Кіріспе

1864 жылғы американдық Азамат соғысы шайқасы
Потомак армиясы
|күш2=5,400–38,000</div>
|зардап2=4,000 жалпы <div style="line height:1.2em;">(200 қаза тапты, 2,900 жараланды, 900 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды)

Генерал-лейтенант Улисс С. Гранттың 1864 жылғы құрлықтағы науқанындағы Колд-Харбор шайқасынан кейін Потомак армиясы генерал Роберт Э. Лиден қашып, Джеймс өзенінен өтуге кірісті. Құрлықтағы науқанның мақсаты Лидің Солтүстік Вирджиния армиясын шешуші шайқаста жеңу болғанмен, Грант өзінің мақсатын Петербург қаласына, Конфедерацияның астанасы Ричмондқа апаратын жабдықтауды бақылайтын маңызды теміржол торабына ауыстырды. Грант Лидің Петербург құлаған жағдайда Ричмондты қорғай алмайтынын және Грантпен ашық далада шайқасуға мәжбүр болатынын білді. Сондай-ақ, ол 9 маусымдағы сәтсіз алғашқы шабуылдардан Петербург қорғанысының қаншалықты әлсіз екенін білген. Гранттың жоспары үшін жылдамдық маңызды болды, Ли Гранттың мақсатын түсінгенге дейін және Петербургті нығайта алу үшін сәттілікке жету қажеттілігі туды. Ли Гранттың қимылдары туралы 18 маусымға дейін толыққанды білмеді, соған дейін Грант Ричмондты нысанаға алады деп есептеді. Алайда Борегард 9 маусымнан бері Петербургке қауіп төндіретінін үнемі ескертіп келді. Грант Бермуда жүздік науқанында нашар өнер көрсеткен Батлердің Джеймс армиясын Петербургке қарайғы экспедицияны басқаруға таңдады. 14 маусымда ол Батлерге бригадир генерал Уильям Ф. "Балди" Смит басқаратын XVIII корпусты 16,000 адамға дейін, оның ішінде Каутцтың атқыштар дивизиясын қосып, күшейтуді және 9 маусымдағы сәтсіз шабуылдарда қолданылған сол бағытты пайдалануды бұйырды. Потомак армиясының генерал-майор Винфилд С. Хэнкок басқаратын II корпусы Смиттің соңынан ермек. Грант соғыстан кейінгі естеліктерінде: "Мен сол кезде Петербургті оңай басып алуға болатындығына сендім және қазір де солай ойлаймын" деп жазды. Конфедерация үшін бір артықшылық – Диммок желісінің күші, жер жұмыстары мен траншеялармен байланыстырылған мықты артиллериялық позициялар, қаланы айналып, шығыс және батысқа қарай Аппоматтокс өзеніне бекітілген. Борегардтың бүкіл желіні қорғауға жеткілікті әскері болмағандықтан, ол бригадалық генерал Генри А. Уайз басқаратын 2,200 әскерін солтүстік-шығыс секторында, Аппоматтокс өзеніндегі Redan No 1 мен Redan No 23 арасында, оңтүстік-шығыста Норфолк және Петербург теміржолын қорғау үшін шоғырландырды. Мұндай шоғырландыруға қарамастан, жаяу әскерлердің арасы 3 метрдей болды. Оның қалған 3,200 әскері Бермуда жүзінде Батлер армиясымен бетпе-бет келді.

