Кіріспе

Академиялық лауазымды тұлға. Ректор (латынша "басшы") – білім беру мекемесінің жоғары лауазымды қызметкері, ол университетте де, орта мектепте де лауазымды адамды білдіре алады. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерден тыс, ректор көбінесе университеттердегі ең жоғары лауазымды тұлға болып табылады, ал АҚШ-та оған теңдес лауазым президент, ал Ұлыбритания мен Ұлттар Достастығында вице-канцлер деп аталады. Ректордың лауазымы мен қызметін ректорат деп те атайды. Бұл атақ Еуропа университеттерінде кеңінен қолданылады және Латын Америкасы елдерінде жиі кездеседі. Сондай-ақ, Бруней, Макао, Түркия, Ресей, Пәкістан, Филиппин, Индонезия, Израиль және Таяу Шығыс елдерінде де қолданылады. Шотландияның ежелгі университеттерінде бұл лауазым кейде Лорд-ректор деп аталады, ол үшінші ең жоғары лауазымды тұлға болып саналады және әдетте Университет сотының төрағасын қызметін атқарады.

Австрия

Австрия империясының бірнеше "Крон аймағында" Ландтагта (жартылай феодалдық типтегі аймақтық заң шығару органы) астананың университетінің ректоры үшін бір орын сақталған, атап айтқанда: Штирияда (Штейермарк) Грац, Тирольде Инсбрук, Төменгі Австрияда (Нидер-Острия) Вена; Богемияда екі ректор эквивалентті Ландесвертретунгте орын алды. Бүгінде Австрия университеттерін ректорат басқарады, ол бір ректордан (Universitätsrat сайлаған) және 3-5 қосымша вице-ректордан тұрады. Ректор – университеттің бас директоры.

Бельгия

Бельгия университеттерінің басшысы президент, француз тіліндегі университеттерде – ректор, голланд тіліндегі университеттерде – ректор деп аталады, бұрын ер адам болса ректор magnificus, әйел адам болса rectrix magnifica деп аталған.

Чехия

Чех университеттерінің басшылары ректор деп аталады. Ректор университет атынан әрекет етеді және заңмен тыйым салынбаған жағдайларда университет істерін шешеді. Ректорды университет академиялық кеңесі ұсынады және оны Чехия Республикасының Президенті тағайындайды. Ұсынылым барлық сенаторлардың қарапайым көпшілігімен келісілуі керек, ал қызметтен босату үшін кемінде барлық сенаторлардың үштен екі бөлігінің келісімі қажет. Ректорды сайлау немесе оны қызметтен шығару дауысы құпия болып табылады. Өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды, ал адам оны ең көп дегенде екі рет қатарынан атқара алады. Ректор вице-ректорларды (проректор) тағайындайды, олар Ректор белгілеген шекте оның орынбасарлары болып табылады. Ректорлардың жалақысын тікелей Білім министрі анықтайды. Чех университеттерінің ең белгілі ректорларының қатарында реформатор Ян Гус, дәрігер Ян Есениус, теолог Родриго де Арриага және ағартушылықтың өкілі Йозеф Вратислав Монсе болды. 1950 жылы Жиржина Попелова (Оломоуц Палацкий университеті) ректор қызметіне тағайындалған алғашқы әйел болды. Ректорларға "Сіздің Ұлылықтарыңыз, ректор мырза" ("Vaše Magnificence pane rektore") деп сөз сөйлейді.

Дания

Данияда ректор – университеттердің, гимназиялардың, коммерциялық және құрылыс мектептерінің басшыларын атау үшін қолданылатын лауазым. Жалпы, ректор бастауыш мектеп деңгейінен жоғары кез келген білім беру мекемесінің басшысы үшін қолданылуы мүмкін, мұнда басшы әдетте «skoleinspektør» (Мектеп директоры; Мектеп инспекторы) деп аталады. Университеттерде басқарудағы екінші лауазымды шенеунік проректор деп танылады.

Финляндия

Финляндияда бастауыш немесе орта мектептің басшысы, егер мектепте оқытушылар мен оқушылар саны жеткілікті болса, ректор (rehtori) деп аталады, әйтпесе директор (koulunjohtaja) атағы беріледі. Ал Финляндияның кейбір университеттерінің басшылары канцлер (kansleri) деп аталады.

