Кіріспе

Жаңа Шотландиядағы қала және округ орталығы, Канада.

Аннаполис Рояль – Канаданың Жаңа Шотландиясындағы Аннаполис округінің қаласы және округ орталығы. 1710 жылға дейін Порт-Рояль деп аталған бұл қауым Солтүстік Америкадағы ең көне тарихы бар жерлердің бірі саналады, Плимут, Джеймстаун және Квебекке дейін созылады. Шамамен 150 жыл бойы ол Акадияның, кейін Новая Шотландияның астанасы болды, 1749 жылы Галифакс құрылғанға дейін. 1605 жылы Франция Анаполис бассейнінде Порт-Рояль тұрғын үйінің орталығында қоныс құрды. 1629 жылы Шотландия осы қонысты қайта жаңартып, қазіргі қала орналасқан Чарльз фортының айналасына шоғырландырды. Порт-Рояль қонысы Франция, Шотландия, Англия және Ұлыбритания арасында бірнеше рет ауысып, 1713 жылы Ұлыбританияға берілді. Франция мен Ұлыбританияның отаршылдық билігінің шекарасында орналасқандықтан, ол Солтүстік Америкадағы басқа барлық жерлерден көп – он үш шабуылға ұшырады. 1994 жылы Солтүстік Американың дамуындағы маңызды оқиғалар өтті деген себеппен Аннаполис Рояльдің тарихи орталығы Канаданың Ұлттық тарихи орны деп жарияланды. Тарихи аудан – Аннаполис Рояль мен айналасындағы көптеген Ұлттық тарихи орындардың және Канаданың екі Ұлттық сенім қорының бірі. Қала ЮНЕСКО тағайындаған Оңтүстік-Батыс Нова биосфералық қорығының жұмыс істейтін аймағында орналасқан. Бұрын әскери және кеме жүргізу ісіне бағытталған қаланың экономикалық басымдығы қазір туризмге ауысқан. Францияның Анаполис бассейніндегі қонысы 1710 жылы Ұлыбританияның Порт-Рояльді қоршауынан кейін Анна патшайымның құрметіне «Аннаполис Рояль» деп аталды.

Ерте тарих

Аннаполис өзені мен Аллейнс ағынының қосылған жері, қазіргі қала орналасқан орын, Микмактар тарапынан "балыққа толы жер" деген мағына беретін Нме'юакнек деп аталған. Микмактар мыңдаған жылдар бойы осы аймақта өмір сүрген. Форт-Аннда қазба жұмыстары кезінде табылған тас ұшы екі-үш мың жылға дейін сонатындығы анықталды.

Анаполис Рояльдің құрылуы

1710 жылы Порт-Рояль королева Анна соғысы кезінде порт-Рояль қоршауында француздардан соңғы рет басып алынды, бұл Британдықтардың Жаңа Шотландия түбегін жаулап алуын белгіледі. Королева Анна соғысы – Франция мен Ұлы Одақ арасындағы Испан мұрагерлігі соғысының (1701–1714) Солтүстік Америкадағы театры болды. Британдықтар қалаға королева Аннаның (1665–1714) құрметіне Аннаполис Рояль және Форт-Энн деген ат берді. Олар кейін тарап кетті, ал Аннаполис Рояль королева Анна соғысының соңына дейін британдықтардың бақылауында қалды. 1713 жылғы Утрехт шарты бойынша Акадия ресми түрде Ұлыбританияға берілді; жергілікті халық қазіргі Ярмуттан Кансоға дейін 18 балық аулау кемесі мен тұтқынды қолға түсірді. Олар сондай-ақ Фанди шығанағынан тұтқындар мен кемелерді тартып алды. 1722 жылдың наурызында Нориджвоктегі Әке Ральге жасалған Жаңа Англия шабуылына жауап ретінде 165 Микмак және Малисит сарбазы Минаста жиналып, Аннаполис Роялдағы Жаңа Шотландияның лейтенант-губернаторына қарсы қоршау салды. Қоршау қаупінен сақтану үшін 1722 жылдың мамырында лейтенант-губернатор Джон Дюсетт Аннаполис Рояльда 22 Микмак сарбазын кепілге алып, астанаға шабуыл жасауға жол бермеді. Георг патша соғысы – Франция мен Ұлыбританиямен одақтасқан Киелі Рим империясы арасындағы Австрия мұрагерлігі соғысының (1740–1748) Солтүстік Америкадағы театры болды.