15 маусым

Балди Смит пен оның әскері 15 маусымда таңнан кейін Аппоматтокс өзенін кешіп өтті. Оның күші бригадир-генералдар Уильям Т. Х. Брукс, Джон Х. Мартиндейл және Эдвард В. Хинкстің жаяу әскер дивизияларынан, сондай-ақ бригадир-генерал Август Каутцтың атқыштар дивизиясынан тұрды. Көліктік кемелер осы дивизияларды қарсы жағалаудағы түсіру орындарына шамалы ретсіз жеткізді, Смит жоспарларын шатастырып, қайта ұйымдастыруға уақытты ысырап етті. Каутцтың атқыштар дивизиясына жаяу әскердің алға жылжуын қамтамасыз ету тапсырылды, Брукс пен Мартиндейл Сити-Пойнт теміржолымен жүріп өтеді, ал Хинкстің АҚШ-тың афроамерикалық әскерлері Джордан-Пойнт жолымен шабуылдайды. Түсіруден кейін де қиындықтар жалғасты. Атқыштар Петербургтің солтүстік-шығысындағы Бейлор фермасында күтпеген бекініске тап болды. Хинкстің әскері конфедераттарға екі шабуыл жасап, бір зеңбірекке қол жеткізді, бірақ жалпы алға жылжу кешке дейін кешіктірілді. Смит барлау жүргізіп, жау позициясының күштілігіне қатысты алаңдауға қарамастан, күшті ұрыс желісімен қорғаныс құрылыстарын басып алуды жоспарлады. Оның артиллерия командирі барлық аттарды бірден суаруға рұқсат бергендіктен, ол тағы да кешіктірілді, бұл артиллерияны шамамен сағат 19:00-ге дейін жеткізуге мүмкіндік бермеді.

Смит кешіккен кезде Каутц конфедераттардың оң фланкіндегі Редан нөмірі 20-ға жақын теміржолға жетті. Бригадир-генерал Джеймс Диринг басқаратын шамамен 600 конфедерат Каутцты артиллериямен бомбалады, ал одақтас атқыштар желіге жақынға жетпеді. 9 маусымдағы шайқас сияқты, Каутц Смит оң жағынан шабуылдайтынының белгілерін іздеді, бірақ ештеңе естімеді, сондықтан бас тартып, кері шегінді. Смит шабуылды бастағанда, оның ұрысшылары 3,5 миль (6 км) фронт бойынша жер бедерін басып алды, 3 және 5–11 батареяларын жаулап алып, конфедераттарды Харрисон сағасындағы нашар қорғаныс желісіне шегінуге мәжбүр етті. Осы бастапқы жетістікке және алдында қорғалмаған қала тұрғанына қарамастан, Смит шабуылды таңға дейін жалғастыру үшін күтуге шешім қабылдады. Осы уақытқа дейін Винфилд Хэнкок Смит штабына келді. Әдетте шешімді және жанкешті Хэнкок, Смиттен жоғары тұрғандықтан, бұйрықтары мен күштердің орналасуына қатысты сенімсіздік танытып, ерекше жағдайда Смит пікіріне көнді. Смит 15 маусымдағы әрекетсіздігі оның соңғы жауынгерлік командасы болды. Батлер Смитті "кешігуге" айыптады, дау Грантқа дейін жетті. Грант бастапқыда Джеймс армиясының қолбасшысы ретінде Батлерді Смитпен алмастыруды жоспарласа да, ол ақырында Батлерді қызметте қалдырып, Смитті Нью-Йоркке басқа бұйрықтарды күтуге қайта тағайындады, олар ешқашан берілген жоқ. Борегард кейінірек Петербургтің "сол сәтте федералды қолбасшының ықпалында болғанын, ол оны жалдап алғандай болғанын" жазды. Бірақ ол өзіне берілген уақытты тиімді пайдаланды. Ричмондтан шұғыл сұраныстарына жауап ретінде ешқандай нұсқау алмағандықтан, ол Хоулетт сызығынан қорғанысын біржақты түрде алып тастауға шешім қабылдады, бұл Батлер армиясын Бермуда жүзінде тұнқырып, генерал-майорлар Роберт Хок пен Бушрод Джонсонның дивизияларын жаңа Петербург қорғаныс желісіне жіберді. Батлер бұл мүмкіндікті пайдаланып, әскерін Петербург пен Ричмонд арасында жылжытып, конфедераттардың астанасын құртуы мүмкін еді, бірақ ол тағы да әрекет етуге батыл болмады.

