Кіріспе

Уильям Фолкнердің қысқа әңгімесі, фильм

"Ол кешкі күн" – американдық автор Уильям Фолкнердің 1931 жылы "Бұл 13" жинағында жарияланған қысқа әңгімесі. Осы жинаққа Фолкнердің ең көп антологияланған әңгімесі "Эмили үшін роза" да кірген. Бұл әңгіме алғашқыда сол жылдың наурыз айында "That Evening Sun Go Down" деген атпен "The American Mercury" журналында жарияланды. "Ол кешкі күн" – ақ түсті терілі оңтүстік американдықтардың қара жұмысшы Нэнсидің үрейлі қорқынышына немқұрайлылығын көрсетеді. Оқиғаны Фолкнердің ең есте қаларлық кейіпкерлерінің бірі – Квентин Компсон баяндайды. Ол өзінің және екі бауыры, Кэдди мен Джейсонның, толық түсінбеген ересектер әлеміне деген реакциясын сипаттайды. Қара түсті кір жуушы Нэнси Мэнниго ақ адамнан жүкті болғаны үшін, оның заңды емес күйеуі Иса оны өлтіруге тырысады деп қорқады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Квентин оқиғаны ғасыр басында, шамамен жиырма төрт жасында (бірақ «Жанжал мен құштарлық» романында ол он тоғыз жасында өзін-өзі өлтіреді) баяндайды, он бес жыл бұрын болған оқиғаларды еске алады. Нэнси – Куентин отбасына қызмет ететін афроамерикалық кір жуушы, себебі олардың тұрақты аспазы Дилси ауырып қалған. Нэнсидің заңды емес күйеуі Иса, оның ақ нәсілді адамнан жүкті болғанын күдіктенеді де, оны тастап кетеді. Бастапқыда Нэнси тек түнде үйге қайтудан және Исамен кездесуден қорқады, бірақ кейін ол оның өзін өлтіруінен қорқады, үйінің сыртындағы орда жасырынып отырғанын көреді. Квентин мен оның бауырлары бәріне куә болады, өйткені олар әкесі мен Нэнси арасындағы барлық маңызды әңгімелерді тыңдайды. Мистер Компсон оған белгілі бір деңгейде көмектесуге тырысады, мысалы, түнде үйіне апарып, әйелі Миссис Компсон күйеуінің өзін қорғаудан гөрі «негр әйелін» қорғауға көбірек уайымдануына қызғанышпен қарағанына қарамастан. Бір күні ол Нэнсиді Куентин мен Кэддидің бөлмесіне орналастырады, себебі ол ас үйде жалғыз қалудан қорқады. Алайда балалар не болып жатқанын түсінбейді және Нэнсидің қорқынышын ұқпайды. Оқиға дамыған сайын Нэнси қорқыныштан шарлап, әлсізденеді. Бір күні ол өзін мүлдем әлсіз сезініп, балаларды өзімен бірге үйіне алып жүреді. Ол жерде ол оларға тиісті күтім көрсетпейді, оларға дұрыс әңгімелер айта алмайды, тіпті попкорн да жасамайды. Кіші ұлы Джейсон жылай бастайды. Әкесі келіп, Нэнсиге ақыл айтуға тырысады, ол олар кеткеннен кейін Иса сырттағы ордың қараңғылығынан шығады деп қорқады. Оқиға әкесі балаларын үйге қайтарып әкелгенде аяқталады – Нэнсидің жағдайына ешқандай әсер етпеген, балалар әлі де бір-бірін мазақтап, әкесі оларды сөккенде. Нэнси түнді аман өткізе ме, жоқ па – бұл белгісіз. Алайда «Жанжал мен құштарлық» романында Бенджи Нэнсидің сүйектері орда жатқанын айтады, бірақ ол «Роскуспен атылған» және Нэнси – жылқының аты екені түсіндіріледі.

Атауы

Атауы В. К. Хенди жазған, бірақ 1927 жылы Бесси Смит пен Луи Армстронг танымал еткен "Сент-Луис-Блюз" әнінен алынған деп саналады. Ол ән "Құдай-ау, кешкі күннің батуын қанша жек көремін" деген жолмен басталады. Атау күн батқаннан кейін өлімнің сөзсіз келетінін білдіреді. Фолкнер Хендидің музыкасымен алғаш рет Миссисипи штатының Оксфорд қаласында би кештерінде кездескен. Ән мәтінде тікелей еске алынбаса да, Фаукнер сюжетті құру және нәсілдік стереотиптерді дамыту үшін көптеген блюз мотивтерін пайдаланады.

Түрлілігі

Қолжазба түріндегі әңгіме Нэнсидің көзқарасынан жазылған және "Күлгеніңіз келгенде ешқашан көз жасы төкпеді" деп аталады. Бұл әңгіме Джон Апдайк пен Катрина Кенисонның "Ғасырдың ең үздік американдық әңгімелері" кітабында "Кешкі күн батып бара жатыр" деген атпен жарияланған. Бұл нұсқада Нэнсидің күйеуі Иса емес, "Жубах" деп аталады, бірақ қорқып қалған Нэнси екінші бөлімде Кадди оны сұраққа тартып жатқанда үш рет "Иса" деген сөзді ысқырып айтады. Исаның орнына Жубах есімін қою, мүмкін, цензуралық себептерге байланысты жасалған. Әңгіменің алғашқы жариялануында оның есімі "Жубах" деп көрсетілген. Дж.Д.Салингер 1964 жылғы "Уит Бернетке құрмет" эссесінде (Story Magazine редакторы, Бернет 1939 жылы Колумбия университетінде қысқа әңгіме жазу курсында оқыған және оның әңгімелерінің бірін жариялаған алғашқы маман болған) Бернеттің "Кешкі күн батып бара жатыр" әңгімесін курста пайдалануы автордың "көрінбейтін оқырманымен" қарым-қатынасының маңыздылығын үйреткенін айтты. Нэнсидің сүйектері "Дауыс пен ашу" романында кездеседі, бірақ кейін бұл Компсон отбасының бұрынғы жылқысының аты екені анықталады. Ол "Монахқа реквием" романында толыққанды монах ретінде қайта тіріледі. Фолкнер Шарлоттсвиллдегі әңгіме мен роман туралы сұраққа жауап беріп, Нэнси екі мәтінде де "іс жүзінде бір адам" екенін айтты, бірақ осы пікірін "Бұл адамдар маған тиесілі және мен оларды қажет болғанда уақытта жылжытуға құқылымын" деп түсіндірді (FU79). Нэнси, Квентин және басқаларды "бірдей" деп қаншалықты және қандай жолдармен қарастыру керек деген мәселе әлі де талқылауға ашық.