Кіріспе

Джордж Мэтью Карл (12 мамыр 1951 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби баскетбол жаттықтырушысы және ойыншысы. Сан-Антонио Спёрс командасында бес жыл ойыншы ретінде ойнағаннан кейін, ол команданың көмекші жаттықтырушысы болды. 1980 жылы Континентальдық баскетбол қауымдастығының (CBA) «Монтана Голден Наггетс» командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Үш жылдан кейін Карл 33 жасында «Кливленд Кавальерс» командасының жаттықтырушысы болып тағайындалғанда, Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) тарихындағы ең жас бас жаттықтырушыларының бірі болды. 2016 жылы жаттықтырушылық мансабы аяқталған кезде Карл үш түрлі лигада (CBA, NBA, Liga ACB) тоғыз түрлі команданы жаттықтырды, оның ішінде үш рет «Жыл жаттықтырушысы» атағын алды (CBA-да екі рет және NBA-да бір рет) және FIBA Сапорта кубогында бір чемпиондық құрамымен жеңіске жетті. Ол NBA тарихында 1000 ойын жеңген тоғыз жаттықтырушының бірі (оның ішінде он екі маусымда елуден астам жеңіске жеткен) және 2012–13 маусымда «Жыл жаттықтырушысы» атанды. Ол ешқашан NBA чемпионатын жеңіп алмаса да, Карл бес түрлі командамен 22 рет плей-оффқа қатысты, оның ішінде 1996 жылғы NBA финалына «Сиэтл Суперсоникс» командасымен жолдама алды. Карл 2022 жылы Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді.

Алғашқы жылдар

Пенсильвания штатының Пенн-Хиллс қаласында, Питтсбургтің солтүстік-шығысындағы қала маңында туып өскен Карл Пенн-Хиллс орта мектебін 1969 жылы бітірген. Ол үш жыл бойы Солтүстік Каролина университетінің бас бапкері Дин Смит басқаратын университет құрамасында ойнады. 1973 жылы, соңғы курста ойнаған маусымында «Тар Хилз» командасы 25-8 жалпы есебімен NIT турнирінде үшінші орын алды. (1973 жылы NCAA турниріне бар болғаны 25 команда қатысты.)

Ойын мансабы

1973 жылы НБА-ның төртінші раундында «Нью-Йорк Никс» клубы таңдаған Карл, оның орнына ABA лигасының «Сан-Антонио Спёрс» клубымен келісім жасады. Ол үш жыл бойы Джордж Гервинмен бірге команданың негізгі ұстаушысы ретінде ойнады. 1976 жылы «Спёрс» НБА-ға қосылғаннан кейін Карл келесі екі жылда аз ғана уақыт алаңда ойнады және 1978 жылы ойыншылық жолын аяқтады.