16 маусым

16 маусым таңына қарай Борегард қорғаныс шебіне шамамен 14 000 әскер жинады, бірақ бұл оған қарсы тұрған 50 000 федералға қарағанда едәуір аз болды. Грант генерал-майор Амброуз Бернсайдтың IX корпусымен келді, Хэнкоктың бұйрықтарындағы шатасуды түзеді және қорғаныс шебіндегі нашар жерлерді анықтау үшін барлауға бұйрық берді. Генерал-майор Джордж Мид келгенге дейін Потомак армиясының уақытша қолбасшысы болған Хэнкок, оң жақта Смиттің XVIII корпусын, ортада өзінің II корпусын және сол жақта Бернсайдтың IX корпусын дайындады. Хэнкоктың шабуылы сағат 17:30 шамасында басталды, үш корпус та баяу жылжуға көшті. Борегардтың әскері қаһарлы түрде шайқасты, жаңадан бұзылған жерлерге артта көкпірлер орнатты. Генерал Мид келгеннен кейін екінші шабуылға бұйрық берілді, ал бригадир генерал Фрэнсис С. Барлоу өзінің дивизиясын Редан 13, 14 және 15-ке қарсы шабуылға жіберді. Конфедерация артиллериясының оқ жауыны одақ әскеріне ауыр шығын келтірді, соның ішінде танымал Ирландия бригадасының командирі полковник Патрик Келли қаза тапты. Барлоудың әскері мақсаттарын басып алғанмен, қарсы шабуыл оларды кері шегіндіріп, көптеген одақ әскерін тұтқынға алды. Құтқарылғандар жаудың бекіністеріне жақын ор қазды.

17 маусым

17 маусым күні үйлестірілмеген Одақтың шабуылдары басталды, олардың біріншісі сол жақтан болды. Бернсайдтың IX корпусының бригадир генерал Роберт Б. Поттер басқаратын екі бригадасы Конфедерация шебіне жасырын түрде жақындап, таңертең күтпеген шабуыл жасады. Алғашқыда сәттілікке жеткен шабуыл нәтижесінде Конфедерацияның шамамен бір мильдік бекінісі мен 600-ға жуық тұтқын басып алынды, бірақ Поттердің әскері басқа бекіністерді іздеп алға жылжуға тырысқанда, бұл күш-жігер сәтсіз аяқталды. Олардың жылдамдығы артындағы шатқалдағы қиылған ағаштармен шектелді, ал Конфедерация артиллериясы оларды бүйірден атқылап, қиын жағдайға түсірді. Сағат 14:00-де IX корпус бригадир генерал Джон Ф. Хартранфт бригадасының жетекшілігімен екінші шабуылға көшті. Олар Конфедерация шебіне тік бұрышпен жіберілді, бұл оларды жақтан атқылауға осал қылды. Кешке бригадир генерал Джеймс Х. Ледли дивизиясының шабуылы да сәтсіз аяқталды, осы шабуыл кезінде Ледлинің мас күйде болғаны байқалды (бұл Кретер шайқасында қайталанып, жағымсыз үлгіге айналды). Күндіз Борегардтың инженерлері Диммок шебінен батысқа қарай шамамен бір мильге созылатын, Тейлор тармағы деп аталатын Аппоматтокс өзені бойында жаңа қорғаныс позицияларын дайындады. Түн ортасында Конфедерация әскері жаңа позицияға шегінді. Борегард Роберт Лиден қолдау немесе қамқорлық күтпегенін білдірді, соғыстан кейін бірнеше жыл өткен соң: «Солтүстік Вирджиния армиясы әлі алыс болды және мен оның көрнекті қолбасшысына он бір мыңнан аз адаммен Гранттың бүкіл армиясымен шайқасып жатқанымды түсіндіре алмадым». Ли Борегардтың барлық өтініштерін жүйелі түрде қабылдамады және тек оның ұлы, кавалерия генерал-майоры В. Х. Ф. «Руни» Ли Гранттың өзен арқылы қозғалысын растағаннан кейін ғана Петербургтегі қауіпті жағдайды мойындады. Ол дереу 18 маусым күні таңғы сағат 3-те шаршаған Оверленд кампаниясынан кейін Петербургке екі дивизиясын жіберді.

