Кіріспе

Маттапан (/'//m//æ//t//ə//p//æ//n/) – Бостон, Массачусетс штатындағы, АҚШ-тағы аудан. Тарихи және заңдық тұрғыдан Дорчестердің бөлігі болған Маттапан, 1870 жылы Дорчестер қосылғанда Бостонның бір бөлігіне айналды. Маттапан – Дорчестер аймағының түпкілікті американдық атауы, бұл сөздің мағынасы «отыруға ыңғайлы орын» болуы мүмкін. 2010 жылғы халық санауы бойынша, халқы 36 480 адамды құрайды, оның көп бөлігі иммигранттар. 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басындағы басқа да аудандар сияқты, Маттапан теміржол мен трамвайлардың дамыуымен байланысты, олар Бостонның орталық бөлігіне қолжетімділікті арттырды. Көбінесе тұрғын үйлерден тұратын Маттапан, мемлекеттік тұрғын үйлер, шағын пәтерлер, жеке үйлер, сондай-ақ екі және үш отбасылық үйлердің (жергілікті жерде «үш қабатты үйлер» деп аталады) үйлесімді жиынтығынан тұрады. Блю Хилл даңғылы мен Маттапан алаңы, Блю Хилл даңғылы, Ривер-стрит және Камминс тас жолының қиылысында орналасқан, ауданның коммерциялық орталығы болып табылады, мұнда банктер, заң кеңселерi, мейрамханалар мен сауда дүкендері орналасқан. Бостон қалалық кітапханасының Маттапан бөлімшесі 2009 жылы 4 миллион доллардан астам қаржыға ашылды. Маттапан ауданында жасыл кеңістіктер көптеп кездеседі. Харамби паркі, Бостон табиғат орталығы және жабайы табиғат қорығы, Кларк Купер қоғамдық бақтары және тарихи Форест Хилл зираты – Маттапан ауданындағы жасыл аймақтардың бірі саналады. Маттапанның демографиялық құрамы алуан түрлі, көптеген тұрғындары гаитиліктер, Кариб теңізінен келген иммигранттар және афроамерикандықтар. Маттапанда жақында жаңартылған қоғамдық денсаулық сақтау орталығы және констебль қызметтері сияқты мемлекеттік қызметтер бар. Маттапан MBTA станциясы – Дорчестер мен Милтон қалаларындағы Ашмонт және басқа да аялдамалар арқылы қолжетімді Қызыл желінің соңғы аялдамасы.

