Кіріспе

Гвидоре (/ɡ//w//iː/'/d//ɔr/ gweeDOR; ресми түрде ирланд тіліндегі атауымен белгілі, Gaoth Dobhair) – Ирландияның солтүстік-батысындағы Донегал округінің Атлантика жағалауында орналасқан Гейлтахт (ирланд тілінде сөйлейтін) ауданы және приходы. Гвидоре солтүстіктегі Глассерчуо мен Кровавый Форлендтен оңтүстіктегі Кроллиге дейін 16 миль (26 км) және шығыстағы Данлевиден батыстағы Магераколгер мен Магералоскке дейін 9 миль (14 км) созылып жатыр. Кейде оны Еуропаның ең тығыз орналасқан ауылдық аймақтарының бірі деп атайды. Бұл Ирландиядағы ең үлкен ирланд тілінде сөйлейтін приход, оның халқы шамамен 4065 адамды құрайды. Сонымен қатар, ол RTÉ Raidió na Gaeltachta ирланд тіліндегі радио қызметінің солтүстік-батыс аймақтық студияларының, сондай-ақ Галвей университетінің филиалының орналасқан жері. Гвидореге Бринлак, Бунбег, Деррибег, Кролли және Данлеви елді мекендері кіреді және Донегал округінің ең биік шыңы – Эригалдың көлеңкесінде жатыр. Гвидоре ирланд мәдениетінің алқабы ретінде танымал, оның ежелгі ирланд әдет-ғұрыптары, дәстүрлі музыкасы, театры, гэльдік ойындары және ирланд тілі жергілікті халықтың өмірінде орталық және шешуші рөл атқарады. Бұл, сондай-ақ, оның табиғаты мен көптеген жағажайлары осы аймақты танымал туристік орынға айналдырды, әсіресе Солтүстік Ирландиядан келген саяхатшылар үшін. Гвидоре және көршілес Клоанели және Росс аудандары жергілікті жерде "үш приход" деп белгілі; олар округтің қалған бөлігінен ерекше әлеуметтік және мәдени аймақты құрайды, ал Гвидоре әлеуметтік және өнеркәсіптік орталық ретінде танылады.

Этимология

Гведоре – бұл бастапқы және ресми ирландтық атауы Гаот Добхайрдың ағылшынша нұсқасы. Гаот – Кролли өзенінің сағасындағы теңіздің құйылысын, Ан Гаот деп аталатын жерді білдіреді. Бұл Гведоренің солтүстік және Росс аймағының оңтүстік шекарасы болып табылады. Добхар – ежелгі ирланд тілінде "су" деген мағынаны білдіретін сөз. Сондықтан, Гаот Добхайр "сулы құйылыс" деп аударылады. Гведоре немесе Гаот Добхайр атауы нақты бір ауылды емес, осы аттас дәстүрлі аймақты және католик приходын көрсетеді. Бринлак, Бунбег, Деррибег, Данлеви және Кролли елді мекендері, сондай-ақ Миналек, Доре және Магераклогер сияқты басқа да халық қоныстанған жерлер жиынтығы Гведоре деп белгілі.

Тарих

1609 жылғы Ульстер плантациясы епархияның тағдырына өзгеше бұрылыс әкелді. Лаган аңғары мен оның төңірегіндегі құнарлы жерлерден қуылған, ирланд тілінде сөйлейтін отбасылар Батыс Донегалдың кедей батпақты жерлеріне бет бұрды. Олардың кейбіреуі Гведореге жетіп, одан батысқа қарай жол таба алмады. Сонымен бірге, Англия және Шотландиядан келген отарлаушылар бұл белгісіз аймақ барондықтарға айналғанда келе бастады. 17 ғасырға дейін епархия тым сиреп қоныстанған. Алғашқы қоныс аударушылар аралдарда немесе жағалауда, үйлері біріне-бірі жақын орналасқан, бір-бірінің көлеңкесіндегі шағын топтарда тұрды. 19 ғасырдың басына дейін епархияда халық аз болды және олардың жер иелерімен достық қарым-қатынаста болғандары сезілді. 19 ғасырда жаңа жер иелерінің, әсіресе Лорд Джордж Хиллдің (1801–1879) және оның ұлы Артурдың келуімен тұрмыс деңгейі төмендеді. 1875–1901 жылдары епархиялық дін қызметкері Джеймс МакФадден (Сеймус МакФайдин) бастаған епархия халқы Жер лигасын және Науқан жоспарын құру арқылы жер иелеріне қарсы күресті. 1889 жылдың 3 ақпанында Деррибегтегі жергілікті шіркеудің (Teach Phobail Mhuire) сыртында жергілікті тұрғындар Корольдік ирланд полициясының (RIC) аудандық инспекторы Уильям Лимбрик Мартинді, әке МакФадденге қарулы шабуыл жасаған кезде өлтірді. Бұл Гведоредегі Жер соғысының шегі болды. Оқиғадан кейін 43 адам тұтқындалды. Бұл жағдай 1928 жылғы Тим Хилидің естеліктерінде қамтылған, ол әке МакФадденді және оның қауымдастарын қорғады. Ирландия-американдық журналист В. Х. Хурлберт 1888 жылы жарық көрген «Мәжбүрлеу астындағы Ирландия» кітабында Гведоредегі жер иелері мен жалға алушылар арасындағы дауды егжей-тегжейлі зерттеді. Гведоренің бай тарихын баяндайтын көптеген кітаптар ирланд және ағылшын тілдерінде жарық көрді. Жергілікті тарихшылардың ең белсендісі – Каит Ник Джолла Брайде.

