Кіріспе
Шаңғы спортына арналған киім
Шаңғы костюмі – шаңғы тебу немесе сноубордпен сырғанау кезінде басқа киімдердің үстінен киілетін костюм. Қысқы сырт киім ретінде қолдануға арналған шаңғы костюмі қар костюмі деп те аталады. Кейбір костюмдер сноубордшылар үшін арнайы жасалған, бірақ көпшілігі стильіне қарамастан шаңғышылар мен сноубордшылардың екеуі де пайдаланады.
Дизайн
Шаңғы костюмі бір бөліктен, яғни комбинезон түрінде немесе екі бөліктен – шаңғы жейдесі мен оған сәйкес шалбардан, оны шапан немесе шаңғы шымылғысы деп те атайды, болуы мүмкін. Шаңғы костюмі жел мен суға төзімді немесе су өткізбейтін матадан тігіледі және нейлон, жібек, мақта немесе тафтетадан жасалған алынбайтын ішкі қабаты болады. Оның басты міндеті – қысқы спорт түрлерімен айналысқанда, әсіресе скандинавиялық (кросс-кантри) немесе Альпі (қардан сырғанау) шаңғысымен шұғылданғанда адамды жылумен қамтамасыз ету. Әдетте бұл унисекс киім. Шаңғы костюмін ұзын шалбар мен жылы жейдеден тұратын термокиіммен киеді, ол әдетте шаңғы тебуге арналған. Шаңғы костюмдері көбінесе Gore-Tex немесе осыған ұқсас материалдардан жасалады. Олар көбінесе сыртқы қабатынан тұратын түрінде болады, ал шаңғышы ауа райына қарай, қажеттілігіне байланысты, жылы іш киім қосады. Қалталары әдетте су өткізбейтіндей етіп жасалады, соның арқасында ішіне салынған заттар құрғақ болып қалады.
Бір бөлікті шаңғы костюмдері
Бір бөлікті шаңғы костюмін кейде "бостандық костюмі" деп атайды. Ол бүкіл дене, қолдар мен аяқтарды жабады. Әдетте, костюмнің алдыңғы жағында бір немесе кейде екі сыдырғыш болады, кейде таспасымен немесе түймелермен қосымша жабылады, және көбінесе белінде белбеу болады. Кейде костюмнің ішкі жағында қосымша қолдау үшін ілгіштер орнатылады. Бір бөлікті шаңғы костюмі көбінесе тек сыртқы қабат ретінде жасалады, шаңғышы қазіргі ауа райына сәйкес, өзі таңдаған жылы іш киімдерін қосады. Басқа костюмдер жылы болу үшін тігіледі, бірақ шаңғы тебуге арналған болса, олар қар машинасына арналған костюмдардай жылы болмайды. 2000-ші жылдары жұмсақ қабықты шаңғы костюмінің жаңа стилі танымал болды. Бұл жаңа костюмдер ақылдырақ және сәндірек нұсқа саналады, қатты қабықты маталарға қарағанда көбірек серіппелі, жылы және ыңғайлы, сонымен қатар суға, желге төзімділік және тыныс алу қабілеті жоғары деңгейде сақталады. Бұл жаңа костюмдер флиспен астарланған, қалыңдықтың артық болуын болдырмай, бірақ қабаттап киюге мүмкіндік береді. Олар сондай-ақ Gore-Tex костюмдеріне қарағанда қолжетімдірек. Бірінші бір бөлікті шаңғы костюмін 1940-шы жылдардың соңында итальяндық Олимпиада чемпионы шаңғышы және сәнді дизайнер Эмилио Пуччи жасаған деп есептеледі.
Жарыс киімдері
Көбінесе жарыс костюмдері немесе жылдамдық костюмдері деп аталатын бұл костюмдерді кәсіби және жасөспірім жарыскерлер жарыстарда жылдамдықтарын арттыру үшін киеді. Олар көбінесе бір бөліктен тұрады. Көбінесе полиуретаннан (85-90%) және полиэстерден (15-10%) жасалған бұл костюмдер желге қарсы кедергіні елу пайызға дейін азайта алады. Желдің қарға қарсы әсерінен жылдамдыққа кедергі келтіретін күштің 95 пайызы құрайтындықтан, мұндай костюм кию жылдамдықты екі есеге дейін арттыруға мүмкіндік береді. Олар өте тығыз, денеге жақын орналасады және денеге бейімделу үшін біраз уақыт қажет болуы мүмкін. Олимпиадалық спортшылар жарыс костюмімен сағатына 160 км-ге дейін жылдамдыққа жете алады, ал тіпті жасөспірім жарыскерлер де осы костюмсыз 80 км/сағ жылдамдыққа жетуге қиналады. Мұндай костюмдердің бағасы $210-тан басталып, Олимпиадалық спортшылардың көбінесе киетін костюмдерге дейін $1200-ға жетеді. Бұл түрдегі шаңғы костюмдері теріге жақын болу қажеттілігіне байланысты жынысқа бөлінбейді және тиімді болу үшін дұрыс өлшемде болуы керек. Көптеген спортшылар костюмдерінің астына термобельді киеді, бірақ кейбіреулері жарыс күндері тек костюмді киеді, себебі термобельді кию костюмнің тиімділігін аздап төмендетуі мүмкін.
Шаңғы жамылғысы
Шаңғы жакеті қолдар мен денені жабады, кейде белге дейін, ал кейде жамбасқа дейін жетеді. Ол жеке зат немесе екі бөліктен тұратын шаңғы костюмінің бір бөлігі болуы мүмкін, оған сәйкес шаңғы шалбары да кіреді. 1950 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың басына дейін шаңғы жакеттері пайда болғаннан бастап, басым стиль шаңғы жакетін сафари жакетімен ұқсас белбеу және көйлек сияқты жағамен жасау болды. Осыған ұқсас жакетті, әсіресе, капюшоны бар нұсқасын, парка, анорак, пуховик немесе қысқы сыртқы киім деп те атауға болады.
Шаңғы шымдары
Шаңғы шалбары, сондай-ақ салопеттер деп те аталады, егер екі бөліктен тұратын шаңғы костюмінің бөлігі болса, әдетте сол шаңғы күртесімен бірдей матадан және түстен жасалады. Кейде ол алқа және иық тіреулері бар түрінде болады, ал күрткі оның үстінен киіледі.
Қар киімдері бойынша жарыстар
Солтүстік Америкада, мұқтаж балаларға қысқы киім-кешектер ұсынатын көптеген қайырымдылық ұйымдары бар. Шаңғы костюмдері мен қар костюмдері кейбір спорттық іс-шаралардың ажырамас бөлігі болып табылады. Сондай-ақ, қар костюмін арнайы қолдануға баса назар аударатын шаралар да бар. Канаданың Монреаль қаласында жыл сайын өткізілетін Igloofest қысқы ашық ауа музыка фестивалінде бір бөліктен тұратын костюм кигендер арасында байқау ұйымдастырылады.