Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Академиялық атақ
Academic title
Декан – колледждер мен университеттер сияқты академиялық басқармаларда белгілі бір академиялық бөлімше, нақты бір мәселе немесе олардың екеуі бойынша маңызды өкілеттікке ие адамға берілетін атақ. АҚШ және Канадада декан – университеттер құрамындағы колледждер мен мектептердің басшылары қызметін атқаратын университет профессорлары. Декандар жеке дайындық мектептерінде көп кездеседі, ал кейде орта және жоғары мектептерде де табылуы мүмкін.
Dean is a title employed in academic administrations such as colleges or universities for a person with significant authority over a specific academic unit, over a specific area of concern, or both. In the United States and Canada, deans are usually university professors who serve as the heads of a university's constituent colleges and schools. Deans are common in private preparatory schools, and occasionally found in middle schools and high schools as well.
Шығу тегі
"Дикан" (лат. decanus) бастапқыда он сарбаз немесе монахтан тұратын топтың басшысы болған. Кейіннен, шіркеу диканы канондар немесе басқа діни топтардың басшысы атанды. Университеттер соборлық және монастырлық мектептерден пайда болғанда, "дикан" атағы түрлі әкімшілік қызметтерді атқаратын лауазым иелеріне берілді.
A "dean" (Latin: decanus) was originally the head of a group of ten soldiers or monks. Eventually an ecclesiastical dean became the head of a group of canons or other religious groups. When the universities grew out of the cathedral schools and monastic schools, the title of dean was used for officials with various administrative duties.
Болгария мен Румыния
Болгария және Румыния университеттерінде декан факультеттің басшысы болып табылады, ол бірнеше академиялық кафедраны қамтуы мүмкін. Факультет – университет немесе академияның бөлімшесі. Декан өзінің орынбасарларын тағайындай алады: университет жұмысы жөніндегі проректор және ғылыми жұмыс жөніндегі проректор.
In Bulgarian and Romanian universities, a dean is the head of a faculty, which may include several academic departments. Every faculty unit of university or academy. The dean can appoint his deputies: a vice dean of university work and vice dean of science activity.
Канада
Канадалық университеттерде немесе колледждерде декан әдетте бірнеше академиялық кафедраларды қамтитын факультет басшысы болып табылады. Типик лауазымдарға өнер, инженерлік, ғылым және бизнес факультеттерінің деканы жатады. Көптеген университеттерде аспирантура мәселелеріне жауапты аспирантура деканы да болады, ол университеттегі барлық бөлімдердегі аспирантура білімі саласына жауапты. Ватерлоо университетінің декандарының қызметтік міндеттемелерінің сипаттамасы, мүмкін, стандартты болып табылады және оның бір бөлігі былай делінген: "Факультет деканы, ең алдымен, университет қызметкері, сенатта, тиісті маңызды комитеттерде және басқа университет органдарында қызмет етеді. Университет қызметкері ретінде деканның университет мәселелері бойынша тәуелсіз шешімдер қабылдау және белгілі бір факультеттің саясатын және көзқарасын ұсыну қызметтерін атқаруы екі жақты рөл болып табылады. Декан факультеттер арасындағы қарым-қатынасты бақылап, олардың үйлесімді болуын және университеттың жалпы мақсаттарына қызмет етуін қамтамасыз етуі керек. Декан тікелей вице-президентке, академиялық мәселелер жөніндегі проректорға есеп береді." Деканға белгілі бір әкімшілік функциялар үшін жауапты орынбасарлар болуы мүмкін. Макгилл университеті докторлық диссертацияны қорғауды ұйымдастыруға жауапты уақытша тағайындалған лауазымды білдіру үшін "про-декан" атауын да қолданады. Олар аспирантура және докторантурадан кейінгі білім беру факультетінің деканының тікелей өкілі болып табылады және университет ережелеріне сәйкес қорғау процедурасының қатаң түрде сақталуын қамтамасыз етуге жауапты.