Ажырату

2009 жылғы 23 маусым күні түстен кейін Гведореде қатты дауыл болды. Оның ошағы Бунбег және Деррибег жанындағы елді мекендерде орналасқан, ол бірнеше сағатқа созылып, екі өзеннің арнасынан асып, үйлерді, дүкендерді және фабрикаларды су басуына, жолдардың бұзылуына және көпірлердің қирауына себеп болды. Екі сағатқа созылған молн жайылма электр сымдарын зақымдап, ұялы байланыс желісін тоқтатты, су тасқынынан қиналған адамдар көмек шақыру мүмкіндігінен айырылды. Үш көпірдің ағыс сулармен шайылып кетуі салдарынан 20-ға жуық үй сыртқы әлемнен оқшауланды. "Есімізде қалған" ең ауыр дауыл деп сипатталған бұл құбылыс, 1880 жылдан бері болған ең ірі дауыл болды, сол кезде Деррибегте бес адам суға батып қайтыс болған. Дауылдың өте шешілімді сипатынан, ең көп жауын-шашын болған аймақтар жауын-шашын өлшегіштер желісіне кірмеді, бірақ Met Éireann мәліметінше, сағат 14:00-ден 18:00-ге дейін дауыл ортасында ең көп жауын-шашын жауды.

Экономика

1980 және 1990 жылдары Гведореде дамыған фабрикалық өндіріс болды, онда резеңке, кілемдер, дене сақтау құралдары және тазалау заттарын шығаратын 20-ға дейін ірі компания құрылды. Бірақ 2001 жылға қарай, Шығыс Еуропадан келген бәсекелестікке байланысты осы компаниялардың көпшілігі жабылды. 4000-ға жуық адам жұмыссыз қалды, бұл Гведоре және айналасындағы аймақтарға ауыр экономикалық және әлеуметтік салдар келтірді. Кролли ауданындағы фабрика 1939 жылдан бері «Кролли қуыршақтары» деген атпен фарфор қуыршақтар жасап келеді. 2003 жылы бұл кешен Páirc Ghnó Ghaoth Dobhair (Gweedore Business Park) деп қайта аталды, ал Гаелтахт ұйымы Údarás na Gaeltachta жергілікті экономиканы жандандыру ниетімен Гведореге бизнес тарту науқанын бастады. Шотландиялық компания кешенде колл-орталық ашты, бірақ ол кейін жабылды. Басқа да бизнес түрлеріне бірнеше супермаркеттер, шағын дүкендер, косметологтар мен шаштараздар, автосервистер, дәріханалар, пабтар, кафелер және үш жақсы орналасқан қонақ үй кіреді: Derrybeg Hotel, Teach Jack және An Chúirt (Gweedore) Hotel.

Екінші деңгей

Бірден-бір қоғамдық мектеп (орта білім беретін) – 1977 жылы Лунниагта құрылған Побалскоил Гаот Добайр. Жергілікті бастауыш мектептердегідей, барлық оқушылар ирланд тілінде білім алады және көптеген оқушылар мемлекеттік емтихандарды ирланд тілінде тапсырады.

Үшінші деңгей

2004 жылы NUI Galway Гведоре қаласына кеңейді, Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge ашылып, жыл сайын 80-нен астам студентке ирланд тілінде жоғары білім беруді ұсына бастады. Бірнеше дипломдармен қатар, бизнес саласы бойынша жаңа бакалавр дәрежесі де бар.