Германия

Неміс университетінің басшысы ректор (ректор) немесе президент (президент) деп аталады. Әдетте, ректорды университет профессорларының арасынан Сенат сайлайды (бұл неміс университетінің басшысын таңдаудың дәстүрлі әдісі), ал президент тағайындалғанға дейін профессор болуы да, университеттің мүшесі болуы да міндетті емес. Ректорға дәстүрлі түрде «Magnifizenz» деп сөз сүйейді. Ректор проректорлармен (Prorektor) және университет канцлерімен (Kanzler) бірге алқалы басшылық құрамын – ректоратты (Rektorat) құрайды. Ректоратқа әдетте бірнеше кеңесшілер (Referent) көмек көрсетеді, олар белгілі бір мәселелер бойынша кеңес береді және шешімдерді дайындаудағы жауапкершілікті өз мойнына алады, бұл британдық академиялық жүйедегі қауымдастырылған про-вице-канцлермен шамалас. Ректор сонымен қатар бастауыш мектеп директорының ресми атағы болып табылады; оның орынбасарлары Конректор деп аталады. Бұрын ректор атағы гимназия басшысына да қолданылған. Бүгінде мұндай ұстаздар көбінесе Oberstudiendirektor («Жоғары оқу директоры») атағын иеленеді.

Исландия

Ректор – исландиялық университеттер мен кейбір гимназиялардың басшысы үшін қолданылатын термин.

Италия

Италияда ректор – университет басшысы және университеттің заңдық өкілі (Rappresentante Legale). Ректорды толық профессорлар мен қатар профессорлардан (Professori ordinari ed associati), итальяндық университет факультетінің ең жоғары екі лауазымынан, барлық ғылыми қызметкерлерден (Ricercatori), сондай-ақ қызметкерлердің, студенттердің және докторанттардың өкілдерінен құралған сайлау коллегиясы сайлайды. Ректордың өкілеттік мерзімі жаңа ұлттық регламентке және университет жарғысына (statuto) сәйкес алты жылды құрайды. Ректорға ресми түрде «Магнифико Ректор» (Magnifico Rettore) деп үн айтылады.

Нидерланды

Нидерландыда ректор - жоғары мектептің директоры. Ректорға конректорлар (оның орнын баса алатын проректорлар) көмектеседі. Голландия университеттерінде Ректор Магнификус университеттің ғылыми бағыты мен сапасы үшін жауапты. Ректор Магнификус – университеттің басқару кеңесінің мүшесі. Ректор Магнификус – толық профессор. Ректор Магнификустың салтанатты міндеттері – оқу жылын ашу, жаңа тағайындалған (толық) профессорлардың PhD диссертациясын қорғау рәсімдері мен тұсаукесерлік лекцияларын жүргізу. PhD диссертациясын қорғау кезінде ректордың орнын әдетте сол сессия барысында ректор міндетін атқаратын басқа толық профессор ауыстырады.

Норвегия

Ректор (ректор) – академиялық ортада университет немесе университет колледжінің демократиялық жолмен сайланған басшысы. Ректор университеттің жоғары лауазымды тұлғасы болып табылады және дәстүрлі түрде оқу орнының профессорлық-оқытушы құрамынан, бастапқыда толық профессорлардың барлығы, ал қазіргі уақытта барлық академиялық қызметкерлер, студенттер және академиялық емес қызметкерлер сайлап тағайындайды. Ректор дәстүрлі түрде 2000 жылдары университет кеңесі деп аталған Collegium Academicum-ның басшысы болып табылады, сонымен қатар университеттің бас атқарушы және салтанатты басшысы есебіндегі лауазымды міндеттерді атқарады. Ректордың сайланған орынбасары проректор (prorektor) деп аталады. Кейбір оқу орындарында ректор тағайындайтын және ректор мен проректорға бағынышты вице-ректорлар да болады. Дәстүр бойынша, Норвегия университеттері мен колледждерінде ректор және проректор лауазымдарына демократиялық сайлаулар өткізіліп келді. 2016 жылдан бастап оқу орындары ректорды сайлау немесе тағайындау жолын таңдауға құқылы. Университеттер мен колледждерде әдетте университет директоры немесе колледж директоры болады, ол әкімшілік басшысы (яғни академиялық емес қызметкерлер) және ректоратқа бағынышты.

