Кіріспе

18 ғасырдағы француз-канад әскери шенеунігі, тері саудагері және саяхатшы Пьер Гольтье де Варенн, Ла Веренрье сиери (17 қараша 1685 – 5 желтоқсан 1749) – француз-канад әскери шенеунігі, тері саудагері және саяхатшы. 1730 жылдары ол және оның төрт ұлы Көлінің батысындағы аймақты зерттеді және онда сауда посттарын құрды. Олар Батыс Канаданы Сент-Лоуренс бассейнінде орналасқан бастапқы Жаңа Франция аумағына қосу процесінің бір бөлігі болды. Ол қазіргі Солтүстік Дакота және АҚШ-тағы Миссури өзенінің жоғарғы ағысына жеткен еуропалықтың біріншісі болды. 1740 жылдары оның екі ұлы қазіргі Вайоминг штатына дейін дала арқылы өтіп, Нью-Мексиконың солтүстігіндегі Таулы аймақты (Роки тауларын) көрген еуропалықтардың алғашқылары болды.

Ерте өмір

Пьер Жаңа Францияның Труа-Ривьер қаласында дүниеге келді, ол 1665 жылы Канадаға солдат ретінде келген Рене Гольтье де Вареннің үлкен ұлы, ал анасы – Труа-Ривьердің алғашқы губернаторы Пьер Бушердің қызы Мари еді. Гольтье отбасы Францияның Анжу аймағынан шыққан шағын дворяндық немесе жер иелері болды. Варенн мен Ла-Верендрье олардың иеліктерінің екеуі еді. Ол қазіргі Массачусетс штатындағы Дирфилдке жасалған шабуылға қатысты. Француздар мен олардың абенаки одақтастары ауылдан жүзден астам тұтқынды алып, Монреальға қайта оралу үшін оларды шөл дала арқылы 300 мильдік сапарға мәжбүрледі. Сол жылдары екі тарап та тұтқындарды құн төлеп алуға жиі ұмтылды. Келесі жылы Ла-Верендри Ньюфаундлендтегі Сент-Джонс ағылшын бекінісіне сәтсіз шабуылға қатысты. 22 жасында ол француз армиясына қатысып, Испан мұрагерлік соғысы кезінде Фландрияда шайқасты; Малплаке шайқасында ауыр жарақат алды. Жарақаттарынан жазылып, соғыс тұтқыны ретінде босатылғаннан кейін, Гольтье Канадаға оралып, 1712 жылы Луи Дандононың қызы Мари Аннеге үйленді. Келесі 15 жыл бойы ол отбасын Сен-Лоранс өзені бойындағы шаруашылық және тері саудасы арқылы асырады.

