Кіріспе
Канаданың Жаңа Шотландиясындағы қауіпті қалдықтар орны
Сиднейдің Шаңғы тоғандары Канаданың Жаңа Шотландиясындағы Кейп-Бретон аралындағы қауіпті қалдықтар орны болған. Сидней портының шығыс жағалауында орналасқан (қазір Кейп-Бретон аймақтық муниципалитетіне біріктірілген) Шаңғы тоғандары, Мугга арнасының аузында – портқа құятын тұщы су ағынында пайда болған. 20-шы ғасыр бойы Сидней болат корпорациясының (SYSCO) бұрынғы болат зауытымен байланысты кокс пештерінен ағып шыққан сулар, көмірге негізделген ластаушы заттар мен шламмен сағаны толтырды. Су жолын тазалауға жасалған әрекеттер қате бастауларға, кешігулерге және саяси дау-дамайларға ұшырады. Кокс пештері жабылды, бірақ 12 жыл өткен соң да улағыш заттар әлі де сақталды. Ауқымды қоғамдық тыңдаулар мен техникалық зерттеулерден кейін, 2007 жылдың қаңтарында Канада және Жаңа Шотландия үкіметтері бірлесіп қаржылаған 400 миллион канад доллары көлеміндегі тазалау жоспары жарияланды. Тазалау жұмыстары 2013 жылы аяқталды, бұрынғы болат зауытының орнында "Ашық ошақ" паркі ашылды.
География
Солтүстік және Оңтүстік тоғандардың жалпы ауданы 34 гектар (84 акр) құрады және олар 500 000 метрикалық тонна ластанған шөгінділерді қамтыды.
Тарих
1899 жылы Бостоннан келген инвесторлар Dominion Iron and Steel Company Limited компаниясын құрды және Сидней портындағы Винтернинг-Ковтың шығыс жағалауында ірі болат зауытының құрылысы басталды. Сиднейде болат өндіру үшін барлық қажетті жағдайлар болды, оның ішінде жергілікті көмір, жақын орналасқан Белл аралынан темір кені, Агуатунадан (екеуі де Ньюфаундлендте) әк тас, кеме қатынасы үшін қолайлы порт және суытуға жеткілікті су көздері. Зауыт 1901 жылы іске қосылды, ал 1912 жылға қарай 800 000 тоннадан астам қорық темір және 900 000 тонна шикі болат өндіріп, Канаданың болат өндірісінің шамамен жартысын құрады және Солтүстік Америкадағы ең ірі болат өндіруші кәсіпорынға айналды. Болат зауыты мен онымен тығыз байланысты көмір шахталары шамамен бір ғасыр бойы Dominion Steel Company (1912), British Empire Steel Corporation (1921) және 1930 жылдан кейін Dominion Steel and Coal Corporation (DOSCO) сияқты түрлі иелердің басқаруында болды. 1957 жылы экономикалық қиындыққа тап болған DOSCO компаниясын A. V. Roe Canada сатып алды, ал 1962 жылы оның активтері, DOSCO компаниясымен бірге Hawker Siddeley Canada компаниясына өткен. 1960 жылдардың ортасында Hawker Siddeley ақша жоғалтып отырған еншілес компанияларын жабуға кірісіп, DOSCO-ның көмір шахталары мен болат зауытын жабуға үміткерлер ретінде қарастырды. 1967 жылы DOSCO зауытты жабу және көмір шахталарын кезең-кезеңімен тоқтату жоспарларын жариялады. Аймақтағы мыңдаған жұмыс орындарының жоғалу қаупіне және нашар экономикалық жағдайға жауап ретінде Нова-Скотия провинциясының үкіметі болат зауытын мемлекеттік меншікке алды және оны Sydney Steel Corporation (SYSCO) деп атады. Сол кезде Канада үкіметі DOSCO-ның көмір шахталарын, сондай-ақ Тар тоғандарына ластануды таратып отырған кокс пештерін де мемлекеттік меншікке алды, бұл операция Cape Breton Development Corporation (DEVCO) деп аталды. SYSCO 1973 жылы DEVCO-дан кокс пештерін сатып алды. Dominion Tar and Chemical Company Ltd (Domtar) 1903 жылдан 1962 жылға дейін Сиднейде көмір шайырын тазарту және сақтау орналысын басқарды. Бұл нысан кокс пешіне тікелей іргелес орналасқан және солтүстікке қарай созылған. Ол кокс пешінен көмір шайырын алып, тазартып, құбырлар арқылы тасымалдап, сақтау резервуарларында жинақтап, басқа жерлерге жөнелткен. Domtar 1962 жылы Сиднейдегі қызметін тоқтатты, сақтау резервуарларын, қалдықтарды жою лагуналарын, құбырларын, ғимараттарын және жабдықтарын тастап кетті. Domtar нысанды тазалау жұмыстарын жүргізбеді. 