Бастапқы жаттықтырушылық мансабы

Ойыншылық карьерасынан кейін Карл екі жыл "Спёрс" командасының жаттықтырушы штабында көмекші жаттықтырушы болып жұмыс істеді. Сосын ол Континентальдық баскетбол лигасының "Монтана Голден Наггетс" командасының бас бапкері болып тағайындалды. Карл команданы 1981 және 1983 жылдары CBA финалына жеткізіп, екі маусымда да "Жыл бапкері" атағын жеңіп алды. Сәттілікке қарамастан, франшиза 1983 жылы таратылды. 1983 жылы Карл "Кливленд Кавальерс" командасымен ойыншыларды іздеу директоры ретінде НБА-ға оралды. Бас бапкер Том Ниссальке 1984 жылдың мамыр айында маусым соңында қызметтен босатылды, ал 33 жасында Карл шілде айының соңында бас бапкер болып тағайындалды. Оның алғашқы маусымында "Кавальерс" алты маусымнан кейін алғаш рет плей-оффқа ілікті. Бірақ бұл сәттілік келесі маусымға көшпеді, Карл наурыздың ортасында 25–42 есебімен командадан босатылды; "Кливленд" көмекші бапкер Джин Литтлс басшылығымен 4–11 есебімен аяқтап, 0.354 көрсеткішті тіркеді. Келесі екі ай бойы ол "Милвоки Бакс" командасының скауты және кеңесшісі болды. 1986 жылдың мамыр айының соңында Карл "Голден Стэйт Уорриорз" командасының бас бапкері болып тағайындалды; ол оларды бір жыл бұрынғы 30–52 көрсеткіштен плей-оффқа, он жылдан кейін алғаш рет жеткізді. Бірінші турда олар "Юта Джазз" командасымен бес ойындық серияда кездесті. Әр команда өз алаңында екі ойында жеңіске жетіп, "Уорриорздың" Ютада өткен шешуші бесінші ойында жеңіске жетіп, плей-оффтың жартылай финалына жолдама алды. Жартылай финалда Карлдың командасы соңғы жеті маусымда үш рет чемпион атанған "Лос-Анджелес Лейкерс" командасымен кездесті, және тәжірибелі "Лейкерс" командасынан жеңіліс күтілді, ал алғашқы үш ойында жеңіліске ұшырады. Төртінші ойында жеңіліс алдында "Уорриорз" төртінші кезеңде 12 ұпайдан кемшілікке түсіп, Слипи Флойдтың 51 ұпайлық көрсеткішінің арқасында 129–121 есебімен жеңіске жетті. 4-ші ойын сол жылы Батыс конференциясының плей-оффында "Лейкерс" командасы ұтылған жалғыз ойын болды, бұл олардың екінші чемпиондығына жол ашты. 1987–1988 маусымында "Уорриорз" командасы қиындықта бастады, команда басшылығы ақшаны үнемдеу және жас команда құру үшін Пурвис Шорт, Слипи Флойд және Джо Барри Кэрроллды сатуды шешті. Крис Муллин алкогольге қарсы ем қабылдап жатқандықтан, Карл 1987 жылғы плей-офф командасының төрт үздік ойыншысынан айырылды. Команданың бағытынан көңілі қалған ол маусымның соңына дейін 18 ойын қалғанда "Уорриорз" командасынан кетті. Ол отставкаға шыққанмен, Карлдың шын мәнінде жұмыстан босатылғаны туралы болжамдар бар, өйткені ол құпиялылық туралы келісімге қол қойып, келісімшарының толық сомасын алды. 1988 жылдың 5 қыркүйегінде Карл CBA лигасының "Олбани Патронс" командасының бас бапкері болып тағайындалды, оларды 36–18 есебімен жеңіске жеткізді. 1989 жылы Карл ACB лигасының "Реал Мадрид" командасын баптады. Мадрид 69–17 есебімен аяқтады, бірақ олар ең үздік ойыншысы Фернандо Мартин Эспинаның қазасына байланысты қиындықтарға тап болды. "Реал Мадрид" Испания лигасында үшінші орын алды, Испания кубогының жартылай финалына ілікті және Еуропаның екінші маңызды кубогы – Сапорта кубогының финалында жеңілді. Карл 1990 жылы "Патронс" командасын баптауға оралды, оларды 50–6 есебімен жеңіске жеткізіп, барлық 28 үй ойынында жеңіске жетті. Осы жетістіктері үшін Карл үшінші рет CBA лигасының "Жыл бапкері" атанды. Карл содан кейін 1991–92 маусымында "Реал Мадрид" командасына оралды, бірақ ол НБА-ға оралды. 1992 жылдың қаңтарында жұмысқа алынған Клиффорд Луик басшылығымен "Реал Мадрид" Сапорта кубогын жеңіп алды, Испания лигасында екінші орын алды және Испания кубогының ширек финалында жеңілді.