Жергілікті

Маттапан атауын алып, алғаш рет жергілікті американдықтар мекендеген. Адамдар Солтүстік Американың шығысында кем дегенде 15 000 жыл бойы өмір сүргені белгілі болса да, оңтүстікке қарай Лонг-Айленд пен Кейп-Код деңгейіне дейін созылған континенттік мұз қабатының болуы, соңғы мұз дәуірі 11 700 жыл бұрын аяқталғанға дейін Маттапандағы адамдардың тұруын шектеген. Одан бері теңіз деңгейінің көтерілуі және Бостон қаласының дамуынан туындаған топырақ қабаттарының бұзылуы, Маттапан аймағындағы ең ерте расталған қоныстарды 2000 жыл бұрын басталған Ормандар кезеңімен шектеді. Осы кезде археологиялық деректер Непонсет өзені маңында аң аулау, балық аулау, моллюскалар жинау және Блю Хиллзде тас ұштарды қазып алуды куәландырады. Маттапан – Массачусеттің жергілікті американдықтарының Непонсет өзенінің солтүстігіндегі аймаққа берген атауы, бұл атау «отыру орны» деген мағынаны білдіруі мүмкін, ол «mattappu» немесе «ол отырады» сөзімен байланысты. 17 ғасырдың басында ағылшын саяхатшыларымен және қоныс аударушылармен байланыс орнаған кезде, бұл аймақ Непонсет сахемы Чикатаубуттың бақылауында болды. Массачусеттің халқы маусымдық қоныс аудару үлгісін қолданғанмен, олар қазіргі Маттапанның жоспарына ұзақ мерзімді әсер еткен, кейінірек қоныс аударушылар қабылдаған және жолдарға айналған жаяу жолдарды қалдырды: Маттапан мен Төменгі Миллс Непонсет өзенінің бағдарлау орындары болды, ал қазіргі Адамс көшесі мен Өзен көшесі Маттапанды Төменгі Миллстегі балық аулау тораптарымен және Лақты өзенінің шығысымен байланыстырды, ал Милтонның Сквантум көшесі мен Орталық аллеясы тиісінше Мосветусет Хуммокта моллюскалар жинаумен және Блю Хиллзде тас қазумен байланыстырды. 1634 жылғы деректе «Матампан» Дорчестердің Массачусет атауы ретінде тізімделген. 1600 жылдардың басында Массачусеттің халқын қырған жұқпалы аурулар Чикатаубутты және оның 3000 жауынгерінің көп бөлігін 1633 жылы өлтірді, содан кейін оның інісі және сахем ретінде оның мұрагері Кутшамекин Непонсет өзені бойындағы Массачусет жерінің үлкен бөлігін сатты. 1600 жылдардың ортасында Массачусеттің халқының намаз оқу қалаларына көшіп кетуі және Филипп патша соғысы кезінде жергілікті американдықтардың күштеп ұстауға алынуы Маттапанға жергілікті әсердің одан әрі төмендеуіне әкелді, бірақ кейінірек Массачусет сахемдері Дорчестердегі жерлерге құқықтарды сақтап, сата берді.

20 ғасыр

20 ғасырдың басында Маттапан халқы көбінесе еуропалықтардан тұрған, бірақ 1960 жылдардың соңынан бастап, ауданды тұрақсыздандыру мақсатымен жасалған блокты бұзу көптеген ұзақ жылдар бойы тұрған тұрғындарды Маттапаннан шығарып жіберді. 1980 жылдары Маттапанға көптеген гаитиліктер көшіп келді, бұл қазіргі демографиялық құрамның қалыптасуына әкелді. Маттапан Массачусетс штатында гаити мәдениетінің, әлеуметтік және саяси өмірінің маңызды орталығына айналды. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, Маттапанда афроамерикалықтар, ямайкалықтар және басқа да Кариб аймағынан келген иммигранттар көптеп қоныстанған. 1960 және 1970 жылдары Маттапан халқының құрамында маңызды өзгерістер болды. Бұл аудан негізінен еврейлер тұратын жерден қазіргі таңда көбінесе афроамерикалықтар мен карибтік америкалықтар мекендейтін, 37 486 тұрғыны бар айманына айналды, оның 77% астам бөлігі афроамерикалықтар мен карибтік америкалықтарды құрайды. 1968-1970 жылдар Бостон қаласындағы этникалық өзгерістердің ең қарқынды кезеңі болды. Хиллел Левин мен Лоуренс Хармон 1991 жылы жарық көрген «Америкалық еврей қауымының өлімі» атты кітабында жылжымайтын мүлік агенттерінің жасаған «қызыл сызық», блокты бұзу және аудан тұрғындарының қорқынышы үрейлі сатуға және ақ халықтың көшіп кетуіне себеп болды деп мәлімдейді. «Boston Banks Urban Renewal Group» (B BURG) банк консорциумы еврей қауымын Маттапаннан қуғандықтан және ауданның нашарлауына, әсіресе Блю Хилл авенюі бойындағы жағдайға жартылай жауапты деп есептеледі. Левин мен Хармонның пікірінше, қауымға жасалған бұл шабуылдың мақсаты – мүлікті сатып алу үшін нарықтық құнын төмендету, федералды кепілдікпен берілген несиелер арқылы үйлерді қара нәсілді отбасыларға жоғары бағамен сату (олар мұны көтере алмайтын), ал ақ халықты банктерге тиесілі мүлікті қала сыртындағы аудандарда сатып алуға итермелеу болған. Джеральд Гамм 1999 жылы жариялаған «Urban Exodus» кітабында бұл айыптауларды жоққа шығарып, Бостон қаласындағы еврей және католик қауымдары арасындағы айырмашылықтардың ықпалы зор болғанын дәлелдеді. Еврейлер Маттапаннан көшіп кеткен кезде, карибтік америкалықтар мен афроамерикалықтар осы ауданға қоныс аудара бастады.