Польша

Польшада ректор (rektor) – университет немесе университет колледжінің сайланған басшысы. Әскери және әскери типтегі жоғары білім беру мекемелерінде ректор лауазымы ресми түрде комендант (командир) деп аталады. Ректор – университеттің жоғары лауазымды тұлғасы. Университет ректоры кем дегенде докторлық дәрежесі бар және университетте негізгі жұмыс орны ретінде жұмыс істейтін адам болуы керек. Ректор Его/Jej Magnificencja (ағылш. Оның Ұлылығы) деп аталады (қысқартылған түрі: JM). Ректордың киімі – ермель терісімен әшекейленген қызыл немесе күлгін пальто (көйлек), көбінесе сәулеттік жездік және университет символдарының сәндік тізбегімен толықтырылады. Ресми шараларда проректорлар (проректор) осыған ұқсас көйлек киеді, бірақ олардың безендірілуі азырақ болады (әдетте терісіз). Әскери университеттердің ректорлары тек офицерлік форма киіп, университет символы бар алқа тағады. 2008 жылдан бастап мемлекеттік университеттердің ректорларының өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды (бұрын үш жыл), сайлау жылының 1 қыркүйегінде басталып, өкілеттік мерзімі аяқталатын жылдың 31 тамызында аяқталады. Бір адам ректор лауазымына қатарынан екі мерзімнен артық сайлана алмайды. Жеке университеттерде бұл ереже университет жарғысымен реттеледі.

Португалия

Португалияда ректор (португалша: Reitor еркек немесе Reitora әйел), көбінесе Магнифику ректор (Magnífico Reitor португалша) деп аталады, әрбір университеттің сайланған ең жоғары лауазымды шенеунігі болып табылады, ол университетті басқарады және өкілдік етеді. Тарихи тұрғыдан Папаның бекітуімен құрылған университеттердің, мысалы, Португалияның ең көне университеті – Коимбра университетінің ректоры Magnífico Reitor (Ректордың аты) ("Rector Magnificus (Ректордың аты)") деп аталады. Ал қалғандары Excelentíssimo Senhor Reitor деп аталады. Университет ректорына әртүрлі жауапкершіліктері бар проректорлар мен орынбасарлар көмек көрсетеді. 1974 жылға дейін әрбір лицейдің (жоғары мектептің) директоры да ректор атағын алған.

Ресей

Ресейде университет ректорын білдіретін "ректор" (Ректор) термині 1961 жылы қолданысқа енгізілді. 1961 жылға дейін университет канцлерлері "директор" (Директор) атағымен аталған.

