Кіріспе

Хантс округі – Канаданың Новая Шотландия провинциясындағы тарихи округ және халық санағы ауданы. Жергілікті басқаруды Батыс Хантс аймақтық муниципалитеті мен Шығыс Хантс округі муниципалитеті жүзеге асырады.

Құрылу

Хантс округі 1781 жылдың 17 маусымында Кингс округінен алынған жерде құрылды және Виндзор, Фалмут және Ньюпорт поселкелерінен тұрды. Хантс атауы – ағылшынның Гэмпшир графтығының ескі қысқартылған түрі, ол көне ағылшын тіліндегі Hantescire атауынан шыққан. 1861 жылы Хантс округі сот отырыстары үшін Шығыс Хантс және Батыс Хантс деп аталатын екіге бөлінді. 1879 жылы екі округ аудандық муниципалитеттер ретінде құрылды. 2020 жылы Виндзор қаласы Батыс Хантс округімен бірігіп, Батыс Хантс аймақтық муниципалитетіне айналды.

Микмактар

Микмактар – бұл осы жерлерде ғасырлар бойы өмір сүрген түпкілікті халық. Акадиялықтармен тарихи қарым-қатынас барысында көптеген микмактар католик дініне көшті және осылайша Хантс округін протестант ағылшындарының аннексиялауына қарсы акадиялықтардың қарсылығына белсенді қатысты. Олар Аббе ЛеЛутрдың акадиялықтар мен микмактарды, сондай-ақ аймақтағы католик мүдделерін қорғау жұмысын толық қолдады. Хантс округінде олар Сент-Круа өзеніндегі Сент-Круа шайқасына қатысты. Хантс округінде миссионерлік жұмыстың ұзақ тарихы бар, мысалы, Хантспортқа жақын орналасқан Глоскап тайпасы бойынша Силас Тертиус Рэндтің жұмысы. Хантс округінде әлі де Микмак қауымдастықтары бар, мысалы, Инджан Брук 14 (танымал белсенді Анна Мэй Акваштың туған жері) және Шубенакади 13. Шубенакади – Хантс округінің ең көне қауымдастығы. Қорықтың ортасында 1752 жылы ағылшындармен бейбіт келісімге қол қойған майор Жан Батист Копқа арналған маңызды ескерткіш орнатылған, ол жақында Канаданың Жоғарғы сотымен расталды (1985).

Акадтар

Қазіргі Ханс округінде (Писигуит деп аталады) қоныс тепкен алғашқы акадиандар 1680-ші жылдардың басында (қазіргі Фалмут) шаруашылықтар құрды, себебі 1686 жылғы санақ көрсеткендей, көптеген отбасылар жақсы орналасқан фермаларда сазды жазықтарды пайдаланып өнімді дақылдар өсірді. Көп ұзамай Пизиквид және Сент-Крой өзендерінің жағалауы бойында басқа акадиан ауылдары пайда болды. Олардың бірі – қазіргі Уиндзор. Халық санының артуымен 1722 жылға қарай аймақ екі приходқа бөлінді (Pisiquit қараңыз). L'Assomption приход шіркеуі Писикит және Сент-Крой өзендерінің қосылған жеріне қарап тұрған төбеде орналасқан, ал 1750 жылы британдықтардың бұйрығымен акадиандар бұл шіркеуді бұзып, оның орнына Форт-Эдвардты салуға жол ашты. 1700-ші жылдардың басында акадиандар Хантс округінің жағалауы бойымен Шубенакади өзеніне дейін көшіп барды. Осы аймақтың ең танымал акадиандарының бірі – Ноэль Дойрон, ол Ноэль қауымының атымен аталады. Галифакс (1749) және Форт-Эдвард қалаларының құрылуымен акадиандардың көпшілігі Шығыс Хантс (1750) муниципалитетінен де, Батыс Хантс (Писигуит) округінен де көшіп кетті. Олар британдық Жаңа Шотландиядан француздық Принс-Эдуард аралына қоныс аударды. 1755 жылы акадиандарды қуғынға салу кезінде қалған акадиандардың көпшілігі Он үш колонияның шығыс жағалауындағы түрлі аймақтарға, әсіресе Жаңа Англия мен Мэрилендке жер аударылды. Хантс округінен акадиандарды қуғынға салу Гранд-Преде болған оқиғамен бір уақытта басталды, акадиан еркектері Форт-Эдвардтың қабырғаларында тұтқынға алынды. Форт-Эдвард – Акадиядағы акадиандарды қуғынның тоғыз жылдық кезеңінде түрмеге қамаған төрт британдық бекіністің бірі болды.