Демография

Бостонның қайта құру басқармасы мәліметтері бойынша, үй шаруашылықтарының 70,3% отбасылық негізде құрылған, ал жалғыз ерлер мен әйелдер немесе жұбайлардың үлесі аз. Сондай-ақ, үйде француз тілінде сөйлейтіндердің ең жоғары пайызы Маттапанда екені де белгілі болды. Маттапандағы көрсеткіштерге сәйкес, өмір сүру құны Бостоннан 8% төмен, жалпы қылмыс деңгейі Бостонға қарағанда 27% жоғары, жоғары мектепті бітіргендердің саны Бостоннан 11% кем, жұмыспен қамту деңгейі 9% төмен, ал тұрғын үй бағасы Бостоннан 23% арзан. Маттапандағы үйлердің көпшілігі үш қабатты пәтерлерден тұрады. Бүгінде Маттапан халқының құрамында үлкен өзгерістер байқалып жатыр, бірақ бұл тұрғын үйлердің табиғи жаңаруымен байланысты, себебі Гаити және басқа Кариб елдерінен көптеген иммигранттар көшіп келуде. Маттапан қазір Массачусетс штатындағы ең ірі гаитилік қауымдастығына ие, сонымен қатар афроамерикандықтар мен басқа Кариб елдерінен келген иммигранттар да көптеп қоныстанған. Бостонның қайта дамыту басқармасы мәліметтері бойынша, Маттапанда тұратын халықтың 72,4% Массачусетс штатында, 23,6% штаттан тыс жерде, ал 3,2% АҚШ-тан тыс жерде дүниеге келген. АҚШ-тан тыс жерде туғандардың 33,2% Гаитиде, ал 17,2% Ямайкада туған. Ересек тұрғындардың 38,9% жоғары мектепті бітірген, ал 14,7% бакалавр дәрежесіне ие. Маттапандағы орташа отбасылық табыс 44 744 долларды құрайды. Бір шаршы мильге шамамен 12 345 адам тұрады.

Азаматтық

Маттапан халқының шамамен 35,6%-ы шетелде туған, ал олардың жартысынан астамы АҚШ азаматтығын алған (шетелде туған азаматтардың 53,8%-ы). 1980 жылдан бері Маттапанды негізінен шетелде туған азаматтар қоныстандырған, 1990 жылға дейін осы шетелде туған тұрғындардың көп бөлігі АҚШ азаматтары болды; 1990 жылдан кейін АҚШ-қа көшіп келген көптеген адамдар АҚШ азаматтығын алмады[1]. АҚШ-қа иммигрант ретінде келген халықтың ең көп үлесін гаитиліктер (33,2%) құрайды, ал ямайкалықтар мен тринидадтықтар Маттапан халқының шамамен 27,6%-ын құрайды.