Аннаполис Рояль қоршауы (1744 жылдың шілдесі)

Жан Луи Ле Лутр, Акадияның генерал-викарийі, 300 микмак жауынгерін жинады және олар 1744 жылдың 12 шілдесінде Аннаполис Рояльға шабуыл бастады. Бұл британдықтарға қарсы қару көтеруге жиналған ең көп микмак жауынгерлері болды. Микмактардың саны Жаңа Англияның әскерлерінен үш есе артық болды. Жаңа Англияның екі әскері тұтқындалып, шашылған бастары алынды. Келесі жылы Поте, басқа орындармен қатар, Сент-Джон өзеніндегі Аукпаке атты малисит ауылына жеткізілді. Ауылға Ново-Шотландиядан микмактар келді және 1745 жылдың 6 шілдесінде Горхамның компаниясынан Джейкоб есімді мохок сарбазымен бірге, Горхамның отбасы мүшелерін өлтіргені үшін жаза ретінде оны азаптап өлтірді. 10 шілдеде Поте тағы бір кек алу оқиғасына куә болды, Микмактар Медуктикте Горхам ротасынан мохок сарбазын азаптап өлтірді. Олар кемеден түсіп, кемесін өртеп жіберді. Малиситтердің бір тобы оларды қарсы алып, өзен ағысына қарай бағыттады, онда олар өсіп келе жатқан акадиялық қауымға қосылды. Малиситтер оларды Шарль Дешамп де Буашеберт де Раффеттің қашқан акадиялықтар үшін құрылған босқындар лагерінің біріне, Бобер аралына алып барды.

Америка революциялық соғысы

Континенттік конгресс революцияға қатысуға шақырғанына қарамастан, Жаңа Шотландия Ұлыбританияға көбінесе адал болды. Америка Тәуелсіздік соғысы (1775–1783) кезінде, 84-ші жаяу полкі (Royal Highland Emigrants) американдық каперлерден Жаңа Шотландияны қорғау үшін Аннаполис Роялда орналасты. 1778 жылдың 2 қазанында 84-ші полк Аннаполис Роялда американдық каперді жеңуге қатысты. Капитан Макдональд қалаға келгенде, портқа шабуыл жасап жатқан үлкен капер кемесін тапты. Ол он қарумен жабдықталған жекешелік кемені жойды. Алайда, 1780 жылдың маусым айында 84-ші полк Каролинаға ауыстырылды, бұл қаланы шабуылға осал қалдырды. Келесі жылы, 1781 жылдың 29 тамызында, екі үлкен американдық капер шхунасы қорғалмаған қалаға шабуыл жасады. Олар қала тұрғындарының ер адамдарын бекініске қамап, қаладағы үйлерді жүйелі түрде тонады, тіпті шіркеуден терезе әйнегін де ұрлады. Каперлер қала сыртында милиция жинала бастағаны туралы хабарды естіген соң қашып кетті. Бір ғана адам қаза тапты, ол каперлердің қателікпен өз лоцияларын атып өлтіруі салдарынан болды. Екі қала тұрғыны кепілге алынып, кейін Галифакстағы американдық тұтқынға айырбастау шартымен босатылды.

Лоялистер

Америка революциясынан кейін 30 мыңнан астам Ұлыбритания лоялистері теңіз жағалауына көшіп кетті, олардың көпшілігі Аннаполис Рояльға келді. Лоялистердің көші-қоны қаланың ресурстарын бір кезде қатты сыртқы жағынан салды, бірақ көптеген адамдар жақын жердегі Дигби және Клементспорт сияқты лоялистердің жаңа елді мекендерін құру үшін көшті, ал қалғандары сол жерде қалды. Мысалы, англикандық пастор Джейкоб Бейли Аннаполис Рояльда қалды және қала элитасының мүшесі болды. Британдықтар үшін күрескен көптеген босатылған құлдар, «Қара лоялистер» деп белгілі болғандар, лоялистердің көші-қонына қатысты, олардың ішінде Томас Питерс, «Қара пионерлер» полкінің мүшесі және Дигби маңында жер алғаннан бұрын Аннаполис Рояльға алғаш келген маңызды «Қара лоялистер» көшбасшысы болды. Тағы бір танымал «Қара лоялист» – Роза Фортуна, ол жүк тасымалымен айналысатын кәсіпорын құрды және Аннаполис Рояльдің жағалауын күзетті. Аннаполис Рояльда қалған лоялистер қалаға кәсіби біліктер мен капитал әкелді, бұл қаланың гарнизондық бекеттен гөрі аймақтық орталық ретінде дамуына күш қосты.

