Кіріспе

1969 жылы түсірілген американдық ғылыми фантастикалық фильм, Джон Стерджестің режиссерлік жұмысы.

"Мэрунд" – Джон Стерджес режиссерлік еткен, Грегори Пек, Ричард Кренна, Дэвид Янсен, Джеймс Франсискус және Джин Хакман қатысқан 1969 жылғы американдық ғылыми фантастикалық фильм. Фильм негізі Мартин Кейдиннің 1964 жылғы "Мэрунд" романы болды. Алғашқы роман бір пилоттық "Меркурий" жобасына негізделгенімен, фильмде үш астронавт бар "Аполлон" командалық және қызметтік модулі мен "Skylab" сияқты ғарыш станциясы бейнеленген. Кейдин техникалық кеңесші ретінде тартылып, романды жаңартқан, түпнұсқа нұсқадан қажетті материалдарды қосты. Фильм "Аполлон-11" ғарыш кемесі Айға қонғаннан кейін төрт ай ішінде жарық көрді, бұл көпшіліктің қызығушылығын тудырды. Роби Робертсон үздік арнайы эффекттер үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алды.

Сюжет

Үш американдық астронавт – командир Джим Пруэт (Ричард Кренна), "Базз" Ллойд (Джин Хакман) және Клейтон "Стони" Стоун (Джеймс Франсискус) – ұзақ мерзімді миссиядағы эксперименталды ғарыш станциясының алғашқы экипажы. Жоспарланған жеті айлық миссияның шамамен бес айында Ллойдтың жұмысы нашарлап, қалыпты деңгейден төмендегені байқалады, соның салдарынан NASA басшылығы миссияны ертерек аяқтауды шешеді. Артқа бұрылғанда, "Аполлон" ғарыш кемесінің негізгі қозғалтқышы, "Ironman One" аталатын, істен шығады. Миссияны басқару орталығы "Ironman" қалған отынының реакциялық басқару жүйесін пайдаланып атмосфераға кіруге жеткіліксіз екенін, сондай-ақ станцияға қайта оралып, құтқару күтіп отыруға да жеткіліксіз екенін анықтайды. Экипаж орбитада қалып қояды. NASA екі күн ішінде оттегі таусылмас бұрын құтқару ұшағы жетіп үгеруі мүмкін бе деп ойланады. Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығында қосалқы ұшыру құралдары немесе құтқару жүйелері жоқ, ал NASA-ның адаммен ұшуға арналған ғарыш бағдарламаларының директоры Чарльз Кит (Пек) эксперименталды АҚШ Әуе күштерінің көтергіш корпусын, "X RV" пайдалануға қарсы тұрады, ол Әуе күштерінің "Titan IIIC" бустер зымыранымен ұшырылатын болады; ғарыш кемесі де, бустер де адам тасымалдауға бейімделмеген, және NASA-ның жаңа экипажды миссиясын дайындауға жеткіліксіз уақыт бар. Тіпті "Titan IIIC" жақын маңдағы Кеп-Канаверал әуе күштері стансасына әуе күштері үшін жоспарланған ұшыруға жолға шыққанмен, көптеген жүздеген сағат дайындық, құрастыру және сынақ жұмыстары қажет болады. NASA-ның бас астронавты Тед Догерти (Дэвид Дженсен) Китке қарсы шығып, бірдеңе жасауды талап етеді, өйткені дайындықтың көп бөлігін уақытты қажет ететін заттардан бас тартуға болады. Президент Догертипен келісіп, Китке құтқару миссиясын орындамаса, ғарыш бағдарламасына халық тарапынан қолдау жойылмайтынын айтады. Президент Китке ақшаның маңызы жоқ екенін айтады; "Сізге не керек болса, ол сіздің қолыңызда". Бастапқыда қарсылық көрсеткеніне қарамастан, Кит шешімді қабылдайды және құтқару миссиясында асыққан жұмыс істейді. Догерти өзін ұшқыш етіп тағайындайды. Астронавттардың әйелдері (Ли Грант, Мариет Хартли және Нэнси Ковак) күйеулерінің тағдырына қайғыра отырып, "X RV" ұшыруға дайындау үшін барлық қалыпты тексеру тізімдері процедуралары