Сиэтл Суперсонс

1992 жылғы 23 қаңтарда Карл Сиэтл Суперсоникс бас жаттықтырына тағайындалды, ол К.С. Джонстың орнын басты. Карл маусым соңында 27–15 есебімен өрледі және плей-оффқа алтыншы орынмен кірді. Бірінші раундта олар бұрынғы командасы Голден Стэйт Уорриорзды төрт ойында жеңіп, бірақ екінші раундта Юта Джазға есе жіберді. 1992–93 маусымында Суперсоникс бас жаттықтырысының екінші (және толық) жылында команда 47–35 көрсеткішін 55–27-ге жеткізіп, Батыс конференциясында үшінші орын алып, плей-оффқа қатысты. Бірінші раундта Юта Джазды 3–2 есебімен, ал жартылай финалда Хьюстон Рокетсті 4–3 есебімен жеңді. Сиэтл Батыс конференциясының финалында Чарльз Баркли бастаған Финикс Сансқа жеті ойындық серияда есе жіберіп, НБА финалына бір ойын жетпей қалды. Келесі маусымда Сиэтл 63 ойын жеңіп, 1979 жылғы чемпиондық маусымынан бері алғашқы Тынық мұхиты дивизионының чемпионы атанды. Маусым ортасында келген Кендалл Гиллмен келіспеушілікке қарамастан, Карл Сониксті Батыс конференциясында бірінші орынға жеткізді. Плей-оффтың бірінші раундында сегізінші орынды алған Денвер Наггетспен ойнаған Сиэтл өз алаңында алғашқы екі ойында жеңіске жетті, бірақ келесі үш ойында, соның ішінде өз алаңында өткен соңғы ойында есе жіберіп, плей-офф тарихында бірінші орын алған команданың сегізінші орынға есе жіберген алғашқы командасы болды. 1994–95 маусымында Сиэтл 57–25 есебімен аяқтағаннан кейін тағы да бірінші раундтағы плей-оффта жеңіліске ұшырады. Бұл жолы Карлдың төртінші жылғы «Суперсоникс» командасы 1993 жылғы НБА жаңадан келгендерінің жаттығуында Карлмен келіспеген Ник Ван Эксел бастаған «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына есе жіберді. Жанкүйерлер мен БАҚ Карлдың бірінші раундтағы екі жеңілісінен кейін жұмыстан босатуын талап етті, бірақ команда оның орнына наразы Кендалл Гиллді Шарлоттаға Херси Хокинске ауыстырып, Карлға деген сенімін көрсетті. Карл плей-оффтағы көңіл көншіліксіз нәтижелерге Суперсоникс тарихындағы ең жақсы реттегі маусыммен жауап берді, ақпан мен наурыз аралығында 14 ойыннан тұратын жеңіс сериясын жасап, 1995–96 маусымын франшизаның ең жақсы 64–18 көрсеткішімен аяқтады. All-Stars Шон Кемп пен Гэри Пейтон бастаған Суперсоникс бірінші раундта Сакраменто Кингсті 3–1 есебімен жеңіп, екі дүркін чемпион Хьюстон Рокетсті жеңіп, Батыс конференциясының финалына өтті. Олар Юта Джазды жеті ойында жеңіп, 1979 жылдан бері алғашқы НБА финалына өтті. НБА финалында Суперсоникс 72–10 Чикаго Буллзбен кездесті. Сиэтл Майкл Джорданның ұпай жинауына, Деннис Родманның доптарды алуына және Буллз командасының қорғанысына жеңіліп, тез арада 0–3 есебімен кемшілікке түсіп, сериядан шығу қаупі туды. Карл мен Суперсоникс 21 ұпайлық 4-ші ойында жеңіске жетіп, 5-ші ойында тар жеңіске жетіп, сериядағы кемшілікті 3–2-ге дейін қысқартты. Буллз Чикагодағы 6-шы ойында серияны жеңді. 64 жеңіс және финалға қатысу Карлдың жаттықтырушылық мансабының шыңы болды. Сиэтл келесі екі маусымда 0.720 көрсеткішпен жеңіске жетіп, екі жыл бойы Тынық мұхиты дивизионының чемпионы атанды. Сиэтл 1997 жылғы НБА плей-оффтың екінші раундында Хьюстонға қарсы жетінші ойынға мәжбүрлеу үшін 3–1 есебімен жеңіліске ұшырады. Келесі жылы Сиэтл Батыс конференциясының жартылай финалында Лейкерске жеңіліп қалды. Екінші раундтағы плей-оффтан шығуы және бас менеджер Уолли Уокермен қарым-қатынасының нашарлауы Карлдың мамыр айының соңында, екі аптадан кейін жұмыстан босатылуына әкелді. Суперсоникс 0.719 көрсеткішпен жеңіске жетті және Карл басшылығымен маусымға 59 жеңіске жетті, бұл кезеңде Чикагодан кейін екінші орынды иеленді. Ол өзінің жеті маусымында да Сиэтлді плей-оффқа жеткізді. Суперсоникс төрт дивизиондық чемпионатты жеңіп алды және екі рет Батыс конференциясындағы ең жақсы көрсеткішті иеленді. Регулярлы маусымдағы табысқа қарамастан, Карлдың Суперсониксі плей-оффта 40–40 көрсеткішпен аяқтады және бір рет ғана НБА финалына өтті.