Испания

Испанияда барлық ректорлар заңға сәйкес (Ley Orgánica 4/2007) Señor Rector Magnífico деп аталуға тиіс, бірақ Саламанка университетінің ректоры, Иберия түбегіндегі ең көне университет, академиялық протокол бойынша әдетте Excelentísimo e Ilustrísimo Señor Profesor Doctor Don (Ректордың аты), Rector Magnífico de la Universidad de Salamanca ("Ең жоғары және ең көрнекті профессор доктор Дон (Ректордың аты), Саламанка университетінің ректоры") деп аталады. Испанияда ректор немесе Rector Magnífico (латынша Rector Magnificus) – университеттегі ең жоғары әкімшілік және білім беру лауазымы, ағылшын тілді университеттердегі президент немесе канцлермен тең, бірақ вице-канцлердің барлық өкілеттіктерін иеленеді; осылайша, олар университеттердегі академияның басшысы болып табылады. Формальды түрде "Excelentísimo e Ilustrísimo Señor Profesor Doctor Don N, Rector Magnífico de la Universidad de X" ("Ең жоғары және көрнекті профессор доктор Дон N, X университетінің ректоры") деп аталатын бұл лауазым испан қоғамында жоғары мәртебелі болып саналады және көбінесе зор құрметке ие. Олардың бұқаралық ақпарат құралдарында пайда болуы, әсіресе академиялық тақырыптар талқыланғанда және олардың пікірі сұралғанда, ерекше жағдай емес. Испаниялық ректорлар университеттердің толық профессорларынан (испан тілінде Catedráticos) таңдалады; ректор болуға үміткер әрбір адам сайлау алдында кем дегенде алты жыл ғылыми дәрежесіне ие болуы және профессорлық мәртебеге қол жеткізуі керек, сондай-ақ ол үміткер болып отырған университетте осы мәртебені сақтауы тиіс. Әдетте, ректор сайлауға қатысқанда университеттегі бірнеше бөлімшелерді басқаратын проректорларды (испанша vicerrectores) таңдайды. Ректорлар университеттің барлық мүшелері – студенттер, оқытушылар, оқырмандар, зерттеушілер және мемлекеттік қызметкерлер – еркін және құпия дауыс беру арқылы тікелей сайлайды. Дегенмен, әр академиялық сектордағы дауыс салмағы әртүрлі: студенттердің жалпы дауысы, олардың санына қарамастан, әдетте жалпы дауыстың 20% құрайды; профессорлар мен оқырмандардан (бұрынғы Claustro деп аталған мүшелер) тұратын топтың дауысы жалпы дауыстың шамамен 40-50% құрайды; оқытушылар, зерттеушілер (PhD студенттері және басқалар) және докторлық дәрежесі жоқ оқытушылар – барлығының 20% шамасында; ал қалғаны (әдетте 5-10%) университеттегі ғылыми емес қызметкерлерге (әкімшілік қызметкерлері және т.б.) бөлінеді. Испания заңнамасы бұл пайыздық үлестерді әрбір университеттің жағдайына қарай өзгертуге немесе тікелей сайлау жүйесін болдырмауға мүмкіндік береді. Шындығында, бірнеше университетте ректор жанама түрде сайланады; қазіргі заманғы Claustro мүшелері (жоғарыда аталған барлық топтар өкілдігі бар сайлау алқасы немесе парламент) бірінші болып сайланады, содан кейін Claustro ректорды таңдайды. Ректорлар төрт жылдық мерзімге сайланады, содан кейін кезекті сайлау өтеді, ал қайта сайлану мерзімінің саны шектеулі емес. Дегенмен, ең харизматикалық және құрметке ие ректорлар ғана екі немесе үш мерзімнен артық лауазымда қала алды. Олардың арасында белгілі испан ғалымдары болды, мысалы, баск жазушысы Мигель де Унамуно, 1901 жылдан 1936 жылға дейін Саламанка университетінің ректоры болған.

Швеция

Ректор – бастауыш мектеп, орта мектеп, жеке мектеп, жоғары мектеп, колледж немесе университет сияқты академиялық мекеменің ең жоғары дәрежелі әкімшілік және білім беру жетекшісінің лауазымы. Мемлекеттік колледждер мен университеттердің ректорлары үкімет (кабинет) тарапынан ресми түрде тағайындалады, бірақ тиісті мекеменің кеңесінің ұсынымы бойынша және әдетте тиісті мекемеде демократиялық процедуралар сақтала отырып. Университетте ректордың орынбасары проректор деп аталады және оны мекеменің кеңесі тағайындайды. Кейбір мекемелерде ректордың міндеттерінің бір бөлігін орындау үшін ректор тағайындайтын вице-ректорлар (вице-ректорлар) болады. Вице-ректор ректор мен проректорға бағынады. Ескі университеттерде, Уппсала және Лунд университеттерінде ректор «ректор магнификус» (ер адамдар үшін) немесе «ректрикс магнифика» (әйелдер үшін) деп аталады. Жаңа университеттер соңғы жылдары латынша құрметті атақты ресми жағдайларда, мысалы, құрметті сөздерде немесе бітіру салтанаттарында қолдана бастады. 2017 жылға дейін Швеция университетінің канцлері – мемлекеттік аккредиттеу агенттігі, Жоғары білім берудің ұлттық агенттігінің басшысы болды. 2017 жылдан бастап бұл лауазым мемлекеттік агенттіктің басшысына берілетін «Бас директор» атағын алды. Бұл лауазымға тағайындалған адамдардың көпшілігі бұрын Швеция университеттерінің ректорлары болған. Бұл лауазым университет басшылығын қамтымайды. Университеттер мен колледждерде әдетте Universitetsdirektör немесе Förvaltningschef болады, ол әкімшілік басшысы (яғни академиялық емес қызметкерлер) және ректоратқа бағынышты.