айналып өтеді. Әйелдер бақылау бөлмесіне әкелінеді және күйеулерімен сөйлесуге рұқсат етіледі, бірақ бұл Ллойдтың бұдан былай да қобалжыған жағдайын нашарлатады. Ұшыру уақыты жақындаған сайын, ұшыру аймағына қарай келе жатқан дауыл миссияны тоқтатумен қауіп төндіреді. Ұшырылуға дейінгі соңғы минутта желдің қатты соғуы миссияны тоқтатады. Кит құтқару әрекеті енді мүмкін емес екенін мойындайды. Алайда, метеоролог Китке дауыл көзі 90 минуттан кейін келесі ұшыру терезесінде Кейптің үстінен өтетінін хабарлайды, бұл Догертимен бірге ұшып кетуге мүмкіндік береді, ал кем дегенде экипаждың кейбірі аман қалуы мүмкін. Дауыл көзі болжалғандай Кейптен өтеді, ал ұшыру дауыл желдері көтеріле бастаған кезде жасалады. Алайда, Догерти келгенше үш ғарышкердің де өмір сүруіне жеткіліксіз оттегі бар. Мүмкін, екі адамға жеткілікті, бұл бұрын ойға келмейтін шешімді ұсынады. Пруетт пен оның командасы не істеу керектігін талқылайды. Стоун олардың ұйықтайтын дәрілер қабылдап немесе басқа жолмен оттегі тұтынуды азайтып өмір сүре алатындығын дәлелдеуге тырысады; Пруетт бұл сәтті болу үшін жеткілікті оттегі сақтап қалу мүмкін емес деп жауап береді. Ашулы Ллойд "оның көп бөлігі оттегіне жұмсалғандықтан" кетуге ұсыныс жасайды, бірақ Пруетт оны жоққа шығарады. Ол барлық адамдарға ғарыш киімдерін киіп, кемеден шығып кетеді, бірақ бұл опция бірнеше рет пайдасыз және оттегі ысырап ету деп қарастырылды. Пруэт қақпақтан шыққаннан кейін Ллойд өзінің не жоспарлап отырғанын түсінеді және кемеге оның көрекшелерімен байланған болса да, онымен бірге жүруге тырысады. Стоун Ллойдты ұстап, екеуі де Пруетті қақпақтан бақылайды. Пруетттің ғарыш киіміне металл шығыршықта үлкен жара түскен кезде ауаның шыбықтауы естіледі. Сырқатты тоқтатуға көмектеспей, тез есінен танып, Пруетт Ллойд пен Стоунның көзінше кемеден алыстап кетеді. Пруетт кеткеннен кейін Стоун команданы қолға алып, Ллойдты есінен таныту үшін есінен танытады. Советтік "Восход" ғарыш кемесі кенеттен пайда болады және оның космонавты байланыс орнатуға тырысады. Ол тек оттегі жеткізе алады, өйткені совет кемесі қосымша жолаушыларды тасымалдауға тым кішкентай және "Аполлонмен" қоныстануға арналған жабдық жоқ. Стоун мен Ллойд оттегі жетіспеуден зардап шегіп, есінен танып, космонавттың қимылдарына түсіне алмайды және Хьюстоннан келген Киттің нұсқауларын орындай алмайды. Ллойд қақпақтан шығып, кемеден алыстап кетеді. Догерти "X RV" кемесімен келіп, астронавттарды құтқару үшін ғарышқа шығады. Совет космонавты "Аполлоннан" алыстап бара жатқан Ллойдқа шам жағып, Догерти оны маневрлік жинақымен құтқарады. Космонавт "Аполлонға" кіріп, Стоунның киіміне дұрыс келмейтін оттегі баллонын орнатады. Догерти Ллойдты алып келгенде, Стоун жаңадан келген оттегінің арқасында есін жинап бастайды. Догерти екі аман қалған, әлі де шатасқан "Ironman" астронавттарын құтқару кемесіне ауыстырады, онда олар "бас иеді" деген белгіні білдіреді. Догерти Хьюстонға экипаж ауысқандығы туралы хабарлайды, онда NASA қызметкерлері қол соғып шапалақтайды. Бөлінгеннен кейін совет кемесі де, "X RV" де жерге оралу үшін артқа бұрылады, ал соңғы кадр орбитада жалғыз қалған тастап кетілген "Ironman One" кемесінің көрінісімен аяқталады.