In a Canadian university or a college, a dean is typically the head of a faculty, which may include several academic departments. Typical positions include dean of arts, dean of engineering, dean of science and dean of business. Many universities also have a dean of graduate studies, responsible for work at the postgraduate level in all parts of the university. The job description for deans at the University of Waterloo is probably typical, and reads in part, "The dean of a faculty is primarily a university officer, serving in that capacity on the senate, appropriate major committees and on other university bodies. As university officer, the dean has the dual role of making independent judgments on total university matters and representing the particular faculty's policies and points of view. The dean should oversee the particular faculty's relations with other faculties to ensure that they are harmonious and serve the total university's objectives. The dean will report directly to the vice president, academic and provost." There may be associate deans responsible to the dean for particular administrative functions. McGill University also uses the title of pro dean to refer to the ad hoc officer responsible for administering a PhD thesis defence. They serve as the direct representative of the dean of graduate and postdoctoral studies and are responsible for the defence being handled in strict correspondence with the university regulations.
Неміс тілді елдер
Неміс тілді елдерде декана (декан) – университеттің екінші деңгейдегі академиялық бөлімшесінің басшысы, көбінесе факультет. Әрбір университет жеке пәндерді біріктіріп факультеттер құруда кең өкілеттікке ие, кейбір жағдайларда бұл өздігінен басқарылатын кафедралардың салыстырмалы түрде әлсіз деканаттық рөлімен еркін құрамға алып келуі мүмкін, ал басқа жағдайларда факультеттер көбірек орталықтандырылған түрде ұйымдастырылуы мүмкін. Декан әдетте факультет кеңесі сайлаған аға профессор болып табылады. Декандарды университет басшылығы тағайындамайды, олар факультеттің академиялық өзін-өзі басқару құқығын көрсетеді. Деканға факультет әкімшілігінің белгілі бір міндеттерін жүзеге асыратын бірнеше про-декан (Prodekan) және декан кеңесі (Dekanatsrat) көмектеседі. Про-декандар да факультеттің профессорлары болып табылады, ал декан кеңесінің мүшесі әдетте ұзақ жылдар бойы академиялық тәжірибесі бар әкімшілік қызметкер болады.
In German speaking countries the Dean ('Dekan') is the head of an academic unit on the secondary level of a university, in most cases a faculty. Each university has broad discretion in grouping individual subjects together to form faculties, in some cases this might lead to a relatively loose compound of self administered departments with a comparably weak dean's role, in other cases faculties might be organised in a more centralised manner. The dean is usually always a senior professorial member of the faculty, elected by the faculty council. Deans are not appointed by the university leadership but are an expression of the faculty's right to academic self administration. A dean is aided by several pro deans (Prodekan) who take over certain responsibilities of faculty administration and by an assistant dean (Dekanatsrat). The pro deans are likewise elected professorial members of the faculty, while the assistant dean is usually a longterm administrative role with a strong academic background.
Ұлыбритания және Ирландия
Ұлыбританияның кейбір университеттерінде декан термині факультет басшысын, яғни өзара байланысты академиялық кафедралар жиынтығын білдіреді. Мысалы, өнер және гуманитарлық ғылымдар факультетінің деканы. Австралия мен Жаңа Зеландияда да осыған ұқсас қолданыс бар. Оксфорд және Кембридж сияқты колледждік университеттерде әр колледждің тәртіпке жауапты деканы болуы мүмкін. Мінез-құлқының нашарлығы салдарынан деканмен сұхбаттасуды "декандыққа шақыру" деп атайды. Декан сонымен қатар колледж шіркеуінің жұмысын басқаруға жауапты болуы мүмкін. Мысалы, Квинс колледжі мен Кембридждегі Исус колледжінде колледж деканы мен шіркеу деканы лауазымдары бөлек; сондай-ақ Дублиндегі Тринити колледжінде аға және кіші декандардың лауазымдары (кіші және аға мүшелердің тәртібін қадағалаумен жүктелген) колледж шіркеуінде құлшылықты ұйымдастыратын резиденция декандарынан ерекшеленеді. Оксфордтағы Магдалена колледжінде діни ілімдер капелланы діни ілімдер деканы деп аталады және тәртіп деканы мен әл-ауқат деканынан бөлек. Оксфордта собор деканы – Христос шіркеуінің басшысы. Дарам университетінде төрт факультеттің (оның ішінде Дарам университетінің бизнес мектебінің) атқарушы декандары бар. Дарем заң мектебінің кафедра меңгерушісі де декан атанды. Лондон Король колледжінің деканы британдық университеттер арасында ерекше рөл атқарады, себебі декан – барлық студенттер мен қызметкерлердің рухани дамуы мен әл-ауқатын қадағалауға, сондай-ақ құлшылық ететін қауымның арасында мамандықтарды дамытуға жауапты. Ланкастер университетінің әр колледжінде студенттердің тәртібін қадағалайтын декан бар.