2000 жылдарға дейін кокс пеші орнына жақын жерде "Domtar резервуары" деп аталатын үлкен резервуар сақталды, оның диаметрі және биіктігі белгілі. Ол Domtar тастаған материалдарды және нысанды тастағаннан кейін жылдар бойы жиналған басқа материалдарды қамтыды. 1970 жылдардың ортасында Солтүстік Америкада экологиялық қозғалыс күшейді және болат зауыты мен кокс пештерінен шығатын ластану туралы алаңдаушылық артты. Кейіннен экологиялық белсенділер 1972 жылға дейін үкімет болат зауыты мен кокс пештерінің қоршаған ортаға тигізетін зияны туралы хабардар болғанын көрсететін құжаттарды тапты. 1980 жылы Балық шаруашылығы және мұхиттар министрлігінің ғалымдары Мугга шығанағына жақын Сидней портында ауланған лобстерлерде полициклді хош иісті көмірсутектерді (ПАҚ) тапты, бұл органикалық материалдың толық емес жануынан пайда болатын химиялық заттардың тобы. Сол уытты заттар жергілікті тұрғындардың үйлерінен де табылды. Олар порттың оңтүстік бөлігін лобстер балық аулауға жапты және ластанудың көзі Тар тоғандары деп болжады. Көптеген кешігулерден кейін, инсинератор 1994 жылы аяқталды және ауаға шығатын эмиссияларға қатысты қажетті сынақтардан өтті. Алайда, құбыр жүйесі қалың, кесек Тар тоғандарының шламдарын қабылдауға шамасы келмейтіні анықталды, ал ағынға түсетін инсинератор бірқатар техникалық проблемаларға тап болды. Шөгінділерде "кем дегенде 50 000 тонна" ПХБ ластаушы заттары бар екені де анықталды, оларды жоғары температурада өртеу арқылы ғана жоюға болады. Үш үкімет де жердің экологиялық жағдайын егжей-тегжейлі бағалау және алдын ала тазалау жобаларын жүргізді. JAG 950-ден астам қоғамдық тыңдау өткізгенімен, тазалау технологиялары бойынша нақты келісімге қол жеткізілген жоқ. Азаматтармен байланыс комитетінің негізін қалаушы Бруно Маркоккьо JAG тек "саяси мақсаттағы манипуляцияға сенімділік беру үшін" пайдаланылатынын айтты.
Тазалау
2004 жылдың 12 мамырында Канада және Новая Шотландия үкіметтері Сиднейдің шайыр тоғандарын және кокс пештерін тазалауға бағытталған 10 жылдық 400 миллион CAD жоспарын жариялады. Жоспарда полихлорирленген бифенилдермен (ПХБ) ластанған шөгінділерді кокс пештерінен шығысқа қарай бес шақырым жерде орналасқан, уақытша пайдалануға берілмеген өнеркәсіптік объектіде құрылатын мақұлданған ПХБ күйдіру қондырғысында жою көзделген. Қалған материалдар орнында өңделіп, содан кейін инженерлік жабдықталған жабық жүйеге орналастырылады. Шайыр тоғандарында өңдеу цементпен бекіту/тұрақтандыру арқылы жүргізілді, яғни ластанған шөгінділер Портленд цементінің ұнтағы немесе осыған ұқсас қатайтушы заттармен араластырылды. Кокс пештерінде ластанған топырақтар "жер өңдеу" деп аталатын биологиялық өңдеу түрімен өңделді, онда көмірсутектерді жейтін бактериялар мен қоректік заттар топырақтың үстіңгі қабатына енгізілді. Содан кейін бұл учаскелер қабатты қаптамамен және су өткізбейтін қабырғалармен жабылып, ландшафттық жұмыстар жүргізілді. Новая Шотландия үкіметінің арнайы операциялық агенттігі – Сидней шайыр тоғандары агенттігі, екі үкіметтің атынан, басқарушы федералдық агенттік болған Қоғамдық жұмыстар және мемлекеттік қызметтер департаментімен серіктестікте тазалауды басқарды. Қоршаған орта, денсаулық сақтау, бизнес, еңбек, дін, демалыс, жергілікті басқару және жоғары білім салаларындағы 15 қоғамдық ұйым тазалау барысында жоба менеджерлері үшін кеңесші орган болған Қоғамдық байланыс комитетіне өкілдер жіберді.