Өндіріс

Фильмнің бұрынғы нұсқасы (1964 жылғы роман негізінде жасалған) 1965 жылы өндіріс алдында болды, оны Уолтер Ньюменнің сценарийі бойынша Франк Капра өндіріп, режиссерлік етті. Осы кезеңде NASA-ның баспасөз хатшысы Джулиан Шир агенттіктің БАҚ-пен байланыстарында ашықтықты күшейтуге ұмтылса да, киношыларға көмек көрсетуден NASA-ны тыйым салуға тырысты. Ол ішкі жазбада «Егер бұл фильм түсірілмесе, агенттік үшін жақсы болар еді» деп жазды, себебі ол ғарыш кемесінің апатқа ұшырауы мен ғарышта өлім қаупін көрсететін еді. Капра инвесторлардан қаржы іздеу кезінде бюджетті төмендету үшін сценарийді көптеген өзгерістерге ұшыратты. Жобаның ауқымына қатысты алаңдаушылықтар туғанда Columbia Pictures компаниясының М.Дж. Франкович Капраға фильмді жасау үшін 3 миллион доллар ұсынды, осыдан кейін ол дамудан бас тартты. «Марунд» Джон Стерджес режиссерлік етіп, Майо Саймон сценарий жазғанда бюджет 8 миллион долларға жетті. Аполлон миссияларын теледидар көрермендері үнемі қадағалап отырғандықтан, фильмнің шынайы болуы продюсерлер үшін өте маңызды болды. NASA және оның негізгі мердігерлері, мысалы, North American Aviation және Philco Ford, фильмнің техникалық құралдарын жасауға көмектесті, оның ішінде капсуладағы экипаж орындықтары, Skylab тұжырымдамасының алғашқы макеті қолданылған орбиталық зертхана, қызметтік модуль, ғарышкерлер киген Plantronics гарнитуралары, сондай-ақ Хьюстон қаласындағы Джонсон ғарыш орталығындағы Миссиялық бақылау орталығы (MOCR) және Кейп-Канаверал әуе күштері базасындағы Ұшуды бақылау орталығы (AFLCC) сияқты нақты нысандардың дәл көшірмелерін жасады. Фильмде мердігерлердің техниктері де жұмыс істеді. Фильмде қолданылған Аполлон командалық модулі – «Блок I» Аполлон ғарыш кемесінің толыққанды нұсқасы еді; «Аполлон-1» өрті мыңнан астам кемшіліктерді анықтағандықтан, ешбір «Блок I» экипажбен бірге ұшқан емес. «Блок II» сериясында люкті жылдам ашу мүмкіндігі болған, бірақ «Блок I» мұндай мүмкіндікке ие болған жоқ (бұл «Аполлон-1» өртінің маңызды себебі болды), ал ішкі декорациялар осы толыққанды нұсқаның үлгісі ретінде салынды. Фильмде люкті ашу үшін Базз тұтқаны тартып, ілмекке қосады. Астронавт Джим Ловелл және оның әйелі Мэрилин Ловелл көп жылдардан кейін өткізілген арнайы сұхбатта фильм туралы айтты. Олардың естеліктері Рон Ховард режиссерлік еткен 1995 жылғы «Аполлон-13» фильмінің DVD нұсқасында бөлім ретінде ұсынылған. Олар 1969 жылғы «Джим» есімді астронавттың Аполлон ғарыш кемесінде өлім қаупіне тап болатын «атаусыз» фильмді еске алады. Олар фильм Ловеллдің әйеліне қорқыныш сезімін ұқтырғанын айтады. Оның басынан өткен оқиға «Аполлон-13» фильміндегі армандық сахнаның тууына себеп болды. Фильмде көрсетілген және нақты өмірдегі процедуралар арасында кейбір қарама-қайшылықтар бар. Мысалы, бірнеше сахналарда түрлі адамдар ғарышкерлермен тікелей байланысқандары көрсетілген. Шындығында, тек CAPCOM (астронавт) және ғарышкерлердің әйелдеріне ғарыш кемесімен байланыс жасауға рұқсат етілген, ал MOCR және AFLCC-дегі қалғандары тек ішкі желіде немесе өздерінің командаларымен ғана байланыса алатын. Фильмде Ұшу директорына ұқсайтын ешкім жоқ. Шын мәнінде, «Ұшу» директорының кезеңінде ғарыш миссиясын басқарады. Фильмді түсірушілер Ұшу директорын қосу Кит пен Догерти арасындағы қарым-қатынастың есте қаларлық емесіне әкеледі деп ойлады.

Шығару

Marooned фильмінің премьерасы 1969 жылдың 10 қарашасында Вашингтон қаласында Театр иелерінің ұлттық қауымдастығының конвенциясы барысында өтті. Фильм 1969 жылдың 11 желтоқсанында Лос-Анджелестегі Египет театрында көрсетілді. Нью-Йорктегі премьерасы 1969 жылдың 17 желтоқсанында жаңа Зигфелд театрында болды және бұл жаңа театрдың алғашқы көрсетілген фильмі еді. 1970 жылдың сәуір айында Аполлон-13 миссиясы кезінде фильм АҚШ-тың кейбір қалаларында көрсетіліп тұрды, және кинотеатр иелері миссияның нәтижесіне байланысты фильмді көрсетуді тоқтатуды қарастырды. Алайда, дистрибьюторлар осы оқиғаға деген қызығушылықты пайдаланып, фильмнің көрсетілім аумағын кеңейтіп, оны қайтадан Нью-Йорк кинотеатрларында көрсетуге ұйғарды.

