Кіріспе
Баден – Киелі Рим империясының императорлық мүлігі және кейіннен Франциямен шекаралас Германия мемлекеттерінің бірі болды. Оның аумағы негізінен Рейн өзенінің оң жағалауында, Эльзас және Пфальц аймақтарының қарсы жағында орналасқан.
Baden was an Imperial Estate of the Holy Roman Empire and later one of the German states along the frontier with France, primarily consisting of territory along the right bank of the Rhine, opposite Alsace and the Palatinate.
Тарих
Аумақ Швабия герцогтігіндегі ерте ортағасырлық графтық Брейсгаудан пайда болды. 962 жылдан бері графтардың үздіксіз тізбегі белгілі; графтар Зеренген әулетіне жатады. 1061 жылы графтар алғаш рет Верона маркграфы деген қосымша атақ алды. Олар Верона маршын көп ұзамай жоғалтса да, маркграф атағын сақтап қалды. 1112 жылы Баден маркграфы атағы алғаш рет қолданылды. Жаңа заманның көп бөлігінде Баден маркграфтығы екіге бөлінді: біріншісі – католик маркграфтары Баден-Баден, екіншісі – протестант маркграфтары Баден-Дурлах. 1771 жылы Баден-Баден әулетінің басты тармағы жойылды, соның салдарынан Баденнің барлық жерлері Баден-Дурлах әулетінің билігіне көшті. Біріккен маркграфтық 1803 жылға дейін болды. Наполеон дәуірінде, 1803 жылғы империялық реформа кезінде Баден көптеген қосымша аумақтарға ие болды, ал оның билеушісі Киелі Рим империясының шамалы ғана князь-сайлаушыларының бірі болды. Бірақ бұл жағдай Наполеон армиясының қолынан жеңілген Аустерлиц шайқасына дейін үш жыл ғана сақталды, ол Киелі Рим империясының 1806 жылдың тамызында таратылуына әкеп соқты. Осыған байланысты Баден сайлаушылығы да тоқтатылды. Бұрынғы Киелі Рим императоры Австрия императоры атағын алғандай, Баден билеушісі де Баденнің Ұлы герцогы атағын алды. Қосымша аумақтары кеңейтілген Баденнің Ұлы Герцогтығы 1918 жылы неміс монархиясы құлағанға дейін, шамамен 1806 жылғы шекараларында сақталды, содан кейін Баден Республикасы болып құрылды.
Баден маркграфы
11 ғасырда Швабия герцогтігінде күшті орталық билік болған жоқ және ол әртүрлі әулеттердің бақылауында болды, олардың ең күштілері Гогенштауфен, Вельф, Габсбургтер және Церенгендер болды. Император Генрих III герцогтық тақты Церенген әулетінен Бертольдқа уәде еткен, бірақ 1056 жылы Генрих қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Агнес Пуату Рудольф Рейнфельденді Швабия герцогы етіп тағайындады. Бертольд өз құқықтарынан бас тартып, Каринтия герцогтігімен және Италиядағы Верона маркасымен сыйланды. Өзін бекіте алмаған ол, 1077 жылы Инвеститура дауы кезінде Германия королі Генрих IV оны тақтан түсіргеннен кейін екі аймағынан да айырылды. Бертольд Швабиядағы өз жеріне қайтып, келесі жылы қайтыс болды. Дегенмен, Верона маркасының атағы оның үлкен ұлы Герман I-ге берілді. Герман I-нің ұлы және Бертольдтың немересі Герман II қарсы Гогенштауфен әулетімен келісімге келді және шамамен 1098 жылы император Генрих IV-тен тікелей иелік алды. Германияда туып өскендіктен, ол сол жерде тұруды жөн көрді. Оның таңдаған билігі Баден (қазіргі Баден-Баден) болды, онда оның әкесі Эберштейн-Калв гравинясы Юдит фон Бакнанг-Сулихгауға үйленіп, билік ету құқығын алған еді. Баденде Герман II Хоэнбаден қамалын салдырды. Құрылысы шамамен 1100 жылы басталды, ал 1112 жылы аяқталғаннан кейін ол осы оқиғаны Баден маркасының титулын қабылдап атап өтті.
