Кіріспе
Harriet Lane) – АҚШ-тың Revenue Cutter Service (АҚШ кіріс кемелер қызметі) кемесі, АҚШ Азамат соғысы басталғанда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің, кейін Конфедерация штаттарының Әскери-теңіз күштерінің кемесі болды. Кеме сенатор және кейін АҚШ Президенті болған Джеймс Бьюкененнің қызының құрметіне аталған; ол оның президенттік кезінде Бірінші ханым рөлін атқарды. 1859 жылы Нью-Йорк қаласынан Revenue Service (кіріс қызметі) үшін суға түсірілді және Азамат соғысы кезінде Форт-Самтер, Нью-Орлеан, Галвестон (Техас штаты) және Вирджиния Пойнтта қатысты. 1863 жылы Конфедерация күштері оны басып алды, содан кейін коммерциялық мақсатта пайдаланылды. Соғыс аяқталғанда Одақ күштері оны қайта басып алды. АҚШ Әскери-теңіз күштері оны қызметке жарамсыз деп танып, сатты. Филадельфиядан келген жаңа иелері оның атын Эллиот Ричи деп өзгертті. 1881 жылы кеме экипажы оны теңізде тастап кетті.
Harriet Lane was a revenue cutter of the United States Revenue Cutter Service and, on the outbreak of the American Civil War, a ship of the United States Navy and later Confederate States Navy. The craft was named after the niece of senator and later United States President, James Buchanan; during his presidency, she acted as First Lady. The cutter was christened and entered the water for the Revenue Service in 1859 out of New York City, and saw action during the Civil War at Fort Sumter, New Orleans, Galveston, Texas, and Virginia Point. The Confederates captured her in 1863, whereupon she was converted to mercantile service. Union forces recaptured her at the end of war. The U. S. Navy declared her unfit for service and sold her. New owners out of Philadelphia renamed her Elliot Ritchie. Her crew abandoned her at sea in 1881.
Кеменің орналасуы
"Харриет Лейн" кемесінің ұзындығы 177,5 фут, ені 30,5 фут, ал корпустың төменгі бөлігінен негізгі палубаға дейінгі биіктігі 12 фут болды. Оның қозғалтқышы – екі жақты желкенді екі мачтамен жабдықталған екі тік бұрышты теңіз қозғалтқышы. Кемеде капитанның кабинасы мен каютасы артқы бөлігіндегі қойманың үстінде, ал оның алдында офицерлер бөлмесі бар екінші қойма орналасқан. Кеменің ортасында қозғалтқыш жабдықтары мен көмір қоймасы, ал одан әрі үшінші қойманың үстінде комиссиясыз қызметкерлерге арналған бөлмелер мен асхана болды. 1860 жылдың қыркүйегінде ол Эдвард Альберт, Уэльс ханзадасы, Британ корольдік отбасының АҚШ-қа келген алғашқы өкілі болды. Вернон тауына сапар шегіп, ағаш отырғызып, Джордж Вашингтонның қабіріне гүл шоғын қойды. USRC "Харриет Лейн" 1861 жылдың 30 наурызында Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін Форт-Самтер гарнизонын қамтамасыз ету үшін Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына жіберілген экспедицияда қызмет ету үшін Әскери-теңіз күштеріне қайтадан берілді. 8 сәуірде Нью-Йорктан шығып, 11 сәуірде Чарльстонға келді. 