Милуоки Бакс

1998 жылдың 30 тамызында Карл өте тиімді келісімшарт ұсынысымен Милуоки Бакс командасының бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Жеті маусым бойы плей-оффқа қатыспаған командаға келген Карл, алғашқы үш маусымында плей-оффқа қатысып, жеңістер санын үнемі арттыра отырып, қиын жағдайдағы ұйымды қайта құруға көмектесті. Оның алғашқы екі маусымында олар плей-оффтың бірінші турында Индиана Пейсерс командасына есе жіберді; алғашқы маусымында үш ойыннан кейін ұтылса, екінші маусымында үш ойынға екі ойынмен ұтылды. Үшінші маусымында Карл Гленн Робинсон, Рэй Аллен және Сэм Касселлден құралған «Үштік» жетекшілік еткен Бакс командасын 15 жылдан бері алғаш рет дивизион чемпионы атандырды, бұл 2001 жылғы Шығыс конференциясының финалында жеті ойыннан кейін жеңіліспен аяқталды. Карлдың төртінші маусымында Бакс үлкен үмітпен кірісті, бірақ конференцияда тоғызыншы орынға ие болып, плей-оффқа ілікпеді. Жұлдыздар демалысы алдында конференцияда бірінші орында тұрған Бакс командасы күйреп, маусымның соңғы ойынында плей-оффқа қатысу мүмкіндігінен айырылды. Жарақаттармен күрескен Карл, сонымен қатар Робинсон мен Алленмен келіспегендіктері де хабарланды. Маусымнан кейін Робинсон Атлантаға ауыстырылды. 2002–03 маусымының сауда мерзімінде Аллен Гари Пейтонға айырбасталды және Сиэтлге кетті. Пейтон мен Карлдың Сиэтлде бірге жеткен табысы Майкл Редтке көбірек ойын уақыты берді, бірақ Касселдің орны қалды және екі жыл бұрын НБА финалдарына бір ойынмен жеткен ядро бұзылды. Бакс 2002–03 маусымын 42–40 есебімен аяқтап, плей-оффқа қатысуға құқық алды, бірақ алты ойыннан кейін бірінші турдан шығарылды. Карл команданың ойыншы-қорғаушысы Т.Дж. Фордты таңдауын қалады, бұл Касселді қажетсіз етті және ол Миннесотаға ауыстырылды. Милуокиде Карлдың ең үлкен қолдаушысы болған бас менеджер Эрни Гранфельд, жобадан кейін көп ұзамай командадан кетіп қалды; жаңа бас менеджер Ларри Харрис команданы жаңа бағытта жылжытуға шешім қабылдады және Карлды шілдеде жұмыстан босатты. Карл кеткеннен кейін Бакс 2019 жылға дейін плей-офф сериясын жеңе алмады. Бакс командасындағы қызметі барысында Карл 2002 жылғы FIBA әлем чемпионатында АҚШ ұлттық құрамасын да жаттықтырды.