Жасыл кеңістік

Жақын жердегі Харамби паркі 1898 жылы салынған, оны атақты американдық ландшафт сәулетшісі Фредерик Ло Олмстед жобалаған. Бастапқыда Бенджамин Франклиннің құрметіне Франклин алаңы деп аталды. Жақын жерде 1912 жылы құрылған Франклин парк зообағы "Фредерик Ло Олмстедтің Смарагдты мойынтірек парк жүйесінің бағалы мүсізі саналады. Бостон табиғат орталығы мен жабайы жануарлар қорығы бұрынғы қала Батыс Роксберидің Форест Хиллс ауданында заңды түрде орналасқан. Бұл Маттапан пошта индексінің жасырын асыл тасы және мақтанышы, ол 67 акрға созылған. Мұнда 150-ден астам құс түрі, 40 түрлі көбелек және 350-ден астам өсімдік түрі мекендейді. Онда Кларк Купер қоғамдық бақшасы бар, ол 250-ден астам жергілікті отбасыға таза тағам мен жасыл кеңістіктер ұсынады. Сонымен қатар, шабындықтар мен ормандар арқылы екі шақырымдық жолдар салынған. Бұл жердің бір бөлігі 1979 жылы жабылып қалғанша Бостон мемлекеттік психиатриялық ауруханасына тиесілі болған. Forest Hills зираты – ауылдық бау-бақша стиліндегі зираттың көрнекті мысалы. Ол Бостонның тарихи және мәдени маңызын ұстанады. 1848 жылы "отбасы мен достарды жерлеу және оларды еске алу үшін әсем саябақ сияқты орта құру" мақсатымен құрылған. 2004 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.

Бастауыш және орта мектептер

Бостон мемлекеттік мектептері (BPS) Маттапанда мемлекеттік мектептерді басқарады. Эллисон/Паркс ерте білім беру мектебі Маттапанда орналасқан. Бастауыш мектептер қатарында Джеймс Дж. Читик, Маттахант және Чарльз Х. Тейлор мектептері бар. Mildred Avenue K 8 мектебі Маттапанда орналасқан. Young Achievers Science and Mathematics Pilot K 8 мектебі, BPS мектебі, 2009 жылы жабылған Соломон Левенберг орта мектебінің бұрынғы кампусын пайдаланады. Бостон Рим-католик архиепископиясының Папа Иоанн Павел II католик академиясы Маттапан алаңында орналасқан. (Бұрынғы Сент-Анжела Мерси бастауыш мектебі) Бұл бес мемлекеттік мектептің барлығы Бостон мемлекеттік мектептер жүйесінің құрамына кіреді. Маттапандағы оқушылардың 40% ер балалар, ал 33,9% қыз балалар орта мектепті бітірген.

Денсаулық сақтау

Маттапан қоғамдық денсаулық сақтау орталығы, Блю Хилл даңғылының төрінде орналасқан, 40 жылдан бері Маттапан және Хайд Парк қауымдастықтарына қоғамдық және халық денсаулығы қызметтерін ұсынып келеді және қаладағы жалғыз денсаулық сақтау орталығы болып табылады. Ол тұрғындар мен қауым мүшелері үшін негізгі күтім мен көмек көзі. Оның миссиясы: "Маттапан және айналасындағы қауымдардың тұрғындарының өмір сапасын жан-жақты, қолжетімді, арзан және мәдени ерекшеліктерін ескеретін қоғамдық денсаулық сақтау қызметтерін, оның ішінде бастапқы және алдын алу денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну арқылы жақсарту". Ол сондай-ақ Бостон HealthNet-тің негізін қалаушы серіктесі және Бостон медициналық орталығы мен Бригам және әйелдер ауруханасымен байланысты. Маттапан ересектер күндізгі денсаулық сақтау бағдарламасы 1980 жылы құрылған. Ол Бостон аймағындағы қарт адамдарға күндізгі медициналық қызметтер көрсетеді.

Қоғамдық кітапханалар

Бостон қоғамдық кітапханасы Маттапан филиал кітапханасын басқарады. 1849 жылдың 18 желтоқсанында Маттапан тұрғыны Инкрис С. Смит «Mattapan Library Association» қоғамын ашты. 1870 жылы Маттапанды қамтитын Массачусетс штатының Дорчестер қаласы Бостон қаласына қосылды. Маттапан филиалы Оукленд Холл ғимаратының тасымалдау станциясына жапсарлас оқу залы ретінде құрылды. 1923 жылы оқу залы Бостон қоғамдық кітапханасының филиалы деп жарияланды. 1931 жылдың 22 маусымында Хазельтон көшесінде Маттапан кітапханасының филиалы ашылды. Қазіргі кітапхана 2009 жылдың 28 ақпанында 1350 Блю-Хилл даңғылында есігін ашты.