11-ші күні кешке "Харриет Лейн" түстікке бағытталған "Нэшвилл" азаматтық кемесіне оқ атқанда, ол ешқандай түс көрсетпестен пайда болды. "Нэшвилл" АҚШ-тың байрағын көтеру арқылы одан әрі шабуылдан аулақ болды. Майор Роберт Андерсон 13 сәуірде Форт-Самтерді тапсырғанда, "Харриет Лейн" өзінің бауырларымен бірге кетуге мәжбүр болды. Жағалау күзетінің тарихшысы, капитан-командир Хорацио Дэвис Смит айтқандай, лейтенант В. Д. Томпсон "Харриет Лейн" кемесінің палубасындағы отыз екі фунттық зеңбірегімен "Нэшвилл" кемесіне соғыстың алғашқы оғын атты. 1861 жылдың 5 маусымында капитан Джон А. Фаунс басқаратын USRCS "Харриет Лейн" Вирджиния штатының Пиг-Пойнт шайқасында Конфедерация күштерімен қақтығысты. Келесі маңызды қызметі келесі жазда Солтүстік Каролинаның сыртқы жағалауындағы Форт-Кларк пен Форт-Хэттерсқа қарсы жұмыс тобы жіберілген кезде болды. Кемелер 1861 жылдың 26 тамызында Хэмптон Роудстан шығып, Хэттерас шығанағы шайқасына қатысты, ол соғыстың алғашқы маңызды амфибиялық операциясы болды. Келесі күні таңертең "Харриет Лейн", "Монтичелло" және "Пауни" кемелері жағаға жақындап, шабуылға тікелей қолдау көрсетті, ал ауыр кемелер терең судан форттарды атқылады. Соңғы қарсылық келесі түстен кейін тоқтатылды, бұл Солтүстікке өте қажетті моральдық көтеріліс сыйлады, ол бір ай бұрын Булл-Ран шайқасында жеңіліске ұшыраған еді. Бұл бірлескен операцияның маңыздылығы – Одақтың кемелері үшін ішкі су жолдарын ашу және Солтүстік Атлантика блокадалық эскадрильясына оңтүстікте терең база беру болды. "Харриет Лейн" 1861 жылдың 29 тамызында Хаттерас шығанағы арқылы Памлико сағатына кіруге тырысқанда суға батып, жағаға жылдам түскен кезде қатты зақымдалды. Кемені жеңілдету үшін барлық қару-жарақ, арматура, қоймалар, азық-түлік және борттағы барлық нәрсе суға тасталды. Уақытша жөндеу жұмыстары 3 қыркүйекте аяқталып, ол Хэмптон Роудсқа қарай жүріп, 1861 жылдың 8 қыркүйегінде келді. "Харриет Лейн" 1862 жылдың 10 ақпанында командир Дэвид Диксон Портердің миномет флотилиясына қосылу үшін Кей-Вестке кемеге отырды, онда Нью-Орлеаннан төменгі Миссисипи өзенінің дельтасындағы Конфедерация бекіністеріне шабуыл жасау үшін бөлімшелер жиналып жатты. Командир Портер Вашингтоннан келді. Хэмптон Роудсқа өту кезінде "Харриет Лейн" Вирджиния штатының Шиппинг-Пойнт қаласында Конфедерация батареясының атысына ұшырады, бұл оның порт дөңгелегіне зиян келтірді, сондықтан оның Ки-Вестке кетуі тағы екі күнге кешіктірілді. 24 ақпанда Флорида маңында Конфедерация шхунасы "Джоанна Уордты" тұтқынға алды. Содан кейін "Харриет Лейн" коммодор Фаррагуттың басшылығындағы Батыс шығанақ эскадрильясының құрамында Луизиана мен Техаста Конфедерация флоттарын нысанаға алды, бұл міндет оның жоғарыда айтылғандай отын қуатын арттырды. Осы кезде командир Джонатан М. Уэйнрайт пен лейтенант-командир Эдвард Ли басқарған ол 20 қаңтарда "Хартфордқа" ауысқанға дейін Фаррагуттың флагманы ретінде пайдаланылды. Кейін оған Миссисипи өзенінің сағасында капитан Дэвид Д. Портердің басшылығымен флотқа қосылуға бұйрық берілді. 1862 жылдың 4 наурызында бұл флот Нью-Орлеанның оңтүстігіндегі Конфедерация бекіністеріне шабуыл жасауға қозғалды. 