Herman II, son of Herman I and grandson of Berthold, had concluded an agreement with the rival Hohenstaufen dynasty, and about 1098 was enfeoffed with immediate territory by Emperor Henry IV. He chose to establish his residence in Germany, as he had been born and raised there. His lordship of choice was Baden (present day Baden Baden), where his father had gained the right to rule by marrying the heiress, Judit von Backnang Sulichgau, Countess of Eberstein Calw. In Baden, Herman II had Hohenbaden Castle built. Construction began about 1100, and when it was completed in 1112, he marked the occasion by adopting the title of Margrave of Baden.
Монархтар кестесі
(Ескертпе: 1190 және 1515 жылдар аралығында Баденде монархтардың үш негізгі нөмірлері болды: Баден нөмірлері, Хахбергті қоспағанда, Баденнің барлық бөлімдерінде жарамды; Хахберг нөмірлері, атаулары бар аумақта жарамды; және Хахберг Саузенберг, алдыңғы бөлім, ол өзінің монархтары үшін дербес нөмірлерді қабылдады. 1503 жылы Баденнің қайта қосылуымен Баденнің бастапқы нөмірлеуі басқаларға қарағанда басым болды.) МонархТуған жыл Өмір сүрген жыл Басқарушы бөлім Әйел/Жұбайы Өлген жыл Ескермелер Герман II шамамен 1060 Герман I мен Юдит Бекнангтың ұлы Сулихгау 1074 – 7 қазан 1130 Баден маркграфы Юдит Хогенберг шамамен 1105 екі баласы 7 қазан 1130 69-70 жаста Бірінші болып "Баден маркграфы" атағын қолданды (1112 ж.). Сондай-ақ Верона маркграфы. Герман III Ұлы шамамен 1105 Герман II мен Юдит Хогенбергтің ұлы 7 қазан 1130 – 16 қаңтар 1160 Баден маркграфы Берта Лотарингиялық 1134 екі баласы Мария Богемиялық 1141 баласыз 16 қаңтар 1160 54-55 жаста 1151 жылы Верона маркграфы Штирияның Отокар III-інен алынып, Герман III-ге берілді. Екінші крест жорығына қатысқан. Герман IV шамамен 1135 Герман III мен Берта Лотарингияның ұлы 16 қаңтар 1160 – 13 қыркүйек 1190 Баден маркграфы Берта Тюбингендік 1162 жеті баласы 13 қыркүйек 1190 Германия императорының жағында түрлі шайқастарға қатысты, сондай-ақ Үшінші крест жорығына да қатысты. Берта Тюбингендіктің регенттігі (1190-1194) Герман IV-нің балалары мұраны бөлісті. Герман V шамамен 1180 Герман IV мен Берта Тюбингендіктің тұңғыш ұлы 13 қыркүйек 1190 – 16 қаңтар 1243 Баден маркграфы Ирменгард Пфальцтық 1217 төрт баласы 16 қаңтар 1243 62-63 жаста Генрих I шамамен 1180 Герман IV мен Берта Тюбингендіктің екінші ұлы 13 қыркүйек 1190 – 2 шілде 1231 Хахберг маркграфы Агнес Урах шамамен 1220 үш баласы 2 шілде 1231 50-51 жаста Агнес Урахтың регенттігі (1231-1234 ж.) 1289 жылы Тевтондық рыцарьларға қосылды. Генрих II шамамен 1220 Генрих I мен Агнес Урахтың ұлы 2 шілде 1231 – 1289 Хахберг маркграфы Анна Үсінген-Кетцингендік шамамен 1240 сегіз баласы 1297 немесе 1298 77-78 жаста Герман VI шамамен 1226 Герман V пен Ирменгард Пфальцтықтың тұңғыш ұлы 16 қаңтар 1243 – 4 қазан 1250 Баден маркграфы Гертруда Австриялық 1248 екі баласы 4 қазан 1250 23-24 жаста 1246 жылы Австрияның мұрагерлік соғысында соғысты, 1248 жылдан бастап "Австрия герцогы" атағын алды. Баден Рудольфінің регенттігі (1250-1267) Фредерик король Конрадиннің шайқастарына еріп жүрді және 1268 жылы онымен бірге бас кесті. Фредерик I 