Кіріспе

Экологиялық қоғамдастық, ландшафт немесе аймақтағы түрлердің сан алуандығы. Түрлердің байлығы – экологиялық қоғамдастық, ландшафт немесе аймақтағы қанша түр өкілдік еткендігінің саны. Түрлердің байлығы – тек түрлердің саны, ол түрлердің мөлшерін немесе олардың салыстырмалы таралуын ескермейді. Түрлердің байлығы кейде түрлердің әртүрлілігімен бірдей ұғым ретінде қарастырылады, бірақ түрлердің әртүрлілігінің нақты өлшемі түрлердің байлығы мен түрлердің теңдігін де қамтиды.

Сынама алу туралы ескертулер

Түрлердің байлығын анықтау мақсатына байланысты, жеке тұлғалар әртүрлі тәсілдермен іріктеле алады. Мысалы, инвентаризациялық учаскеде табылған ағаштар, бақылау пунктинен байқалған құстар немесе қақпақ тұзағына түскен қоңыздар болуы мүмкін. Жеке тұлғалар жиынтығы белгіленгеннен кейін, егер зерттелетін организмдердің түрлік деңгейдегі таксономиясы жеткілікті жақсы белгілі болса, оның түр байлығын нақты анықтауға болады. Түрлерді бөлудің әртүрлі әдістерін қолдану бірнеше жеке тұлғалар үшін түр байлығының әртүрлі мәндеріне әкеледі. Іс жүзінде, адамдар көбінесе өте кең аумақтардың түр байлығына қызығушылық танытады, ондағы барлық жеке тұлғаларды байқап, түр бойынша анықтау мүмкін емес. Сонда үлгі алудың әртүрлі әдістерін қолдану бір қызығушылық нысаны үшін әртүрлі жеке тұлғалар жиынтығын байқауға алып келеді, және әр жиынтықтың түр байлығы әртүрлі болуы мүмкін. Жиынтыққа жаңа жеке тұлға қосылғанда, ол жиынтықта бұрын кездеспеген түрді енгізе алады, осылайша жиынтықтың түр байлығын арттырады. Осы себепті, көп жеке тұлғалардан тұратын жиынтықтарда, аз жеке тұлғалардан тұратын жиынтықтарға қарағанда, көбірек түрлер болуы күтіледі. Егер алынған үлгідегі түр байлығы негізгі мекендеме немесе басқа ірі бірліктің түр байлығын көрсететін болса, онда мәндерді салыстыру үшін үлгі алу жұмыстары тиісті деңгейде стандартталған болуы керек. Әртүрлі өлшемдегі үлгілерді салыстыру үшін қайта үлгі алу әдістерін қолдануға болады. Үлгінің қасиеттері, әсіресе бір немесе бірнеше жеке тұлға ғана ұсынылған түрлердің саны, үлгі алынған популяцияның түр байлығын бағалауға көмектесу үшін пайдаланылуы мүмкін.

Түрлер байлығының дамуы

Байқалған түрлердің көптігіне жекелеген сандар ғана емес, сонымен қатар сынаманың әртүрлілігі де әсер етеді. Егер жекелеген организмдер әртүрлі орталық жағдайлардан (немесе әртүрлі мекендеу орындарынан) алынған болса, нәтижедегі жиынның түрлер көптігі барлық жекелеген организмдер ұқсас ортадан алынғаннан жоғары болады деп күтілуі мүмкін. Үлгілеу күшін арттырумен жаңа түрлердің жинақталуын түрлер жинақталу қисығы арқылы көрсетуге болады. Мұндай қисықтарды әртүрлі тәсілдермен салуға болады. Үлгіленген аумақтың көлемін ұлғайту байқалған түрлердің көптігін арттырады, себебі сынамаға көбірек жекелеген организмдер енгізіледі, сондай-ақ үлкен аумақтар кішкентай аумақтарға қарағанда орталық жағынан әртүрлірек болады. Көптеген организмдер тобының көп бөлігі тропиктерде кездеседі, бұл түрлердің көптігінде ендік градиенттерге алып келеді. Өнімділік пен түрлердің көптігі арасындағы байланыс туралы көп пікірталас болды. Зерттеулердің нәтижелері әртүрлі болғандықтан, осы үлгінің немесе оның себептерінің жаһандық келісіміне қол жеткізілген жоқ.

Қолданбалар

Түрлердің байлығы көбінесе орталықтар мен ландшафттардың салыстырмалы қорғау құндылығын бағалауда өлшемшарт ретінде қолданылады. Дегенмен, түрлердің байлығы түрлердің өзіне назар бөлмейді. Көптеген эндемикалық немесе сирек кездесетін түрлерге ие аймақ, әдетте, түрлердің байлығы бірдей болғанмен, барлық түрлері кең таралған және көптеп кездесетін басқа аймақтан гөрі, жоғары қорғау құндылығына ие деп есептеледі.