1862 жылдың 29 маусымында "Харриет Лейн" Виксбург бекіністеріне шабуыл жасау үшін жіберілді. Фаррагут миномет флотилиясын 1 мамыр күні Шип-Айлендке жіберді, ал "Харриет Лейн" Флорида штатының Пенсакола қаласына жалғастырып, онда Бригадир генерал Льюис Г. Арнольдтың әскерін Форт-Пикенстен шығанақтың екінші жағына тасымалдады, онда олар Барранкас және Макри форттарын, Барранкас казармаларын және Конфедерация тастап кеткен Теңіз кемежайын басып алды. 30 мамыр күні Шип-Айлендке жөндеуге келген "Харриет Лейн" Виксбургтың тік жарларындағы жау бекіністеріне шабуыл жасау үшін Портердің минометтік кемелерімен бірге Миссисипиге көтерілуге дайындалды, ал Фаррагут осы өзендік бекіністің басып өтуіне және Одақтың кемелерін толықтай тазалауға тырысатын Флаг-офицер Чарльз Генри Дэвиске қосылу үшін өтті. Алайда, Виксбургты басып алуға жеткілікті күштер жіберілмеді, бұл оның операциясының мәнін жойды, және жаңа Конфедерация темір кемесі "Арканзаспен" көңілсіз кездескеннен кейін Фаррагут Виксбургтің басып өтуіне қайта оралды, ал "Харриет Лейн" және минометтік флотилияның басқа кемелері 15 шілдеде Конфедерация бекіністерін бомбалау арқылы осы шабуылды жапты. Қыркүйек айында ол коммодор Игл басқаратын блокадалық флоттың құрамында Техас штатының Галвестон қаласына жіберілді, оның флагманы өзенге кіруге тым үлкен болды және 1 қазан күні басшылықтан алынды. 4 қазан күні "Харриет Лейн" Галвестон портына кіріп, "Форт-Пойнт" және жағалау бекіністерімен шағын қақтығысқа қатысты, ол Галвестон портының бірінші шайқасы ретінде белгілі болды. 9 қазан күні Одақтың теңізшілері АҚШ-тың байрағын көтеру үшін құрлыққа түсті, ал қаланың кілті "Харриет Лейн" капитаны Уэйнрайтке берілді. Кемелерден келген Одақ күштері қаланы басып алды, бірақ Конфедерация кавалериясы әр кеште қалаға кіргендіктен, олар әр түнде докқа қайта шегінді. Кемелер қаланы үнемі атқылап тұрды. 1863 жылдың 1 қаңтарының таңында, "Харриет Лейн" сияқты барлық кемелер де арнада бекітілген кезде, Конфедерация күштері жақындап келе жатқаны туралы дабыл қағылды. Тек "Уэстфилд" маневр жасауға дайын болды, ол жақындап келе жатқан Конфедерация кемелерімен қақтығысуға тырысып, өзенге қарай жүзді. "Уэстфилд" суға батты, бірақ шабуыл Конфедерация кемелерінің кері шегінуі екені анықталды және дабыл алынды. Алайда, генерал Джон Б. Магрудер басқаратын Конфедерация құрлық күштері Галвестонға жақындап келе жатқан еді. Сол күні сағат төртте, Галвестон шайқасы ретінде танылатын шайқаста, қайта басып алынған Конфедерация форттары Одақ флотына атысты, ал құрлық күштері бекітілген кемелерге түсуге тырысты. Конфедерация флотының кешігіп келгені әскерлерге "Харриет Лейнге" түсуге мүмкіндік берді, ол оқтармен жараланды және шабуылға ұшырады, нәтижесінде Уэйнрайт қаза тауып, Ли өлімге жетті. Соғыстың ең қайғылы оқиғаларының бірінде, Ли өлімге жеткен кезде, оның әкесі, Конфедерация майоры Альберт М. Ли Галвестонда жағалауда болып, "Харриет Лейнге" көтерілді, бірақ оның ұлының өліміне жақын екенін білді.