Денвер Наггетс

2005 жылдың 27 қаңтарында «Денвер Наггетс» Карлды бас бапкер етіп тағайындады. Карл «Наггетс» командасына бірден әсер етті, 2004–2005 маусымының екінші жартысында 17–25 есебінен 32–8 есебіне дейін жеткізіп, маусымды 49–33 есебімен аяқтады. Олар плей-оффта сол маусымда НБА чемпионатында жеңіске жеткен «Сан-Антонио Спёрс» командасына ұтылды. 2005 жылдың 27 шілдесінде «Наггетс» Карлда простата қатерлі ісігі бар екенін хабарлады, бірақ оның операциядан кейін жаттықтырушылық қызметін жалғастыруға рұқсат берілді. Ол сол маусымда команданы Солтүстік-Батыс дивизионында жеңіске жеткізді, бұл «Денвердің» 18 жылдан бері алғашқы жеңісі болды. Карл 2006 жылдың 16 желтоқсанында «Никс» – «Наггетс» төбелесіндегі рөлі үшін сынға ілікті. Ол есепті көбейтуге және Исая Томасқа қорлық көрсетуге тырысып, жеңіске жету үшін соңғы минуттарда бастапқы ойыншыларын алаңда ұстады. 2006 жылдың 28 желтоқсанында «Наггетс» «Суперсониксті» 112–98 есебімен жеңгенде Карл НБА тарихында 800 жеңіске жеткен 12-ші бапкер атанды. Кармело Энтони мен Аллен Айверсон сол маусымда «All-Stars» атағын алды, бұл «Денвердің» 2001 жылдан бері алғашқы «All-Star» таңдауы болды. 2008–2009 маусымда Карл, Кармело Энтони және жаңадан келген Чонси Биллапс бастаған «Наггетс» командасы франшиза тарихындағы ең жақсы 54 жеңіске теңесті және Батыс конференциясының №2 командасы ретінде плей-оффқа қатысты. 2009 жылдың 27 сәуірінде «Наггетс» плей-оффтың бірінші раундының төртінші ойынында «Хорнетс» командасын 58 ұпаймен жеңді. Бұл НБА плей-офф тарихындағы ең үлкен айырмашылыққа теңесті. «Наггетс» жартылай финалда «Маверикс» командасын 5 ойында жеңіп, 6 ойында ақтық жеңіске жеткен «Лос-Анджелес Лейкерс» командасына жеңіліп, 6-шы ойында 27 ұпаймен ұтылды. Карл 14 ақпанда Арлингтондағы «Каубойлар» стадионында өткен 2010 жылғы НБА «All-Star» ойынында Батыс конференциясының «All-Stars» командасын баптады. Бұл оның төртінші шақыруы және Сиэтлден кеткеннен кейінгі алғашқысы болды. 2010 жылғы НБА «All-Star» ойынынан кейін баспасөз конференциясында Карлда мойын және жұтқыншақ қатерлі ісігі бар екені анықталды. Ол емделу үшін маусымның қалған бөлігіне «Наггетс» командасынан демалысқа жіберілді. Көмекші бапкер Адриан Дантли бас бапкер міндетін атқарды, ал команда нашар аяқтады, екінші орыннан төртінші орынға түсіп, плей-офф сериясының бірінші раундында жеңіліске ұшырады. Карл химиялық терапиядан өтті және 2010–2011 маусымының барлық ойындарын баптады, 2010 жылдың 10 желтоқсанында 1000 мансаптық жеңіске жеткен жетінші НБА бапкері атанды. Маусым ішінде Кармело Энтони Нью-Йоркке ауысуды сұрады және оған рұқсат берілді, ал Карл енді әлдеқайда жас және тәжірибесіз команданы баптады. Жеті жыл бойы «Денвердің» үздік бомбардирі болған Энтони болмағандықтан, Карл командалық ойынға баса назар аударды. Энтонисіз алғашқы толық маусымда «Наггетс» тұрақты маусымды ойынға шаққандағы ұпай (104,12) және ойынға шаққандағы нәтижелі пас (23,96) бойынша лига көшбасшысы ретінде аяқтады, бірақ олар қорғаныс рейтингі бойынша лиганың төменгі қатарында болды. Жаңадан келген Андре Игуодала команданың қорғанысына бірден көмектесті, ал «Наггетс» 1977 жылы НБА-ға қосылғаннан бері ең жақсы көрсеткіш – 57–25 есебімен аяқтады. Кармело Энтонисіз команданы біріктірудегі күш-жігері, дәстүрлі гол соғушысыз шабуылдағы табысы және лиганың үшінші жас командасының (орташа жасы 24,9 жас) басшылығы үшін Карл 2012–2013 маусымда өзінің алғашқы НБА жыл бапкері сыйлығын алды. «Наггетс» пен Карлдың тарихи маусымы алты ойынның ішінде «Голден Стэйт Уорриорс» командасына плей-оффтың бірінші раундында жеңіліп, көңілсіз аяқталды. «Наггетс» ACL жарақатынан кейін екінші гол соғушы Данило Галлинарисіз қалды. Серияның даулылығын атап өту керек, «Уорриорс» бапкері Марк Джексон «Денвердің» ойын стилі туралы «ішкі ақпаратқа» ие екенін мойындады. Карл Игуодала «Уорриорс» командасының «тыңшысы» болды деп мәлімдеді, бұл плей-офф жеңілісінен кейін ол «Голден Стэйтпен» төрт жылдық келісімшартқа қол қойғанда болжамдарды қоздырды. «Денвер» бас директоры Масаи Уджири кеткеннен кейін Карл «Наггетс» командасымен келісімшартты ұзартуға итермеледі, өйткені ол келісімшартының соңғы маусымына кірді. 2013 жылдың 6 маусымында Карл «Денвер» командасынан босатылды, ол жылдың бапкері атанғаннан кейін 29 күн өткен соң. Джордж Карл «Наггетс» командасынан 423–257 есебімен кетті, бұл Дуг Моедің 432 жеңісінен 9 жеңіс кем.