Швейцария

Швейцариядағы университеттердің басшылары, әдетте профессорлар алқасымен сайланады және ректор (Rektor, recteur) деп аталады.

Ежелгі университеттер

Шотландияда ректор лауазымы төрт ежелгі университетте (Сент-Эндрюс, Глазго, Абердин және Эдинбург) сондай-ақ, басқару жүйесін Санкт-Эндрюс университетімен ерте байланыстарынан алған Дандиде де бар. Қазіргі ректор лауазымы, кейде лорд-ректор деп аталады, Ұлыбритания Парламенті қабылдаған 1858 жылғы «Университеттер (Шотландия) туралы» заңмен құрылды. 1889 жылғы «Университеттер (Шотландия) туралы» заң ежелгі университеттерде ректорды 3 жыл сайын сайлауды талап етеді. Ректор университет басқаруының үшінші лауазымды шенеуілі болып табылады және университет сотының – университеттің басқару органының – отырыстарын төрағалық етеді. Ол Абердин, Данди, Глазго және Сент-Эндрюс университеттеріндегі студенттер, ал Эдинбургте студенттер мен қызметкерлердің бәрімен әр үш жылда бір рет сайланады. Шотландиядағы ежелгі университеттердің титулдық басшысы – канцлер, ол дипломдарды табыстау үшін вице-канцлерді тағайындайды. Әрбір университеттің директоры, дәстүр бойынша, вице-канцлер болып тағайындалады, бірақ вице-канцлер лауазымы директорға қосымша өкілеттіктер немесе жауапкершілік бермейді. Әрбір университеттің бас атқарушы органы ретінде директордың кеңсесіне өкілеттік беріледі, ол директор және вице-канцлер деп аталатын екі лауазымды да атқарады. Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрі, құрметті Гордон Браун, студент кезінде Эдинбург университетінің ректоры болған, бірақ содан бері көптеген университеттер өз процедураларын өзгертіп, қазіргі оқуға түскен студенттерді сайлауға қатысудан шеттетуде. 2018 жылғы қаңтардан бастап Абердин университетінің ректоры – Шотландия парламентінің депутаты Мэгги Чэпман. Данди университетінің ректоры – ұзақ қашықтыққа велосипедпен жүретін Марк Бомонт. Эдинбург университетінің ректоры – Дебора Кайембе. Глазго университетінің ректоры – Гасан Абу Ситтах. 2020 жылдың қараша айында сайланған Сент-Эндрюс университетінің ректоры – саяси белсенді Лейла Хусейн, бұл лауазымды атқарган бірінші қара нәсілді әйел.

Орта мектептер

Шотландияның кейбір жоғары мектептерінде/орта мектептерінде директордың ресми атауы Ректор болып келеді, мысалы, Файф округының Купар қаласындағы Белл Бакстер жоғары мектебі.

Орталық және Шығыс Еуропа және Түркия

Ректор – Орталық және Шығыс Еуропаның, кем дегенде, Болгария, Босния және Герцеговина, Хорватия, Румыния, Солтүстік Македония, Сербия, Словакия, Словения, Түркия, Венгрия және Украина сияқты елдердегі көптеген университеттер мен жоғары оқу орындарының басшысы болып табылады. Ректордың орынбасарлары "проректорлар" деп аталады. Университеттің жекелеген факультеттерін декандар басқарады.