18 маусым

Лидің генерал-майор Джозеф Б. Кершоу мен Чарльз В. Филд басқаратын екі дивизиясы келген соң, Борегард қаланы қорғауға 20 000-нан астам әскерге ие болды, бірақ Грант әскері генерал-майор Губернатор К. Уорреннің V корпусы келгенімен және 67 000 федералды әскермен күшейді. Бірінші одақтың шабуылы таңертең басталды, одақтың оң жағындағы II және XVIII корпус шабуылды бастады. Ханкок Гетисбургтегі ескі жарақатының әсерін сезіне бастады және II корпустың басқаруын генерал-майор Дэвид Б. Бирниге тапсырды. II корпустың әскерлері Конфедерация шебіне қарсы жылдам ілгерілегеніне таң қалды, Борегардтың оны түні бұрын артқа жылжытқанын білмеді. Олар екінші қатарға жеткен кезде шабуыл дереу тоқтады және корпус бірнеше сағат бойы Конфедерацияның қатты атысынан зардап шекті. Түске қарай шабуылға қосылу үшін үлкен қашықтықты жүріп келген IX және V корпус, II корпустың қасына келді. Майор-генерал Орландо Б. Уилкокс басқаратын IX корпустың дивизиясы жаңа шабуылға шықты, бірақ Тейлордың саласы арқылы өтетін батпақ пен ашық далаларда ауыр шығынға ұшырады. Уилкокс дивизиясы 1000 әскермен ғана шықты. Уорреннің V корпусы Ривстің шығыңқы бөлігінде (сонымен қатар 27-ші батарея деп те аталады, Dimmock шебі Иерусалим тақтайша жолымен қиылысқан жер, қазіргі АҚШ 301-ші тас жолы) қатты атыстан тоқтатылды. Бұл шабуылда бірінші бригаданың командирі, полковник Джошуа Лоренс Чемберлен ауыр жарақат алды. Оның жарақаты өлімге әкелуі мүмкін деп есептелді және Чемберлен генерал Гранттан майданда бригадир генерал шеніне көтерілді. Сағат 18:30-да Мид соңғы шабуылға бұйрық берді, ол да қорқынышты шығынмен сәтсіз аяқталды. Шабуылға шыққан алдыңғы полктердің бірі – 1-ші Мэн ауыр артиллерия полкі, 900 әскері бар, олар негізінен гарнизондық міндеттерді атқарып, артиллерияны пехотаға айналдырған. Полк шабуылда 632 әскерін жоғалтты, бұл соғыс бойында кез келген полк үшін ең ауыр шығын болды.

Салдары

Төрт күндік шабуылдардан ешқандай нәтиже шығармаған Мид әскеріне бекініс қазуға бұйрық берді. Одақ әскерінің жоғалғандары 11 386 адамды құрады (1688 қаза тапты, 8513 жараланды, 1185 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды), Конфедерация әскерінің жоғалғандары 4000 адамды құрады (200 қаза тапты, 2900 жараланды, 900 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды).

Сақтау

Петербург ұлттық шайқас алаңы Петербург маңындағы шайқас өрістерінің тек бір бөлігін қамтиды. Америкалық шайқас алаңдарын сақтау қоры және оның серіктестері 2023 жылдың ортасына дейін Петербург шайқасының 131 акр жерін сақтап қалды.

Мемуарлар және негізгі көздер

Грант, Улисс С. Жеке естеліктер. 2 томдық. Чарльз Л. Вебстер және компаниясы, 1885–86 жж. Лонгстрит, Джеймс. Манассастан Аппоматтоксқа дейін: Америка Азамат соғысы естеліктері. Нью-Йорк: Da Capo Press, 1992 ж. Алғаш рет 1896 ж. Дж. Б. Липпинкотт және Ко. баспасында жарық көрген. Портер, Хорас. Грантпен бірге жорық. Нью-Йорк: Century Co., 1897 ж. АҚШ Соғыс министрлігі, Көтеріліс соғысы: Одақ және Конфедерация армияларының ресми құжаттарының жинағы. Вашингтон, округ Колумбия: АҚШ Үкіметтік баспаханасы, 1880–1901 жж.