Сакраменто Кингз

2015 жылдың 12 ақпанында бірнеше апталық келіссөздер мен күмәнданулардан кейін Карл төрт жылдық 15 миллион долларлық келісімшартқа қол қойып, «Сакраменто Кингс» командасының бас бапкері лауазымына тағайындалды. «Кингс» оны 17 ақпанда ресми түрде таныстырды. Бапкерлік еткен алғашқы маусымында команда 30 ойында 11-19 есебімен ойнады. 2016 жылдың 14 сәуірінде «Кингс» командасы 2015-16 маусымындағы көңілі толмаған нәтижелерден (33-49 есебі) кейін Карлді қызметтен босатып жіберді. Карл НБА-дағы 2000-ші ойынын өткізуге бір ойын жетпей қалды.

Жеке өмір

Карлдың ұлы Коби Бойз штатының бастапқы қорғаушысы ретінде ойнады, кейін НБА және басқа лигаларда өнер көрсетті. Коби Карл қалқанша безінің қатерлі ісігінен сауығып кеткен. Карлдың Келси және Качи есімді екі қызы бар.

Қайырымдылық

Карл Сент-Джуд балалар зерттеу ауруханасының жақтасы және олардың "Сент-Джудке доп лақтыру" баскетбол жобасының елшісі ретінде қызмет етеді.