19 ғасыр

Қатты толқынның биіктігіне, Анаполис бассейнінің салыстырмалы түрде беткей суларына және оның арт жағындағы азат халқына байланысты, Аннаполис Рояль порты, жақсы жағажайға ие болғанына қарамастан, 19 ғасырда аз көлемде сауда жасады. Соңында ол алма экспорттаған шағын қалашыққа айналды.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Аннаполис Роялдағы халық саны 530 адамды құрады, олардың 322-сі жалпы 364 жеке тұрғын үйінде тұрады, бұл 2016 жылғы 491 адамнан өзгеше. Жер ауданы - 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 78,5 адам/км² болды.

Туризм

Туризм Анаполис Рояль экономикасының маңызды бөлігі болып табылады. Қала шегінде орналасқан Форт-Энн 1917 жылы Ұлттық тарихи саябақ, ал 1920 жылы Ұлттық тарихи орын деп жарияланды. Қазіргі бекініс 1703 жыл шамасында салынды, ол Акадия / Нова-Скотияның астанасын теңізден болатын шабуылдан қорғау үшін жобаланды. Бүгінде, бастапқы топырақ қоршауларының көп бөлігін, сондай-ақ әскери кешенге тән ғимараттардың бір бөлігін және Гарризон зиратын аралауға болады. Бұл Канададағы ең көне ресми зират, оның тарихы француз және кейін британдық кезеңдерге дейін жетеді. Канададағы ең көне ағылшын тіліндегі қабір тасы осы зиратта, 1720 жылы жерленген Батиа Дугласқа арналған. Роза Фортуна, қара лоялист және қазіргі Канададағы алғашқы әйел полицей осы жерде жерленген. Қалада Канададағы ең ірі тіркелген тарихи аудан – Аннаполис Рояль тарихи ауданы орналасқан. Ауданның өзі Ұлттық тарихи орын болып табылатындықтан, онда көптеген жеке Ұлттық тарихи орындар да бар. Олардың ішінде Форт-Энн, Аннаполис округінің соты, Чарльз форты, де Ганнс Косби үйі және Синклер қонақ үйі бар. Аннаполис Рояль тарихи бақшасы – 1981 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан 17 акрлық туристік орын. Осы орынды коммерциялық емес, тіркелген қайырымдылық қоры басқарады. Көрмеде Канада бағбандарының тарихының 17 ғасырдан бастап қазіргі заманға дейінгі кезеңдері көрсетілген. Қалада, әсіресе жаз айларында, түрлі тарихи жаяу турлар ұйымдастырылады, олардың ең танымалдарының бірі – кешкі шам жарығымен Гарризон зиратын аралау. Қалада туристерге арналған көптеген өнер галереялары мен студиялар бар.