Қабылдау

Фильм Лос-Анджелестегі Голливуд бульварындағы Египет театрында алғашқы аптада 43 500 доллар жинады. "Нью-Йорк Таймс" газетіне жарияланған рецензиясында Говард Томпсон фильмді "[құрылымы шағын, актерлік шеберлігі жоғары]", "керемет режиссураланған" және "басынан аяғына дейін тамаша интеллектіге ие" деп бағалап, тек "кернеуді бөліп, драмалық кульминацияны әлсірететін" антрактқа және "қызықтай стерильді" көрінетін, сондай-ақ "күшті, қорытынды әсерден" мүресіз қалған финалға өкініш білдірді.

Мұра

Аполлон-Союз сынақ жобасының бастапқы талқылаулары барысында фильмді кеңестік күдікті азайту жолы ретінде қарастырды. Миссияның мақсаттарының бірі – халықаралық ғарыштан құтқару қабілеттерін дамыту және сынау еді.

Танымал мәдениетте

1970 жылы "Mad" журналында "Marooned" фильміне жасалған сатиралық туынды, "Moroned" деген атпен жарық көрді. Бұл фильмдегі оқиғалар нақты экран уақыты бойынша баяндалған. NASA қызметкерлері "эксперименттік құтқару құралы" – X RT-ны "бір сағаттың ішінде, ең көп дегенде бір жарым сағатта" ұшыруға мәжбүр болады. Бір ғарышкер фильм сыншыларынан құтылу үшін өмірін құрбан етеді. Фильм Marvel Comics комиксінің 1970 жылғы "Spoof #1" санында "Марундалған" деп пародияланды. 1991 жылы "Marooned" фильмі Film Ventures International компаниясы тарапынан "Space Travelers" деген атпен қайта таратылды. Бұл компания авторлық құқығы бұзылмаған немесе арзанға сатып алынған фильмдерден жылдам теле- және бейнежазбалар дайындаумен айналысты. Екінші ұшыру сатысы Диснейдің "Space Mountain" атты тау-кенінің байланыс дыбысының негізі болды. "Гравитация" (2013) фильмінің режиссері Альфонсо Куарон Wired журналына: "Мен бала кезімде Грегори Пектің "Marooned" фильмін қайта-қайта қарап отырдым" деді. Куарон кейіннен 2018 жылы түсірген "Roma" фильміне осы фильмнен үзінді енгізді.

3000-шы жұлдызды театр

Фильмнің "Space Travelers" нұсқасы "Mystery Science Theater 3000" сериалының төртінші маусымның премьерасында көрсетілді. Эпизод 1992 жылдың 6 маусымында "Comedy Central" телеарнасында тұңғыш рет көрсетіліп, "MST3K" өңдеміне түскен жалғыз "Оскар" жүлдесін жеңіп алған фильм болды. "MST3K" сценаристі және актері Кевин Мерфи бұл фильмді "бюджеті бар алғашқы MST3K фильмі" деп атады, бірақ бюджеті де, "Оскар" жеңісінің сенімділігі де оны қызықты етпейді: "Marooned" фильмі "дүкендегі қарт әжеден де баяу жылжиды". "Space Travelers" эпизоды "MST3K" 11-маусымын қолдаған "Kickstarter" пайдаланушыларының дауыс беруімен жасалған эпизодтардың топ-100 тізіміне ілікпеді. Сценарист Джим Фогель де осы эпизодтан әсерленбеді, оны 191 эпизодтың ішінде #176 орынға қойды. Фогель фильмді түпнұсқасы немесе өңделген нұсқасының өзінде "құрғақ" және "керексіз" деп сипаттайды. "Бұл фильмнің "MST3K"-ға қалай түскенінің тарихы, ақырында, оның өзінен де қызықтырақ", - деп жазды Фогель. "Space Travelers" фильмінің "MST3K" нұсқасы "Mystery Science Theater 3000, Volume XXXII" DVD жинағының құрамына енді, ол "Shout! Factory" компаниясымен 2015 жылдың 24 наурызында шығарылды. Төрт дискілік жинақта "Hercules" (эпизод #502), "Radar Secret Service" (эпизод #520) және "San Francisco International" (эпизод #614) эпизодтары да бар.