Lieutenant W. D. Thompson fired the first naval shot of the Civil with the thirty two pounder he commanded on the deck of the Harriet Lane at the Nashville. On 5 June 1861 Harriet Lane, commanded by Captain John A. Faunce, USRCS; engaged Confederate forces in the Battle of Pig Point Virginia. Her next important service came the following summer when a task force was sent against Fort Clark and Fort Hatteras on the outer banks of North Carolina to check blockade running in the area. The ships sailed from Hampton Roads on August 26, 1861, for the Battle of Hatteras Inlet Batteries, the war's first important combined amphibious operation. The next morning, Harriet Lane, Monticello, and Pawnee slipped close inshore to directly support the landings, while heavier ships pounded the forts from deeper water. The last resistance was snuffed out the following afternoon, giving a badly needed boost to morale in the North, which had been disheartened a month before by defeat in the First Battle of Bull Run. Of greater importance was the fact that this combined operation opened the inland waterways to Union ships and gave the North Atlantic Blockading Squadron a base deep in Southern waters. Harriet Lane ran aground while attempting to enter Pamlico Sound through Hatteras Inlet on August 29 and suffered severe damage while fast on the shoal. She was refloated at the cost of her armament, rigging, stores, provisions, and everything else on board that could be heaved over the side to lighten ship. Temporary repairs completed on September 3, she proceeded to Hampton Roads, arriving September 8, 1861. Harriet Lane sailed February 10, 1862, to join Commander David Dixon Porter's Mortar Flotilla at Key West, where units were assembling for an attack on Confederate forts in the Mississippi River Delta below New Orleans. Comdr. Porter embarked at Washington. During her passage to Hampton Roads, Harriet Lane was taken under fire by the Confederate battery at Shipping Point, Virginia, which inflicted such damage to her port wheel that her departure for Key West was delayed another two days. On February 24 she captured the Confederate schooner Joanna Ward off Florida. Harriet Lane then targeted the Confederate fleets in Louisiana and Texas as part of the West Gulf Squadron under the command of Commodore Farragut, a duty for which her firepower was upgraded as mentioned above. Commanded by Commander Jonathan M. Wainwright and Lieutenant Commander Edward Lea at this point, she was used as Farragut's flagship until he transferred to the Hartford on January 20. She was then ordered to join a fleet under the command of Captain David D. Porter at the mouth of the Mississippi River. On March 4, 1862, this fleet moved to attack Confederate forts south of New Orleans in the Battle of Forts Jackson and St. Philip, advancing up the river and engaging Fort Jackson on April 18 and passing it on April 24, with New Orleans falling the next day. Harriet Lane was sent on June 29, 1862, to attack the Vicksburg batteries. Farragut ordered the Mortar Flotilla to Ship Island May 1, and Harriet Lane continued to Pensacola, Florida, where she transported Brigadier General Lewis G. Arnold's troops from Fort Pickens to the other side of the bay, where they occupied Forts Barrancas and McRee, Barancas Barracks, and the Navy Yard which had been abandoned by the Confederates. Back at Ship Island for repairs May 30, Harriet Lane prepared to ascend the Mississippi with Porter's mortar boats to engage enemy batteries on the cliffs of Vicksburg, Mississippi, while Farragut ran past this river stronghold to join Flag Officer Charles Henry Davis in an effort to clear the entire Mississippi Valley of obstructions to Union shipping. However, sufficient ground forces to take Vicksburg were not made available, nullifying the value of his operation, and after a frustrating encounter with the new Confederate ironclad ram Arkansas, Farragut ran back down past Vicksburg while Harriet Lane and her sister vessels in the Mortar Flotilla again covered the dash by bombarding the Confederate batteries 15 July. In September, she was sent to Galveston, Texas as part of a blockade fleet under the command of Commodore Eagle, whose flagship was too large to enter the river and was subsequently relieved of command on October 1. On October 4, Harriet Lane advanced into Galveston Harbor and participated in a small exchange with the rebel Fort Point and shore batteries, known as the First Battle of Galveston Harbor. On October 9 Union marines landed to raise the United States flag, and the key to the city was given to the captain of Harriet Lane, Captain Wainright. Union forces from the ships occupied the town, but fell back to the docks every night as Confederate cavalry entered the town every evening. The ships bombarded the town at regular intervals. In the early morning of January 1, 1863, with almost all ships, including Harriet Lane, anchored in the channel, an alarm was raised reporting Confederate forces approaching. With only the Westfield ready to maneuver, she sailed upriver in an attempt to engage the approaching Confederate vessels. The Westfield grounded, but the attack was reckoned to be merely a retreat by Confederate ships, and the alarm was cancelled. There was, however, a Confederate land force under the command of General John B. Magruder that was approaching Galveston. At four o'clock that morning, in what would come to be known as the Battle of Galveston, the reoccupied Confederate forts opened fire on the Union fleet while ground troops attempted to board the anchored ships. The late arrival of a Confederate fleet enabled the troops to board the Harriet Lane, which was raked by gunfire and rammed, leaving Wainright dead and Lea mortally wounded. In one of the war's most poignant incidents, when Lea was mortally wounded, his father, Confederate Major Albert M. Lea was serving ashore in Galveston. He came aboard the Harriet Lane only to realize his son was near death.