Дау
"Тарлы тоғандар" және "кокс пештері" аумағын тазалау жоспарын әзірлеу 22 жылдан астам уақыт алды. Бірлескен іс-қимыл тобының қабылдауға болатын тазалау опцияларын іздеуге жүздеген еріктілер 100 000 сағаттан астам уақыт жұмсады. JAG және оның үкіметтік серіктестері, ең алдымен Канаданың Sierra Club-ы сияқты белсенді сыншыларды тартты. Жобаның басталуының кешігуі көптеген тұрғындарды наразы қылды. Тазалаудың ең тиімді әдісі бойынша пікірлер екіге бөлінді. Кейбір тұрғындар барлық ластаушы заттарды қазып шығарып, жоюды қолдады. Ал басқалары ластанған материалға тікелей араласпауды жөн көрді. Канаданың Sierra Club клубы ПХБ материалдарын өртеу жоспарларына қарсы болды және сутегімен тотықтыру және топырақтан жуу сияқты жаңа технологияларды ұсынды. Жоба жетекшілері қауымдастық тек қана дәлелденген технологияларды пайдалануды сұрағанын мәлімдеді. 2005 және 2006 жылдары Сидней Тарлы Тоғандар Агенттігі төрт алдын ала тазалау жобасын жүзеге асырды, оның ішінде Кокс Овенс Брук арнасын аз ластанған аймаққа қайта бағыттау және Тарлы Тоғандар мен Сидней порты арасындағы шекараға тас қоршау орнату. Алдын ала жобалар үлкен тазалау жұмыстары бағаланғанда, одан әрі қоршаған ортаға зиян келтірмеу үшін жасалды. 2006 жылдың шілдесінде EarthTech, Ltd. экологиялық инженерия фирмасы үлкен тазалау жұмысының алдын ала инженерлік жобасын аяқтады. 2006 жылдың қыркүйегіне дейін соңғы инженерлік жобалау және құрылысқа бақылау жасау бойынша келісімшарт жасалатыны күтілуде.
