Кіріспе

Бразилиялық электр инженері, физик, өнер сыншысы және жазушы Марио Шенберг (туған аты Майер Шёнберг [варианттары: Марио Шёнберг, Марио Шонберг, Марио Схоенберг]; 2 шілде 1914 – 10 қараша 1990) – бразилиялық электр инженері, физик, өнер сыншысы және жазушы.

Ерте өмір

Шенберг Бразилияның Ресифе қаласында Майер Шенберг ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы неміс тамыры бар орыс еврейлері болған. Ол ерте жасынан математикаға ерекше қабілет көрсетті, геометрия оны қатты қызықтырды, және бұл оның туындыларына күшті әсер етті. Ол Ресифеде бастауыш және орта білім алды. Отбасының қаржылық мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, ол Еуропаға оқуға бара алмады. 1931 жылы ол Ресифе инженерлік факультетіне қабылданды.

Урка процесі

Бразилияның ең маңызды теориялық физиктерінің бірі саналатын Шенберг астрофизикаға, әсіресе супернова жұлдыздарының қалыптасуындағы ядролық процестер теориясына қосқан үлесімен танымал. Ол Urca процесі деп аталатын ядролық реакциялар цикліне түрткіс берді – ядро электронды сіңіріп алып, содан кейін бета-бөлшек және нейтрино-антинейтрино жұбын шығарып, ішкі қолдау қысымын жоғалтып, нәтижесінде супернова нысанында күйреуге және жарылысқа алып келеді. Джордж Гамов (1904–1968) Шенберг оған "супернова ядросындағы энергия сол рулетка столындағы ақша сияқты жылдам жоғалады" деген сөздерінен кейін, Рио-де-Жанейродағы казино атымен Urca процесін атауға шабыттанды.

Шенберг-Чандрасехар шегі

Үнді физигі Субрахманян Чандрасекармен (1910–1995) бірге ол 1942 жылы Шёнберг–Чандрасекар шегі деп аталатын, жұлдыздың ядросының гравитациялық құлдырауға қарсы тұра алатын ең көп массасын анықтап, жариялады, ядродағы сутек толыққаннан кейін.

Кванттық физика және геометриялық алгебра

Сан-Паулу университетінде Шёнберг Дэвид Боммен Бразилиядағы сүргін жылдарының соңында тығыз байланыста болды. 1954 жылы Шёнберг Маделунг сұйығының квантталған қозғалысы мен де Бройль-Бом теориясының траекториялары арасындағы байланысты көрсетті. Ол кванттық физика және кванттық өріс теориясымен байланысты геометриялық алгебралар туралы 1957/1958 жылдары бірнеше жарияланымдар жазды. Ол осы алгебраларды коммутативтік және антикоммутативтік Грасман алгебраларының кеңейтімдері ретінде сипаттауға болатынын көрсетті, олар бозон алгебрасымен және жарату және жою операторларының фермион алгебрасымен ұқсас құрылымға ие. Бұл алгебралар, өз кезегінде, симплектикалық алгебрамен және Клиффорд алгебрасымен байланысты. 1958 жылы жарияланған мақаласында Шёнберг Гейзенберг алгебрасына жаңа идемпотент қосуды ұсынды, және бұл ұсынысты 1980 жылдары Василь Хайли және оның әріптестері кванттық механиканың алгебралық формулировкалары бойынша жұмыстарында қабылдап, дамытты. Бұл жұмыс Бомның сол кезде физика профессоры болған Биркбек колледжінде жүргізілді. Шёнбергтің идеялары релятивистік фазалық кеңістікті сипаттауға арналған алгебралық тәсілдермен де байланыстырылған. Оның еңбегі, Марсель Риештің еңбегімен бірге, Клиффорд алгебрасы мен математикалық физикаға қосқан үлесі үшін 1989 жылы Францияда өткен семинардың материалдарында еске алынды, ол семинар осы екі математикке арналған болатын.

Саясат және өмір

Шенберг Бразилия Коммунистік партиясының мүшесі және Сан-Паулу университетінің профессоры болған.

Мұра

Марио Шенберг Гравитон, сфералық, резонанстық масса, гравитациялық толқын детекторы.