Конфедерациямен
Галвестон шайқасы кезінде Харриет Лейн көтерілісшілердің "Нептун" буксирін батты, нәтижесінде Конфедерация флотының екі кемесінің жартысы портың түбінде қалды. Бірақ, Конфедерацияның CS Bayou City атқыш кемесі айналып өтіп, Харриет Лейнге екінші рет шабуыл жасады. Таң атқанда Харриет Лейн тіктеп кетті, және кемеден одақтық кемелерге капитуляциялау үшін делегация жіберілді. Келіссөздер кезінде Харриет Лейн одақтық Оваскодан жасалған оқтардан қосымша зақым көрді, олар бейтараптық белгісі – ақ тумен атқылады, кемені жарылу үшін әрекеттенді. Кейін флагмандық кеме "Вестфилд" жарылып, қалған одақтық кемелер Нью-Орлеанға қашып кетті, Харриет Лейнді және оның кабинасындағы Америка Құрама Штаттарының сигналдық кодексінің көшірмесін Конфедерацияның қолында қалдырды. Харриет Лейннің тұтқындалуы – Азамат соғысының қызықты эпизоды болды, себебі ол Америка Азамат соғысының ең жас жауынгеріне қатысты болуы мүмкін. Конфедерациялық десант тобының тұтқынға алынған мүшесінің айтуынша:
Ең бірінші құрбан болғандардың арасында батыр капитан Уэйнрайт пен лейтенант Ли болды, олар екеуі де батылдықпен және қайсарлықпен шайқасты. Капитан Уэйнрайттың он жасар ұлы кабина есігінің алдында екі қолында револьвермен тұрып, оқ-дәрісі біткенше атыс тоқтатпады. Харриет Лейннің басып алынуында, мүмкін, Азамат соғысының ең ескі белсенді жауынгері де болды. Техас теңіз қызметінің 69 жастағы капитаны Леви С. Харби "Нептун" кемесінің командирі болды және Харриет Лейнге шабуыл жасағаннан кейін соңғы болып кемеден шықты. "Нептунға" федералды артиллерия оқтары тиді, бірақ судың тереңдігі аз болғандықтан Харби мен оның адамдары палубадан атуды жалғастыра алды. Бұл шабуыл Байо Ситиге Харриет Лейнге сәтті оң жақтан шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Бір апталық жөндеуден кейін Харриет Лейн капитан Томас С. Сондерстің басқаруына беріліп, теңізде одақтық кемелермен күресуге жіберілді, бірақ ол тұтқынға алынған кемеге қатысты ұзаққа созылған заңдық талқылаулар аяқталған жоқ. Нәтижесінде кеме өзен бойымен жоғары жылжытылып, жүгін жеңілдету үшін қару-жарағынан айырылды. 1864 жылдың 30 сәуірінде ол мақтамен жүктелген күйі Кубаға, одақтың блокадасын асып өтті. Гаванада ол британдық теңіз тіркеліміне тіркеліп, "Лавиния" деп аталды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Гаванада интернировкаланды және АҚШ үкіметімен қайта қалпына келтірілді.
Қайта ұстау және сату
Харриет Лейн теңіз қызметіне жарамсыз деп жарияланды. Ол қарусыз үш мачталы алдыңғы және артқы шкунерге қайта жабдықталды және Эллиот Ричи деп аталды, Филадельфиядан көмір мен тауар тасыды. 1881 жылы оның жүк қоймаларының бірінде өрт шығып, ол теңізде тастап кетілді.