шілдеде Квебекке жетті. Келесі 10 жылда Жаңа Францияға оларға ұқсас сапарлармен бес француз отбасы ғана келді. 1617 жылдың көктемінде Луи француз үкіметінен Жаңа әлемде жер алған алғашқы жеке тұлға болды. Квебекке келгеннен кейін Луи бүгінгі Квебек қаласындағы Се-Фамиль және Куйяр көшелері арасында орналасқан, Квебек семинариясы мен Нотр-Дам базиликасының жерінде он акр жерді таңдады. Ұзақ өтпей Луи егін егу үшін ескі орманды тазарта бастады. Бұл оны тері сауда компаниясымен келіспеушілікке ұшыратты, себебі компания шаруашылық үшін орманды кесуге қарсы болды, өйткені бұл тері бизнесіне зиян келтіретін еді. Луиге барлық жұмысты қолмен істеуге тура келді. Тері сауда компаниясы оған Франциядан плуг әкелуге рұқсат бермеді. Осы жерде Луи, оның ұлы Гийом және аты-жөні белгісіз қызметкер балта, қаша және тырнаулы құралдармен топырақ жыртып, жүгері, қысқы бидай, бұршақ, безнек және ірі қара мал, шошқа, құс сияқты мал өсірді. Ол сондай-ақ алма бағы мен жүзім бағын да отырғызды. 1621 жылы оның қызы Гильмет лейтенант Гийом Куйярға үйленді, ол отбасылық бизнеске қосылды. 1620 жылға қарай Луидің тырысқан еңбегі колонияға үлкен пайда келтіргені мойындалды: дәрігер және хирург болғаны үшін; азық-түлікпен қамтамасыз еткені үшін; және тума халқымен жақсы қарым-қатынас орнатқаны үшін. Ол патшаның өкілі болып тағайындалды, бұл оған патша атынан мәселелерге араласуға мүмкіндік берді. Осы жерде бауыр Пацифик Дюплессистің қалдықтары жатыр. Хеберт осы жаңа құрылыста бірінші болып жерленді.
Ұрпақтар
1800 жылдың басында Луи Хеберт пен Мари Ролеттің Квебекте 4592 ұрпағы үйленген, бұл туралы Монреаль университетінің Тарихи демография зерттеу бағдарламасы (PRDH) мәлімдейді. Бұл оларды сол кездегі француз-канадтық тегіндегі он екінші маңызды жұп етеді. Француз канадалықтарының көшіп-қону жолдарын ескере отырып, олардың ұрпақтары негізінен Канадада (әсіресе Квебек, Онтарио және Манитоба), сондай-ақ Жаңа Англияда, Нью-Йорк штатының солтүстігінде және Орта Батыста (әсіресе Мичиган, Миссури, Иллинойс, Миннесота), Монтанада да тұрады. Луи Хеберт пен Мари Ролеттің Анна мен Гийомметте есімді екі қызы және Гийом есімді ұлы болды. Гийом Элен Депортсқа үйленді, ол Жаңа Францияда туған алғашқы еуропалық бала деп есептеледі. Гийом мен Эленнің Франсуаза Хеберт есімді қызы және Жозеф есімді ұлы болды. Жозеф пен Мария Шарлотта 1660 жылы үйленді, ал 1661 жылы олардың Жозеф есімді жалғыз ұлы дүниеге келді. Оның әкесі сол кезде ирокездер тарапынан тұтқынға алынып, өлтірілген болатын. Бұл бала туралы басқа мәліметтер жоқ болғандықтан, ол кішкентай кезінде қайтыс болған деп есептеледі және басқа балалары болған жоқ. Немересі Франсуаза Хеберт Гийом Фурньеге үйленді, бұл Луиден тараған Хеберт тегінің аяқталуын білдірді. Дегенмен, Луи Хеберт пен Мари Ролеттің кейбір ұрпақтары Хеберт есімін әйел ұрпақтарының басқа Хеберт есімді ер адамдармен некелесуі арқылы да бөлісе алады, себебі Жаңа Францияға немесе Акадияға Хеберт есімді басқа да ер адамдар иммигрант ретінде келген және олардың ұрпақтары болған. Олардың тұңғыш баласы, қызы Анна алғашқы жүктілігінде қайтыс болды, Луи Хеберт пен оның әйелі Мари Ролеттің ұрпақтары екінші баласынан, қызы Гийомметтен және оның күйеуі Гийом Куйярдан немесе ұлы Гийомның қызы, немересі Франсуаза Хеберттен және оның күйеуі Гийом Фурньеден таратылады. Рене Жетте, "Квебек отбасыларының генеалогиялық сөздігі, бастауынан 1730 жылға дейін", Монреаль, Монреаль университетінің баспасы, 1983, 561–562 беттер. Сондай-ақ Роберт Превост, "Пионерлік отбасылардың портреттері", Монреаль, Éditions Libre Expression, 1993, 1-том, 149–154 беттерді қараңыз.
Канададағы тұрақты мойындау
Ол қиындықтарды жеңіп, кейінірек Канадаға айналған аймақта тұңғыш рет еуропалық болып, отбасын жерден тамақтандырып өсірді. Ол Канадаға алғашқы жыртыс сабауға арналған өгізді Франциядан әкелді, бірақ өкінішке орай, алғашқы жыртыс оның қайтысынан кейін бір жыл өткен соң ғана келді. Жак Лакурсьердің айтуынша, Хебер көптеген тұңғыш істердің авторы. Ол Квебектің алғашқы отаршысы, жерінен күнкөріс көретін алғашқы отаршыл, оның қызы Анның 1617 жылы Этьен Жонкеге үйленуі Жаңа Франциядағы алғашқы үйлену болды және ол Жаңа Францияның алғашқы лорды еді. Ағылшын корсары Дэвид Кирк пен оның бауырлары Квебекке иелік еткенде, Хеберттің отбасы кетпеді, Квебек Францияға қайтарылғанша үш жыл күтті. Мари Роле Луи қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң Гвийом Хубоуға тұрмысқа шықты. Ағылшындардың үш жылдық билігінен кейін Шамплен одан Квебекке көшіп келуін өтінді, ал Луидің үйі иезуиттерге білім беруге тапсырылған жергілікті жастарға арналған жатаққа айналды. Монморенси паркінде Луи Хеберге орнатылған ескерткіш Луи Хебер мен оның отбасының Квебектің қалыптасуындағы маңызды рөлін көрсетеді. Ескерткіштің үстінде Луи Хебер бір қолында астық (бидай немесе арпа) алғашқы өнімді ұстап, екінші қолында орақ ұстап тұр. Тіреуінің бір жағында Мари Роле үш баласын құшақтап отыр. Екінші жағында күйеу баласы Гвийом Куйяр қолдарында жыртыс ұстап тұр. 2015 жылы квебектік нео-трад/фолк тобы Les Cowboys Fringants Луи Хеберге арналған "Louis Hébert" әнін жазды.