Жаңа Англияның плантаторлары

Акадтар қазіргі Хантс округіне қарасты аймақтан қуылып шығарылғаннан кейін, Жаңа Англия плантаторлары бос қалған жерлерге келіп қоныстанды (1760). Олар Виндзор, Фалмут және Ньюпорт қалаларын құрды. Көптегені Род-Айлендтен келді. Осы кезеңдегі танымал плантаторлардың бірі Генри Аллин болды, ол аймақта Ұлы оянудың «Жаңа жарық» қайта жандануына жетекшілік етті. Аллинның қозғалысы батыстағы колониялардағы дау-дамағдарлықтарға қатысты Жаңа Англия плантаторларының позициясына елеулі әсер етті – бұл британдық билеушілері мен Жаңа Англияда қалған туыстары арасындағы шиеленісті күшейтіп, Революциялық соғысқа әкелді. Аллинның «Жаңа жарық» қауымдары Канададағы баптист қозғалысының негізін қалады.

Ольстерлік ирландша

Хантс округіне келесі көші-қон толқыны – Кобекид жағалауында, мысалы, Ноэльде (1771) О'Брайендер және Метлендте Путнамдар қоныстанған Ольстер шотландтары болды.

Американдық лоялистер

Американдық революция кезінде Форт-Эдвард Галифаксты құрлықтан болатын шабуылдан қорғауда шешуші рөл атқарды және Атлантикалық Канададағы 84-ші жаяу полкінің (Royal Highland Emigrants) штабы қызметін атқарды. Американдық революциядан кейін американдық лоялистер үшін Роудон және Дуглас округтері құрылды (1784). Дуглас округі (Кеннеткук және аймағы) 84-ші жаяу полкімен қоныстанды. Раудон округі Оңтүстік Каролинадан келген лоялистермен қоныстанды, олардың өмірі Лорд Раудон мен 84-ші жаяу полкінің 96-шы қамалға шабуыл кезінде құтқарылған еді.

Гипс соғысы

Виндзор гипс кен орындарын дамытып, оны көбінесе Америка нарықтарына Пассамакуодди шығанағы арқылы сататын. Көп жағдайда бұл сауда заңсыз болды. 1820 жылы осы контрабандалық сауданы тоқтатуға жасалған әрекет "Гипс соғысына" әкеп соқты, онда жергілікті контрабандистер Нью-Брансуик шенеуніктерінің сауданы бақылауға алу әрекеттерін күшпен жеңіп шықты.

Кеме жасау

Өнімді ағаш алқаптары мен тасқынды құрылыс алаптары Хантс округін 19 ғасырда маңызды кеме жасау орталығына айналдырды. Лоялист саудагер Абрахам Кунард округтегі алғашқы кеме жасаушылардың бірі болды. Бірақ 19 ғасырдың ортасына қарай Кунардтың еңбектерін көптеген, әлдеқайда ірі кеме жасау шаруашылықтары басып өтті, олардың ішінде Мейтлендтегі Уильям Доусон Лоуренс кеме жасау шаруашылығы, ол Канадада салынған ең үлкен ағаш кеме – «Уильям Д. Лоуренс» кемесін, сондай-ақ Хантспорттағы Езра Черчилль кеме жасау шаруашылығы салды.