Қоршаған ортаға әсерін бағалау
2001 жылы тұрғындар үкіметтен оларды осы аймақтан көшіруді талап етті. 2005 жылдың қысы бойы Канада үкіметі Тар Пондты тазарту үшін қандай экологиялық салдарын бағалау қажет екеніне қатысты пікір таласы жалғасты. Таңдау Канаданың Экологиялық бағалау туралы заңында рұқсат етілген ең қатаң екі бағалау түрінің біріне келді: мемлекеттік жұмыстар және үкіметтік қызметтер Канадасының рекультивация саласындағы сарапшылары жүргізетін жан-жақты зерттеу және үкіметтен тыс сарапшылар тобы жүргізетін комиссиялық сараптама, олар ресми қоғамдық тыңдаулар өткізуге тиіс болды. Жаңа Шотландия үкіметі, Кейп-Бретон аймақтық муниципалитеті және жергілікті бизнес, еңбек және денсаулық сақтау ұйымдарының кең коалициясы комиссиялық сараптамаға қарағанда жартылай қадамдардан тұратын жан-жақты зерттеуді қолдады. Олар 950 қоғамдық жиыннан және 620 техникалық есептен кейін мәселе жеткілікті түрде зерттелді және талқыланды, енді тазалау жұмыстарын бастау уақыты келді деп мәлімдеді. Канаданың «Sierra Club» ұйымы ПХБ-мен ластанған материалды өртеу жоспарларын қажетті деңгейде тексеруді қамтамасыз ету және баламалы технологияларды қарастыру үшін комиссиялық сараптаманы жалғыз жол деп есептеді. 2005 жылдың 2 мамырында федералдық Қоршаған орта министрі Стефан Дион және Мемлекеттік жұмыстар министрі Скотт Брисон «Sierra Club» ұйымының жағына шығып, комиссиялық сараптама жүргізуді бұйырды. Шешім тазалау жұмыстарын кешіктіріп, құнын арттырады деген болжамдарға қарамастан, Дион комиссияға 2006 жылдың 30 маусымына дейін жұмысты аяқтауды және Оттава мен Жаңа Шотландияның бұрынғыдан берген 400 миллион доллардан астам тазалау шығындарын арттыратын ұсыныстар жасамауды тапсырды. Облыс өкілдері наразылық білдіргенімен, қатысуға келісті, ал бірлескен комиссия 2006 жылдың сәуір және мамыр айларында үш апта бойы көңілсіз тыңдаулар өткізді.
Шешім
Онжылдық зерттеулерден кейін федералды және Новая Шотландия үкіметтері Сиднейдің шайырлы көлдерін залалсыздандырудың ең тиімді жолы – ластанған материалды тұрақтандыру, нығайту және оқшаулау екеніне келісті. 2007 жылдың қаңтар айында Оттава және провинциялық шенеуніктер 400 миллион долларлық жоспарды жариялады, ол уытты шламды цементпен нығайту/тұрақтандыру (S/S) әдісі арқылы нығайтуды көздеді. Бұл технология 700 000 тонна шламды өртеу туралы даулы ұсыныстан басымдық алды. 2009 жылдың қазан айында Nordlys Environmental LP және ECC компанияларына S/S операцияларын бастау үшін 52 миллион долларлық келісімшарт берілді. Экологтар мен жергілікті тұрғындар шенеуніктердің шламның бір бөлігін өртеуі мүмкін деген алаңдаушылықты жалғастырды, бірақ федералды және провинциялық шенеуніктер таңдаған S/S әдісі 100 гектарлық аумақты денсаулыққа немесе қоршаған ортаға зиян келтірмей тұрақтандыратынын мәлімдеді. Сиднейдің шайырлы көлдерін және кокс пештерін залалсыздандыру және тазалау кезінде денсаулыққа немесе қоршаған ортаға зиянды әсер ету мүмкіндігін анықтау үшін, қалпына келтіру жұмыстарына дейін және олар жүріп жатқанда қоршаған ортаға тигізетін әсерді мониторингтеу қажет болды. Dillon Consulting Limited компаниясы Сидней портындағы жер асты, жер үсті сулары мен теңіз ортасындағы химиялық ластаушы заттардың өзгеруін мониторингтеуге келісімшарт алды, бұл мониторинг бастапқы (құрылыс/залалсыздандыруға дейін) және құрылыс/залалсыздандыру кезеңінде жүргізілді. Сидней портындағы теңіз ортасы Муггах ағысы арқылы шығарылған ластаушылардың тарихи түрде портың шөгінділері мен теңіз фаунасына әсер еткенін ескере отырып, мониторингтелді. Залалсыздандыруға дейін және оның кезінде Сидней портының шөгінділерін мониторингтеу, залалсыздандыру шараларының салдарынан денсаулыққа немесе қоршаған ортаға зиянды әсерлердің болмағанын көрсетті, ал шөгінді сапасы табиғи жаңару процестерінің нәтижесінде жақсарды (яғни, тарихи ластанған шөгінділердің ластанбаған материалмен жабылуы). Тазалау жұмыстары 2013 жылы бұрынғы болат зауытының орнында салынған Open Hearth паркін ашумен аяқталды, және 2014 жылдың қыркүйегінде Aerosmith концерті сияқты шаралар өткізілді.