In some universities in the United Kingdom the term dean is used for the head of a faculty, a collection of related academic departments. Examples include Dean of the Faculty of Arts and Humanities. Similar usage is found in Australia and New Zealand. In collegiate universities such as Oxford and Cambridge, each college may have a dean who is responsible for discipline. An interview with the dean as a result of misbehaviour is referred to as a being deaned. The dean may also, or instead, be responsible for the running of the college chapel. At Queens' College, Cambridge, and Jesus College, Cambridge, for example, the posts of Dean of College and Dean of Chapel are separate; likewise at Trinity College Dublin, the posts of senior and junior deans (charged with the discipline of junior and senior members respectively) are distinct from the deans of residence (who organise worship in the college chapel). At Magdalen College, Oxford the chaplain is referred to as the Dean of Divinity, and is separate from the Discipline Dean and the Welfare Dean. At Oxford the dean of the cathedral is the head of Christ Church. Durham University has executive deans of the four faculties (including Durham University Business School). The head of department at Durham Law School is also titled dean. The dean of King's College London is an unusual role among British universities, in that the dean is an ordained minister, responsible for overseeing the spiritual development and welfare of all students and staff, as well as fostering vocations among the worshiping community. Each of the colleges of the University of Lancaster has a dean in charge of student discipline.
Жоғары білім
Декан лауазымы мен қызметі американдық жоғары білім беруде кең таралған. Қолданылуы бір мекемеден екіншісіне өзгеше болғанымен, бұл атақ екі негізгі мағынада қолданылады:
The term and position of dean is prevalent in American higher education. Although usage differs from one institution to another, the title is used in two principal ways:
Декан әдетте университет ішіндегі маңызды факультеттер тобының басшысы болып табылады (мысалы, "қалалық кампустың деканы", "гуманитарлық және табиғат ғылымдары колледжінің деканы", "медицина мектебінің деканы"), оның міндеттеріне оқытушыларды жұмысқа бекіту, академиялық саясатты қалыптастыру, бюджетті бақылау, қаражат жинау және басқа да әкімшілік жұмыстар кіреді. Мұндай декан көбінесе факультеттердің бірінен штатты профессор болып табылады, бірақ декандық қызметке кіріскеннен кейін оқыту және ғылыми зерттеулермен айналысуын азайтады. Жоғары білім берудегі басқа да жоғары әкімшілік лауазымдар да декан атағын (немесе деканның орынбасары немесе деканның көмекшісі сияқты төменгі атақты) иеленуі мүмкін. Мысалы, көптеген колледждер мен университеттерде студенттік істерге жауапты "студенттер деканы" және жоғары басшылық пен оқытушылар арасында делдалдық қызмет атқаратын "факультет деканы" лауазымдары бар.
A dean is usually the head of a significant collection of departments within a university (e. g., "dean of the downtown campus", "dean of the college of arts and sciences", "dean of the school of medicine"), with responsibilities for approving faculty hiring, setting academic policies, overseeing the budget, fundraising, and other administrative duties. Such a dean is usually a tenured professor from one of the departments but gives up most teaching and research activities upon assuming the deanship. Other senior administrative positions in higher education may also carry the title of dean (or a lesser title such as associate dean or assistant dean). For example, many colleges and universities have a position known as "dean of students", who is in charge of student affairs, and a "dean of the faculty", who serves as an intermediary between the higher administration and faculty in the school's day to day administration.