1249 Alland Герман VI мен Гертруда Австриялықтың ұлы 4 қазан 1250 – 29 қазан 1268 Баден маркграфы Әйел алған жоқ 29 қазан 1268 Неаполь 18-19 жаста Рудольф I шамамен 1230 Герман V пен Ирменгард Пфальцтықтың екінші ұлы 29 қазан 1268 – 19 қараша 1288 Баден маркграфы Кунигунде Эберштейндық (1230 – 12 сәуір 1284/1290) 20 мамыр 1257 сегіз баласы 19 қараша 1288 57-58 жаста Немере інісі Фредерик үшін регент болды, содан кейін оның баласыз қайтысынан кейін оған мұрагерлік етті. Герман VII Роузер шамамен 1266 Рудольф I мен Эберштейннің Куньгундесінің тұңғыш ұлы 19 қараша 1288 – 12 шілде 1291 Эберштейн маркграфы Агнес Трюхендингендік 6 қазан 1278 дейін төрт баласы 12 шілде 1291 24-25 жаста Рудольф III балалары, бірлесіп билік жүргізді. 1290 жылдан бастап ағайындылар жерлерін Герман VII ұлдарымен бөлісті. Рудольф II үлкені шамамен 1266 Рудольф I мен Эберштейннің Куньгундесінің екінші ұлы 19 қараша 1288 – 14 ақпан 1295 Баден маркграфы (Баденде) Аделаида Оксенштейндық 2 мамыр 1285 үш баласы 14 ақпан 1295 28-29 жаста Рудольф III кішісі шамамен 1266 Рудольф I мен Эберштейннің Куньгундесінің үшінші ұлы 19 қараша 1288 – 2 ақпан 1332 Ютта Страсбергтік 1306 баласыз 2 ақпан 1332 65-66 жаста Хессо шамамен 1268 Рудольф I мен Эберштейннің Куньгундесінің төртінші ұлы 19 қараша 1288 – 13 ақпан 1297 Клара Клингендік 1291 дейін бір баласы? Ирменгард Вюртембергтік 1295 дейін баласыз Аделаида Риенекк 1299 дейін бір баласы 13 ақпан 1297 28-29 жаста Рудольф I шамамен 1250 Генрих II мен Анна Үсінген-Кетцингендік тұңғыш ұлы 1289–1313 Саузенберг маркграфы Агнес Рёттельдік 1298 немесе 1299 үш баласы 1313 69-70 жаста Генрих III шамамен 1260 Генрих II мен Анна Үсінген-Кетцингендік екінші ұлы 1289–1330 Хохберг маркграфы Агнес Хохенбергтік шамамен 1305 үш баласы 1330 69-70 жаста? Фредерик II шамамен 1275 Герман VII мен Агнес Трюхендингеннің тұңғыш ұлы 12 шілде 1291 – 22 маусым 1333 Эберштейн маркграфы Агнес Вейнсбергтік 16 қазан 1312 дейін бір баласы Маргарет Вайхингендік 1333 дейін төрт баласы 22 маусым 1333 57-58 жаста Герман VII балалары мұраны бөлісті. Герман VIII баласыз қайтыс болғаннан кейін Пфорцхаймды басқа ағасы Рудольф (онымен бірге билік жүргізген) өз қолдарына алды. Герман VIII шамамен 1275 Герман VII мен Агнес Трюхендингеннің екінші ұлы 12 шілде 1291 – 1300 Пфорцхайм маркграфы Әйел алған жоқ 1300 24-25 жаста Рудольф Гессо шамамен 1290 Хессо мен Аделаида Риенекк ұлы 2 ақпан 1332 – 17 тамыз 1335 (13 ақпан 1297 жылдан бері бірге билік жүргізді) Баден маркграфы Жоанна Бургундиялық 1335 дейін екі баласы 17 тамыз 1335 44-45 жаста Еркек мұрагерлері болмағандықтан, Баден Бадені оның туысы, Рудольф IV, Баден Пфорцхайм маркграфы мұраға алды. Рудольф IV шамамен 1275 Герман VII мен Агнес Трюхендингеннің үшінші ұлы 1300 – 17 тамыз 1335 (12 шілде 1291 жылдан бері бірге билік жүргізді) Пфорцхайм маркграфы Лютгард Боландендік (1325 ж. қайтыс болды) 28 ақпан 1318 баласыз Мария Оттингендік (10 маусым 1369 ж. қайтыс болды) 18 ақпан 1326 екі баласы 25 маусым 1348 ж. 72-73 жаста Пфорцхаймды ағасы Герман VIII-мен бірге 1300 жылға дейін биледі, содан кейін ол жалғыз билеуші болды. Рудольф 1335 жылы туысы Рудольф Гессоның өлімінен кейін Баденді мұраға алды. Оның қызын өз ұлына үйлендіру арқылы осы мұраны сақтап қалды. 