Физикалық ерекшеліктері

Гвидоре Донегал графтығының ең биік тауы – Эригалға жақын орналасқан, ал одан әрі Ирландияның ең үлкен ұлттық паркі – Гленвег ұлттық паркі мен қамалы жатыр. "Эддидің қайығы" деп аудалатын Бад Эдди (Bád Eddie), "Теңіз досы" деген мағына беретін Кара на Мара (Cara na Mara) – қатыгез теңіздің салдарынан Магераклогер жағасында құлаған кеменің қалдығы. Кролли өзені (ирланд тілінде Abhainn Chroithlí), сондай-ақ Гвидоре өзені деп те аталады, және Клэди өзені (ирланд тілінде An Chláidigh) – Гвидоре және Тори аралы арқылы ағатын екі маңызды өзен.

Көлік

Гведореден жұмыс істейтін автобус компанияларына Collins Coaches Donegal-дан Глазгоға бағытты ұсынатын, Feda Ó Dónaill, Coyle's Coaches, John McGinley, Patrick Gallagher Coaches, Crónán Mac Pháidín жеке жалдамалы автобустары және жергілікті әуежайға қызмет көрсететін автобус маршруты кіреді. Көп жылдар бойы Lough Swilly Railway компаниясы аймаққа автобус қызметін ұсынды, ол адамдарды Леттеркенни және басқа да айналасындағы аудандарға тасыды. Гведоре сонымен қатар Карикфин қаласында орналасқан Донегал әуежайына жақын, ол көршілес Ранафасттан батысқа қарай орналасқан.

Спорт

Жергілікті ойналатын спорт түрлеріне гэль футболы, гольф және футбол жатады.

Гелл ойындары

Жергілікті Гейл ойындары клубы CLG Ghaoth Dobhair Махаир Гатлан ауданында орналасқан және барлық GAA спорт түрлері үшін жабдықтармен қамтамасыз етеді. Гаот Добхайрдың негізгі командасы Донегал аға футбол чемпионатында және Comórtas Peile na Gaeltachta турнирінде ең табысты клуб болып табылады. Олар 2018 жылы Ульстер аға клубтық футбол чемпионатында жеңіске жетті. Кевин Кэссиди және МакГи ағайындары – Эмон мен Нил Донегал округінің футбол командасымен көрсеткен жетістіктерімен бүкіл елге белгілі. Одран Мак-Ниалле, Киран Гиллеспи, Майкл Кэрролл және Сиан Маллиган сынды жаңа ойыншылар соңғы жылдары негізгі округтік футбол құрамасына енді. Гведореде хёрлинг ешқашан кең таралған спорт түрі болған емес, тек 1990-шы жылдардың соңында қысқа ғана уақытқа сәтті болған жасөсперімдер командасы болды.

Гольф

Жергілікті гольф клубы Gailf Chumann Ghaoth Dobhair да Махаир Гатлан ауданында орналасқан. 14 лункадан тұратын гольф алаңы көркем солтүстік-батыс жағалау бойымен созылып жатыр және жыл бойы бірнеше маңызды турнирлерге табан тірейді, олардың ең атақтысы – әлемдік деңгейде танымал жергілікті фольклорлық тобының демеушілігімен өткізілетін "The Clannad Classic".

Футбол

Бұл аймақтағы белсенді футбол клубтары: Гведоре Селтик, Гведоре Юнайтед, Гленеа Юнайтед және Дунлеви Селтик. Барлық командалар облыстық және ұлттық жарыстарға қатысады. Шотландиялық футболшы Пэдди Креранның анасы Гведоре ауылынан шыққан. Осы күнгі күнге дейін аймаққа үнемі келіп тұратын Креран 2012 жылғы наурыз айында «Ostan Gweedore» қонақ үйінен «The Paddy Crerand Show» атты MUTV шоуының бір бөлімін тікелей эфирде көрсетті. Айден МакГидидің әкесінің ата-анасы да Гведоре ауылынан шыққан және ол жазғы демалысын көбінесе осы ауданда өткізген.

Currach жарысы

Махаир Гатлан қаласында орналасқан Cumann na gCurach – ерікті түрде жұмыс істейтін, currach қайықтарында жарыстар ұйымдастыратын және елдің түкпір-түкпіріндегі көптеген жарыстарға қатысатын топ.