Кәсіптік мектептер
Американың көбінесе заң, медицина және басқа да кәсіби мектептері университет құрамында болады, сондықтан олардың ең жоғары лауазымды әкімшісін декан деп атайды. Көпшілігінде бірнеше көмекші немесе қауымдасқан декандар (мысалы, оқу ісі жөніндегі қауымдасқан декан немесе студенттер жөніндегі қауымдасқан декан) және бірнеше таңдалған вице-декандар болады. Заң мектептерінің жұмысын реттеу жөніндегі Америка адвокаттар қауымдастығының ережелері, мекеме ABA аккредитациясын алу және сақтау үшін орындалуы тиіс, заң мектебі деканының қызметін анықтайды. Бұл ережеде "Заң мектебінде толық уақытты декан болуы керек, ол басқару кеңесі немесе оның өкілі тағайындайды және декан оған жауапты болады" делінген. Осылайша, заң мектебінің деканы тек әріптес профессорлардың немесе тіпті университет президентінің таңдауымен тағайындалған профессор ғана емес. Медицина мектептерінің декандары үшін де ұқсас талаптар бар. Атап айтқанда, Медициналық білім беру жөніндегі байланыс комитеті (LCME), медицина мектептерін аккредиттеу арқылы оларды федералдық гранттар мен мемлекеттік лицензия алуға құқылы етеді және жұмыс істеу шарттарын белгілейді. LCME ережелерінде "әдетте "декан" атағын иеленетін медицина мектебінің бас шенеунігі университет президентімен немесе мектептің соңғы жауапкершілігіне жауапты басқа университет шенеунігімен, сондай-ақ декан кеңсесінің міндеттерін орындау үшін қажетті басқа университет шенеуніктерімен еркін байланысқа ие болуы керек" деп талап етіледі. LCME сондай-ақ деканның "медициналық білім беру, ғылыми зерттеулер және пациенттерге күтім көрсету саласында басшылық етуге білім мен тәжірибесі болуы керек" және "декан мен факультет комитеті медицина мектебінің саясатын анықтауы керек" деп талап етеді.
Almost every American law school, medical school, or other professional school is part of a university, and so refers to its highest ranking administrator as a dean. Most have several assistant or associate deans as well (such as an associate dean of academics or an associate dean of students), as well as a select few vice deans. The American Bar Association regulations on the operation of law schools, which must be followed for such an institution to receive and maintain ABA accreditation, define the role of the law school dean. These regulations specify that "A law school shall have a full time dean, selected by the governing board or its designee, to whom the dean shall be responsible." Thus, a law school dean may not simply be a professor selected by fellow professors, nor even by the president of the university. Similar standards exist with respect to medical school deans. Specifically, the Liaison Committee on Medical Education (LCME), which accredits medical schools, thereby making them eligible for federal grants and state licensure, sets forth the operative conditions. LCME regulations require that the "chief official of the medical school, who usually holds the title 'dean,' must have ready access to the university president or other university official charged with final responsibility for the school, and to other university officials as are necessary to fulfill the responsibilities of the dean's office." The LCME further require that the dean "must be qualified by education and experience to provide leadership in medical education, scholarly activity, and care of patients" and that "[t]he dean and a committee of the faculty should determine medical school policies."
Орта білім
Декан лауазымы американдық орта білім беруде сирек кездеседі. Көптеген жоғары мектептерді директор немесе мектеп басшысы басқарады, бірақ кейбіреулері (әсіресе жеке дайындық мектептері) басшылық лауазымды декан деп атайды. Ірі мектептерде немесе кейбір пансиондарда ерлер немесе ұлдарға арналған декан, әйелдер немесе қыздарға арналған декан болуы мүмкін, сондай-ақ әр курс (бірінші курс, екінші курс және т.б.) үшін жеке декан тағайындалуы мүмкін. Кейбір жасөспірімдер мектептері мен жоғары мектептерде студенттердің тәртібіне және белгілі бір дәрежеде әкімшілік жұмыстарға жауапты декан деп аталатын мұғалім немесе әкімші болады.
The term or office of dean is much less common in American secondary education. Although most high schools are led by a principal or headmaster, a few (particularly private preparatory schools) refer to their chief authority as a dean. In large schools or some boarding schools there may be a dean of men or boys, and a dean of women or girls, or each year (freshman, sophomore, etc.) may have a dean. Some junior high schools and high schools have a teacher or administrator referred to as a dean who is in charge of student discipline and to some degree administrative services.