Барлау жұмыстары

1726 жылы оның бауыры Жак Рене Солтүстік бекетінің қолбасшысы болып тағайындалғанда, оның өмірі өзгерді. Бұл – Көлінің солтүстік жағалауы, үш маңызды бекет орналасқан жер: батысқа қарайғы басты жолдың соңғы нүктесі болған Каминистикия бекітімі; Нипигон өзенінің сағасындағы бекет; және болашақтағы Онтарио штатындағы Уэва қаласының жанындағы, Джеймс шығанағына өзен арқылы байланысы бар бекет. Ла Верендрий аймақта сауда жасауды бастады және 1728 жылы ағасы Тұлкі тайпасымен күресуге кеткенде, комендант болып тағайындалды. Ол Тынық мұхитына, Солтүстік-Батыс жолы деп аталған, жол табуға кірісті. 1713 жылғы Утрехт шарты бойынша Ұлыбритания Гудзон шығанағын бақылауына алды, осылайша француздықтардың осы аймақты пайдалануына кедергі келтірді. Сол кезде адамдар батысқа қарай Тынық мұхитынан шығатын, сондай-ақ мифтік Анниан бұғазына ұқсас, «мар дю куант» деп аталатын шығанақ бар деп ойлады. Олар сондай-ақ саяхатшылар құрлықтың ең биік нүктесін кесіп өтіп, Тынық мұхитына құятын Батыс өзенін таба алады деп есептеді. (Зерттелетін аймақтар туралы толық ақпарат алу үшін, Ертедегі Канада каноэ жолдары, Нельсон өзенінің бассейніне қараңыз.) 1688 жылы Жак де Нуайон Жаңбырлы көлге жетті. 1717 жылы Захари Робутель де Ла Нуе Жаңбырлы көлге жетуге тырысты, бірақ тек Каминистикия бекітімін салуға ғана қол жеткізді. Гудзон шығанағындағы британдықтар Көлінің батысындағы «куре де буа» туралы хабарлар естіді, бірақ олар француздық архивтерде ешқандай жазба қалдырмады. Мортон олардың Виннипег көліне дейін жеткенін болжайды. 1716 жылы губернатор Водреуілдің жазбаларында «Батыс теңізіне» құятын Орман көліне дейін көлдер мен тасымалдау жолдары көрсетілген. Бұл француздықтар Верендрийден бұрын Көлінің батысын зерттегенін көрсетеді. Ла Верендрий саудаға келген жергілікті тұрғындардан сұрақтар алды. Ол Миссури өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан мандандар елінің бар екенін білді. Бұл халық үлкен үйлерде тұратын ақ адамдар ретінде сипатталды. Оучага, кри тайпасының жетекшісі, өзінің және басқа крилердің тәжірибесіне сүйене отырып, Көлі мен Виннипег көлі арасындағы каноэ жолдарының картасын жасады. Ла Верендрий Виннипег көліне одан әрі зерттеуге мүмкіндік беретін географиялық кілт екенін дұрыс бағалады. 1730 жылы ол Квебекте губернатор Боарноамен кездесіп, жоспар жасады. Ла Верендрий Виннипег көлінің жағасында бекет салады. Бұл экспедицияны Квебек саудагерлері қаржыландырады, олар осыдан туындайтын тері саудасынан пайда көруді үміттенеді. Бұл қаржыландыру өте нәзік болды, өйткені саудагерлердің батысқа алысқа жеткізілімдерді тиімді тасымалдау үшін жеткілікті капиталы мен ұйымы болмады. Тағы бір мақсат – тері саудасын Гудзон шығанағындағы британдықтарға сатудан аулақ болу еді. Үкіметтік қаржы болмағандықтан, зерттеу тері саудасынан түсетін қаржыға тәуелді болды. Ла Верендрий шынымен де зерттеуге қызығушылық танытқан ба, әлде зерттеу тері саудасын кеңейту үшін ғана сылтау болды ма, бұл белгісіз. Маурепас, француздық теңіз министрі, зерттеуге қатты қызығушылық танытты, бірақ қаржы ұсынбады. Пехр Калмның айтуынша, Ла Верендрий де Боарноаның бұйрығына сәйкес, мұхитқа жеткенше зерттеуді жалғастырды. 1731 жылы Ла Верендрий, оның үш ұлы және 50 «куре де буа» Монреальді тастап кетті. Сол күзде оның ұлы Жан Батист Жаңбырлы көлде Сент-Пьер бекітімін салды. Келесі жылы олар Орман көліне Сент-Шарль бекітімін салды, ол келесі бірнеше жыл бойы оның штабы болды. 1733 жылы Жан Батист Виннипег көліне 20 шақырымға жетті, бірақ мұз және азық-түлік жетіспеушілігі оны тоқтатты. 1734 жылы олардың тобы Виннипег көліне жетті. Жан Батист көлінің оңтүстік жағындағы Қызыл өзеннің сағасына жақын Маурепас бекітімін салды. 1734 жылы Ла Верендрий қаржыны қайта ұйымдастыру үшін Квебекке барды және келесі көктемде батыс бекетіне оралды. 1734 жылы Квебекке жеткізілген бобёр терілерінің жартысынан астамы Ла Верендрийдің бекеттерінен келген. Бірақ 1736 жылы жабдықтау жүйесі жұмыс істемейтіні анық болды, және Жан Батист жабдықтар алу үшін Көліне баруға мәжбүр болды. Ол және тағы 20 француз, 19 «куре де буа», соның ішінде иезуит миссионері Жан Пьер Ольно, Сиу тайпасының Ормандар көліндегі Қырғын аралында қаза болды.

Кейінгілер

1744 жылдан 1746 жылға дейін Николя Жозеф де Нуайель де Флюримон «Пост-дю-Норд» бекінісінің басшылығын жүзеге асырды, бірақ көп нәтижеге қол жеткізбеді. Ескі Ла Верендридің қайтысынан кейін, жаңа губернатор Джонкиер оның ұлдарын әкесінің иелігінен қуғынға түсірді. Батыс аймағына бақылау Жак Легардёр де Сен-Пьерге (1750–53) берілді. Ол Саскачеван өзені бойында Ла-Жонкьер бекінісін салды, бірақ сол өзенге қарай жорық жасауға тырысқан әрекеті сәтсіз аяқталды. Одан кейін Луи де ла Корн, Шевалье де ла Корн (1753–1756) келді. Ол Саскачеван өзенінде Форт-де-ла-Корн бекінісін салған. 1756 жылы батыс аймағының басшылығы Пьердің ұлы Луи Жозеф Гольтье де Ла Верендриге берілді, бірақ ол батысқа сапар шеге алмады. Француз және үнді соғысы (1754–1763), Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданында, француздар батыс бекіністерін бірте-бірте тастап кетті. Франция жеңілгеннен кейін, британдықтар Миссисипи өзенінің шығысындағы Жаңа Франция аумағын бақылауына алды.