Музыка

Гведоре өзінің дәстүрлі ирланд музыкасымен танымал, ол жергілікті мейрамханаларда, әсіресе Бунбегтегі Хиудай Биг мейрамханасында кең таралған. Гведореден көптеген белгілі музыканттар шыққан. Clannad тобы 1970 жылы құрылды және содан бері 15 миллионнан астам пластинка сатты. Жетекші әнші Моя Бреннан да сәтті жеке мансапқа ие болды, сонымен қатар бірнеше Голливуд фильмдеріне музыкалық қосымшалар жасады. Алтан (бастапқыда Ceoltóirí Altan) – тағы бір өте табысты жергілікті топ, оны Coshclady скрипкашысы Mairéad Ní Mhaonaigh басқарады. Гведоренің ең табысты музыканты – Эни, ол Эйтне Ни Бхраонайн ретінде дүниеге келді; ол алғаш рет Amharclann Ghaoth Dobhair сахнасында Clannad тобының мүшесі ретінде пайда болды, кейіннен әлемдегі ең көп сатылатын әртістердің біріне айналды, сату көлемі 80 миллионнан асты. Басқа жергілікті әншілердің ішінде Аойф Ни Фхерай, Бридин Бреннан, Na Casaidigh, Проинсиас О Маонай, Геароид Бхреатнах, Сеймус МакГи және Мария МакКул бар. 1970-ші жылдардағы танымал Skara Brae тобы да осы аймақпен тығыз байланыста болды. Аймақта екі белсенді хор жұмыс істейді: Баба Бреннан мен Айлин Ник Суибхне басқаратын Cór Mhuire Doirí Beaga және Доимник Мак Джилла Бхриде басқаратын Cór Thaobh 'a Leithid. Екеуі де табысты альбомдар жазды. "Gleanntáin Ghlas' Ghaoth Dobhair" әнін жергілікті музыкант Франси Муни жазды, ол Гведоренің жасыл аңғарларына көшіп кеткен адамның соңғы қоштасуын көрсетеді. Бұл ән қазіргі ирланд классикасына айналды және Clannad, Пол Брейди, Даита Спроуль, The Johnstons және ең бастысы Altan сияқты әртістер оны қайта орындады. Бұл аймақтан шыққан тағы бір танымал әндер – "Trasna na dTonnta" және "Báidín Fheilimí".

Фестивальдар

Популярлы Scoil Gheimhridh Frankie Kennedy ("Франки Кеннедидің қысқы мектебі") 1994 жылы рактан қайтыс болғанға дейін негізін қалаушысы Майрид Ни Маонаиге үйленген, сол атпен аталатын Белфаст музыкантының естелігінде Гведореде әр Жаңа жыл сайын 2014 жылдың қаңтарына дейін өтті. Қазір оның орнына Scoil Gheimhridh Ghaoth Dobhair ("Gweedore Winter School") ұйымдастырылуда. Жаз айларында фестивальдерді жандандыруға бірнеше әрекет жасалды, олардың ішінде Féile Earthcore, Loinneog Lúnasa және Féile Ceoil Ghaoth Dobhair. Бунбег тоғысынан Деррибегке дейін өтетін жыл сайынғы Сент-Патрик күні шеруіне мыңдаған қатысушылар мен көрермендер келеді.

Театр

Гведореде театр мен драмалық қойылымдардың бай тарихы бар. Жергілікті "Амарклан Гаот Добайр" театры 1961 жылы салынған. 1932 жылы "Айстеорер Гаот Добайр" ("Гведоре актерлері") деп аталатын жергілікті театр тобы құрылды. Олардың алғашқы қойылымы "Аймшир ан Мхаиртиньи" деп аталды, бұл Эоган МакДжолла Брайдтің Деррибегтегі шіркеу залында қойылған түпнұсқа пьесасы еді. Олардың пьесалары мен пантомималары, барлығы ирланд тілінде қойылды, Галтахтаның әлеуметтік өмірінің маңызды бөлігіне айналып, Белфасттан келген көрермендерді тартты және Ирландия мен Шотландия бойынша өнер көрсетті. Театр тобының мүшелері "CU Burn" (Seán Mac Fhionnghaile) сияқты телешоулар жасады және "Ros na Rún" (Gavin Ó Fearraigh) бағдарламасында ойнады. Гведоре музыканттарының көптегені осы топпен байланысты болды. "Aisteoirí Ghaoth Dobhair" әлі де активті және 2010 және 2011 жылдары "Earagail Arts Festival" аясында Letterkenny-дегі "An Grianán" театрында қойылымдар қойды.

Өнер

Гаот Добхайрда екі көркемсурет галереясы бар, онда осы аймақтың ең белгілі суретшілерінің туындылары қойылған. An Clachán Донгалдағы ең ірі өнер галереясы екенін мәлімдейді, ал Áislann Ghaoth Dobhair-дағы An Gailearaí әлемдік деңгейде танымал Дерек Хиллдің туындыларына арналған көрмелер ұйымдастырған.