17 тамыз 1335 – 25 маусым 1348 Баден маркграфы Агнес Рёттельдік регенттігі (1313-1315) Генрих 1300 Рудольф I мен Агнес Рёттельдік тұңғыш ұлы 1313–1318 Саузенберг маркграфы Әйел алған жоқ 1318 17-18 жаста Генрих IV шамамен 1305 Генрих III мен Агнес Хохенбергтің ұлы 1318–1369 Хахберг маркграфы Анна Узенбергтік 1369 дейін төрт баласы 1369 Рудольф II 1301 Рудольф I мен Агнес Рёттельдік екінші ұлы 1318–1352 Саузенберг маркграфы Екатерина Тиерштейндық шамамен 1343 екі баласы 1352 50-51 жаста Генрихтің ағайындылары Саузенбергті бірлесіп мұраға алды. Отто 1302 Рудольф I мен Агнес Рёттельдік үшінші ұлы 1318–1384 Екатерина Грансондық баласыз Элизабет Страсбургтік 1352 дейін баласыз 1384 81-82 жаста Герман IX шамамен 1315 Фредерик II мен Агнес Вейнсбергтің ұлы 22 маусым 1333 – 13 сәуір 1353 Эберштейн маркграфы Матильда Вайхингендік шамамен 3 маусым 1341 бір баласы 13 сәуір 1353 37-38 жаста Ұлы одан бұрын қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Эберштейн Баденге қосылды. Фредерик III Бейбітшіл 1327 Рудольф IV мен Мария Оттингендік тұңғыш ұлы 25 маусым 1348 – 2 қыркүйек 1353 Баден маркграфы Маргарет Бадендік (1 қыркүйек 1367 ж. қайтыс болды) 1345 екі баласы 2 қыркүйек 1353 25-26 жаста Рудольф V ұлдары мұраны бөлісті. Фредерик кузені Маргаретке үйленді. Рудольф V баласыз қайтыс болғаннан кейін Пфорцхайм қайтадан Баден Баденге, оның жүрегіне келді. Рудольф V Роузер 1328? Рудольф IV мен Мария Оттингендік екінші ұлы 25 маусым 1348 – 28 тамыз 1361 Пфорцхайм маркграфы Аделаида Бельфорттық 26 тамыз 1347 баласыз 28 тамыз 1361 33-34 жаста Пфорцхайм Баденге қосылды. Рудольф VI Биік шамамен 1345 Фредерик III мен Маргарет Бадендік ұлы 2 қыркүйек 1353 – 21 наурыз 1372 Баден маркграфы Матильда Спонхеймдық 1356 үш баласы 21 наурыз 1372 26-27 жаста Отто I шамамен 1330 Генрих IV пен Анна Узенбергтің тұңғыш ұлы 1369 – 9 шілде 1386 Хахберг маркграфы Әйел алған жоқ 9 шілде 1386 Семпах 55-56 жаста? Се...
Баденнің сайлаушысы, 18031806
Баденнің сайлаушысы Баден әулеті Сурет Аты Басталды Аяқталды Ескертпелер Карл Фридрих 27 сәуір 1803 25 шілде 1806 Баденнің бірінші және жалғыз сайлаушысы. Баденнің Ұлы герцогы атанды.
Баденнің ұлы герцогтері, 1806-1918
Баденнің ұлы княздары Баден әулеті Бейне аты басталды Аяқталды Ескертпелер Карл Фридрих Карл Фридрих 25 шілде 1806 10 маусым 1811 Карл I Карл I 10 маусым 1811 8 желтоқсан 1818 Карл Фридрихтің немересі. Людовик I Людовик I 8 желтоқсан 1818 30 наурыз 1830 Карлдың сіңілісінің ұлы. Леопольд I Леопольд I 30 наурыз 1830 24 сәуір 1852 Людовик I-нің жарты ағасы. Людовик II Людвиг II 24 сәуір 1852 22 қаңтар 1858 Леопольд I-нің ұлы. Ағасы Фредериктің регенттігімен биледі. Фредерик I Фредерик I 22 қаңтар 1858 28 қыркүйек 1907 Людовик II-нің ағасы. 1852–1858 жылдары регент болды. 1856 жылы Ұлы герцог атағын алды. 1871 жылы Германияның бірігуінен кейін Германия империясына бағынды. Фредерик II Фредерик II 28 қыркүйек 1907 22 қараша 1918 Фредерик I-нің ұлы. Баденнің соңғы Ұлы герцогы. 1918–1919 жылғы неміс революциясында тақтан бас тарды.