Ұлы Ханс науқаны (1869)

Құрметті Джозеф Хоу 1867 жылы Хантс округінен сайланған алғашқы парламент мүшесі болды. Ол округте сайлау кампаниясын жүргізіп, Нова-Скотияны құрылуға қатысуға мәжбүрлеген және халықтың мандаты немесе референдумы болмастан Канаданың бір бөлігіне айналдырған саясаткерлерді жазалауды мақсат етті. Келесі екі жыл билікте болған кезде, Америкаға қосылуға немесе Ұлыбританиядан тәуелсіз колония болуға ұмтылмауды шешкен Хоу, Нова-Скотияның ең дұрыс жолы – Канадада қалып, "жақсы шарттар үшін күресу" екеніне келді. Осы кезеңде Нова-Скотия халқының көп бөлігі Конфедерацияға қарсы науқанды қолдағанмен, Хоу 1869 жылғы Хантс округіндегі қосымша сайлауға қатысып, халықтан мандат алып, олардың Нова-Скотияның Канадаға кіруін қолдауын жалғастыруын қалайтынын білуге тырысты. Бұл Нова-Скотия тарихындағы ең қымбат саяси науқанның біріне айналды.

20 ғасыр

Хантс округі екі олимпиадашыны шығарды, екеуі де Ноэл жағалауынан шыққан (1928 жылғы жазғы Олимпиададағы жеңіл атлетика – ерлер марафонына қараңыз). Жаңа Шотландия тарихындағы көрнекті әдеби тұлға Томас Чандлер Галибуртонмен қатар, Хантс округі Алден Ноулан, Джордж Эллиотт Кларк және тағы да басқаларын дүниеге әкелді. Кейін Эдмонтон, Альберта қаласында мансап жасаған белгілі халық суретшісі Сидни Келси 1928 жылы Хантс округінде туған. Халық әншісі Стэн Роджерс "The Rawdon Hills" әні арқылы Раудон қауымын танымал етті.

Табиғи ресурстар: ағаш, балық, гипс, барит, мұнай және алтын

Ауданның ағашы көптеген ағаш кемелерді салу үшін де, ағаш кемелердегі экспорттық ресурс ретінде де пайдаланылды. Осы мақсатта, Уиндзор мен Труроны байланыстыратын Мидленд темір жолы да аудан арқылы (1901) салынған. Аудан өте ірі гипс кен орындарымен танымал, олардың кейбіреулері бір кезде Уолтоннан тасымалданған. Әлемдегі ең ірі ашық гипс кені Милфордта орналасқан және қазіргі уақытта ол күніне шамамен 8000 тонна гипс өндіреді. Джордж Эллиот Кларктың «Батыс Ханс округі» атты өлеңі гипс кен орындарындағы қара жұмысшылардың қиын жағдайы туралы айтады. Барит Хантс округі үшін өте маңызды кен болды. Әлемдегі ең ірі барит кені Уолтонда болды, және бұл гипс пен ағаш өнеркәсібімен бірігіп, Уолтонды 1950 жылдары Нова Шотландиядағы ең жұмысты портының екіншісіне айналдырды. Кен орны 1941-1978 жылдар аралығында барлығы 4,5 миллион тонна барит өндірді. Осы кен орнында күміс, қорғасын, мырыш және мыс та табылды, одан 360 000 тоннадан астам кен қазылды. Кен орнында әлі де шамамен 1 миллион тонна барит бар деп есептеледі. Алтын Ренфрюде, Nine Mile өзенінің жанында өндірілді, бұл провинциядағы ең ірі алтын кендерінің бірі болған. Раудон алтын кен орындарында басқа да алтын кендері болды. Қазіргі уақытта Кеннеткук және оның төңірегінде мұнайды іздеу жұмыстары жүргізілуде.