Кіріспе

Ежелгі қорғаныс – қорғаныс күштерінің тереңдіктегі қорғаныста бір-бірін қолдайтын бірнеше нығайтылған бекіністер ("ежелгілер") құру арқылы шабуылдың күшін әлсіретуге және қарқынын бұзуға бағытталған әскери тактика. Бұл нығайтылған бекіністер қорғаныста берік болуға, сонымен қатар шабуылдаушы үшін қиынға соғуға және қарсы шабуылдар жасауға қабілетті болуы тиіс. Мақсаты – шабуылдаушының оларды айналып өтуіне итермелеу. Бұл шабуылдаушының фронтын бөліп, оның алдыңғы бөлімшелерін еліктер арасынан өтетін кезде флангалық атысқа ұшыратуға, ал олар олардан өткеннен кейін арттан шабуыл жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ оның тыл эшелондары мен байланыс желілерін қарсы шабуылға ашық қалдырады.

Сипаттама

Соғыста, жылдамды қозғалатын бронетехникалық шабуылдардан немесе блицкригтен қорғану үшін қолданылатын әскери тактика бар. Қорғаушылар өздерінің барлық жақтан қорғануға ыңғайлы, мықты бекітілген позицияларына терең орналасады. Шабуылдаушылар «ежоқтардың» арасына еніп кетуі мүмкін, бірақ әрбір позиция қоршауға түскен кезде де күресін жалғастырады. Бұл шабуылдаушы әскердің көп бөлігін жақсы қорғалған нысандарға шабуыл жасап, тоқтап тұруға мәжбүр етеді, ал қорғаушылар осы нысандарды айналып өткен бөлімдерге өздерінің бронетехникалық резервтерімен қарсы шабуыл жасап, оларды қолдаушы күштерінен бөліп тастауға мүмкіндік алады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс аралық кезеңде Роммель бірінші дүниежүзілік соғыста демалыс кезінде, взвод және рота деңгейінде қолданылған қорғаныс тактикасы ретінде "кірпіш" (hedgehog) туралы айтқан болатын. 1940 жылы Франция шайқасы кезінде генерал Максиме Вейган ірі бөлімдерден құрылып, тереңдікте қорғаныс құратын "кірпіш" үлгісін қолдануды ұсынды. Бірақ одақтас әскерлер ауыр шығындарға ұшырамай тұрып, бұл тактиканы қолдана алмады; қалған француз әскерлері оны қолданды, бірақ олардың қоршауын айналып өтілді, ал Франция бірнеше аптадан кейін жеңіске жеткен Германиямен келісімге келді. Шығыс майданда неміс әскері бұл тактиканы 1941 жылы Мәскеу шайқасында, 1942 жылы қарашадағы екінші Ржев-Сычевск операциясында және 1943 жылы ақпандағы "Сатурн" операциясы кезінде Орел маңындағы шайқаста сәтті қолданды. Немістер "кірпіш" қорғанысымен байланысты қосымша мүмкіндікті – күшті бекіністерді әуе арқылы жабдықтауды қабылдады. Әсіресе 1941-1942 жылдардың қысында кеңес әскерімен қоршауда қалған, мысалы, Демьянск қапшығы сияқты алдыңғы "кірпіштер" көбінесе әуе арқылы жабдықталып тұрды. Зардап көп болғанымен, бекіністер көптеген шабуылдаушы кеңес әскерін ұстап тұрып, оларды басқа бағытта жұмылдырудан алды; мысалы, Демьянск қапшығының табысты қорғанысы Мәскеу шайқасынан кейін кеңес қарсы шабуылын тоқтатуға көмектесті. Әуеден жабдықтау көліктің осалдығына тәуелділікті азайтса да, ол Люфтваффеге зор жүк салды. Алдыңғы қатардағы позицияларды табысты ұстап тұру Адольф Гитлерді соғыстың соңына дейін позицияларды соңғы адамға дейін ұстап тұруға мәжбүр етті. Бірақ Люфтваффе күшінің әлсіреуі және кеңес әуе күшінің жауынгерлік қабілетінің артуы оқшауланған бекіністерді әуе арқылы жабдықтауды қиындатты. Гитлер, әсіресе, қоршауда қалған Сталинградты алып "кірпішке" айналдырып, көптеген кеңес әскерін байлап қояды деп үміттенеді. 1943 жылы Курск шайқасынан кейін неміс әскерінде тактиканың қажетті элементтері – жылдам әрекет ететін бронетехникалық резерв және әуеде басымдыққа қол жеткізуге қажетті әуе күші болмады, осылайша соғысты жоғалтты. Британ армиясы Батыс Шөлдегі науқан кезінде "бригадалық қораптарды" пайдаланды, олар барлық қару түрлерінен құралған күшейтілген бригада деңгейіндегі күштерден тұрды, тікенді сыммен қоршалған және қораптар арасындағы кеңістік миналық далалармен жабылған. Қораптардың қорғанысы өзара қолдау көрсететін далалық артиллерия мен танкке қарсы қаруларға негізделді, олар миналық далаларды және көршілес қораптарға жақын жерлерді бақылады. Бирмадағы науқан кезінде Бирманың орманды аймақтарында британдық және үнді әскерлері "батальондық қораптар" деп аталатын алдыңғы қорғаныс позицияларын құрды, олар қоршауда қалған жағдайда әуе арқылы жабдықталуға тиіс батальон деңгейіндегі күштерден тұрды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бұл тактика Оңтүстік-Шығыс Азияда француздар Вьетминге қарсы На Сан шайқасында сәтті қолданылды. Француздар Диен-Бьен-Фу шайқасында апатқа ұшырады, онда генерал Во Нгуен Гиап француз гарнизоны төңірегіне күтпегендей көп зениттік артиллерия орналастырып, әуеден жабдықтауды тоқтатты. Кейіннен, "едік" қорғанысы АҚШ теңіз жауынгерлерінің ПАВН-ға қарсы Кхе Санды сәтті қорғауында маңызды рөл атқарды. Қазіргі заманғы "едік" қорғанысының айқын мысалы – Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезіндегі Вуковар шайқасы. Аз санды, нашар қаруланған, бірақ нығайып тұрған хорваттардың қарсыласуы, үлкен әрі жақсы жабдықталған, бірақ мотивациясы төмен югослав армиясын ұстап тұрды, бұл Хорватия Республикасына өз қарулы күштерін құруға қажетті уақытты сыйлады. Тағы бір, ақырында сәтті болмаған қолданысы – бірінші шығанақ соғысы кезінде Кувейтті бекіту және кең "едік" қорғаныс позициясын құруға бағытталған Ирак армиясының стратегиясы. Алдыңғы қатардағы қорғаныс позицияларын элиталық Республикалық гвардиясы қамтамасыз етті. Орналасқан күштер миналық далалар, танк тұзақтары, атыс траншеялары және траншеялық және бункерлік соғыстың басқа да элементтері сияқты терең қорғаныс мүмкіндіктерін күшейте түсті.