Басқа

Қала 21 000-нан астам тұрғынына қызмет көрсететін, Annapolis округінің ірі сауда орталығы болып табылады. Аннаполис Рояль фермерлер мен саудагерлер базары қаланың жағажай бойында орналасқан. Ол мамырдан қазанға дейін әр сенбі күні, ал шілдеден қыркүйекке дейін қосымша сәрсенбі күндері жұмыс істейді. Тікелей музыкалық қойылымдар тұрақты түрде ұйымдастырылады, көбінесе сенбі күндері өтеді. 1976 жылы құрылған базарының қазіргі түрі, тарихы 1701 жылға дейін, Порт-Рояль маңында Акадия губернаторы Бруиллан құрған нарыққа дейін жетеді. 1629 жылы салынғанда Чарльз форты деп те аталған Анн форты – Канададағы ең көне сақталған форт және алғашқы Ұлттық тарихи ескерткіш. Онда форт пен аймақтың тарихын көрсететін маусымдық мұражай жұмыс істейді. Чарльз форты қазір жоқ болғанымен, 1629 жылғы шотланд фортының орнын көрсететін ескерткіш тақта орнатылған. 404 км² (156 шаршы миль) аумақты алып жатқан Кежимкуджик ұлттық паркі де Ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады. Бұл ЮНЕСКО тағайындаған Оңтүстік-Батыс Нова биосфералық қорығының маңызды бөлігі. Халықаралық Қараңғы Аспан қауымдастығы оны қараңғы аспан сақталымы деп таныған. 1708 жылға дейін салынған Де Ганнс Косби үйі – Канададағы ең көне ағаштан жасалған ғимарат және әлемдегі ең көне акадия стиліндегі ғимарат деп есептеледі. Үй жеке меншікте және жұртшылыққа ашық емес. 1837 жылы салынған Аннаполис округінің соты – Канададағы әлі де қолданыстағы ең көне сот ғимараттарының бірі. Анаполис шығанағының солтүстік жағалауында орналасқан Мелансон елді мекені – депортациядан бұрынғы акадиялық қоныс. Бұл ашық археологиялық орын, онда серуендеуге арналған жолдар бар. Қанды ағыс ұлттық тарихи орны – 1711 және 1757 жылдарғы Қанды ағыс шайқастарының болған жері. Синклер қонақ үйі – Акадиялық ғимарат және маусымдық мұражай, сонымен қатар Канаданың Ұлттық трастының бөлігі. Мұражай ғимараттың бірегей архитектурасына назар аударады. О'Делл үйі мұражайы – маусымдық мұражай және Канаданың Ұлттық трастының бөлігі. Үйде негізінен 19 ғасырға қатысты, Аннаполис Рояль және айналасындағы аймақтың тарихымен байланысты заттар жинақталған. Гранвилл Ферриде орналасқан Солтүстік Хиллз мұражайы – маусымдық мұражай және Канададағы ең көне ғимараттардың бірі. Мұражайда жиһаз, керамика, шыны, күміс заттар мен картиналар қоры жинақталған.

Өнер және мәдениет

Қала өркендеген музыка, театр, өнер және мәдениет орталығымен танымал. 2014 жылы MacLean журналы оны «Көруге тиіс 10 орын» деп тізімдеді. Анаполис бассейні мен Анаполис Рояль, Канададағы ең алғашқы театрлық қойылымдардың бірі болуы мүмкін, Марк Лескарботтың (шамамен 1570–1641 жж.) «Театр де Нептун» пьесасы 1606 жылдың 14 қарашасында Порт-Рояль тұрағының сыртындағы портта орындалды. 1743 жылы Нова-Скотияның вице-губернаторы Пол Маскарен Мольердің «Мизантроп» пьесасын аударған және сол қыста Анаполис Рояльде қойылымдар қойды. Анаполис Рояльда белсенді заманауи өнер орталығы бар, оның негізгі өнер ұжымы – Анаполис аймағының қоғамдық өнер кеңесі басқаратын ARTsPLACE. Анаполис Рояль 2017 жылы Халықаралық қала жаршыларының жарысын қабылдады. Қаладағы театр мен қойылымдар үшін екі маңызды орын – тарихи Король театры және жақында салынған Оква'титек амфитеатры. Бұл орындар жергілікті және халықаралық топтардың тікелей өнер көрсетулерін ұйымдастырады. Жыл сайын тамыздың бірінші дүйсенбісі күні Natal мерекесі тойланады. Қала мен Форт-Анн ішінде тікелей музыка, билер, тарихи қайта жаңғыртулар және доңғалақтар сияқты шаралар өтіп, мереке соңғы күні шерумен аяқталады.

Білім

Аннаполис Рояль Аннаполис аңғарының білім беру аймақтық орталығының құрамында. Жақын жердегі Гранвилл Ферриде орналасқан Шамплен бастауыш мектебі балабақшадан бастап 5-сыныпқа дейінгі оқушыларды оқытады, ал орта және жоғары сынып оқушылары Аннаполис Батыс білім беру орталығына қатынайды.

Епоним

Кіші планета 516560 Аннаполис Роялды Дэвид Д. Балам қаланың құрметіне атады. Ресми хабарлама 2018 жылдың 25 қыркүйегінде Кіші планеталар орталығында жарияланды.