Канада

Көптеген Ұлт Достастығы және британдық ықпал еткен елдердегідей, "ректор" термині Канадада Квебектен тыс ағылшын тілінде кеңінен қолданылмайды. Квебектің франкофондық университеттері (мысалы, Монреаль университеті) мекеменің басшысын белгілеу үшін осы терминды (француз тілінде recteur немесе rectrice) пайдаланады. Сонымен қатар, тарихи түрде француз католиктік, қазір екі тілді Онтарио провинциясының Оттава қаласындағы Сент-Полл университеті де басшысын атау үшін осы терминді қолданады. Манитоба университетінің Рим-католик колледжі – Сент-Пол колледжі колледж басшысын белгілеу үшін 'ректор' терминін қолданады. Манитоба университетінің француз колледжі – Сент-Бонифас колледжі колледж басшысын белгілеу үшін 'recteur' немесе 'rectrice' сөздерін пайдаланады. Оттава университетінде 2008 жылдан бері «президент» термині қолданылып келеді, бірақ оған дейін ағылшын тілінде «ректор» термині қолданылған; алайда, француз тілінде университет басшысын атау үшін recteur (немесе rectrice) термині қолданыла береді. Queen's University (Кингстон, Онтарио) «ректор» терминін қолданады. Бұл термин студенттік қауымдастықтың мүшесін білдіреді, ол канцлер мен директормен тең дәрежеде жұмыс істеу үшін сайланады. Queen's University ректорының лауазымдық белгісі 2004 жылдың 15 қазанында Канаданың геральдикалық органында тіркелген. Queen's University ректорларының тізімімен танысыңыз. Онтарио технология институтының университеті де осы атауды қолданады.

Мексика

Мексикада "ректор" термині Ұлттық және мемлекеттік университеттердің көпшілігіндегі жоғары билікке ие тұлғаны білдіреді, сондай-ақ жеке университеттерде де қолданылады. Факультеттер (испан тілінде Facultades) директорлардың басқаруында болады, ал директорлар ректордың билігіне бағынады. Ректор көбінесе штатты профессорлардың арасынан сайланады және оның қызмет мерзімі әртүрлі университеттерде әртүрлі болады. Мексиканың ең беделді университеті – Мексиканың Ұлттық автономиялық университетінің ректоры – бүкіл ел үшін академиялық биліктің маңызды медиалық тұлғасы болып табылады. Университеттің саяси маңызы ректор лауазымын күреске толы саяси орынға айналдырады, ал бұрынғы ректорлар қызметтен кейін мемлекеттік қызметпен байланысты болады. Мысалы, 1999 жылдан 2007 жылға дейін ректор болған Хуан Рамон де ла Фуэнте қазіргі уақытта Мексиканың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі, ал 2007 жылдан 2015 жылға дейін ректор болған Хосе Нарро Роблес кейін Денсаулық сақтау министрлігін басқарды. 2015 жылдан бері ЮНАМ ректоры лауазымын Энрике Грау Вихерс атқарады, ол екінші және соңғы мерзіміне (2019-2023) тағайындалды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың көптеген колледждері «ректор» терминін қолданбайды. «Президент» және «канцлер» терминдері университеттер мен университет жүйелерінің басшысына, мекеменің жарғыларына немесе басқару құжаттарына сәйкес қолданылады. Кейбір мемлекеттік университет жүйелерінде құрамындағы институттардың «президенттері» де, жүйенің жалпы «канцлері» де болады, немесе керісінше. Мысалы, Калифорния университеті жүйесінде он кампустың әрқайсының төрағасы – канцлер, ал жүйенің басшысы «президент» атағын иеленеді. Колледждер мен университеттер, сондай-ақ мемлекеттік жүйелерде әдетте басқару кеңесі (директорлар кеңесіне ұқсас) болады, олар «қамқоршылар кеңесі» және «регенттер кеңесі» сияқты түрлі атаулармен аталады және көбінесе төраға басқарады. Дегенмен, Вирджиния штатында «ректор» термині жиі қолданылады. Вирджиния университеті (Шарлоттсвилл), Мэри Вашингтон университеті (Фредериксбург), Джордж Мейсон университеті (Фейрфакс), Вирджиния мемлекеттік университеті (Петербург), Вирджиния Комонвелл университеті (Ричмонд), Лонгвуд университеті (Фармвилл), Вашингтон және Ли университеті (Лексингтон), Уильям және Мэри колледжі (Уильямсбург), Олд Доминион университеті (Норфолк), Кристофер Ньюпорт университеті (Ньюпорт Ньюс) және Вирджиния Тех (Блэксбург) барлығы «Ректор» терминін қолданады. Томас Джефферсон 1819 жылдан бастап Вирджиния университетінің алғашқы ректоры болды және мектепте президент болмауды жоспарлады; бұл лауазым 1904 жылға дейін құрылмады. 1701 жылдан 1745 жылға дейін Йель университеті болып қалыптасқан мектептің басшысы «ректор» деп аталды. Йель колледжінің басшысы Томас Клэп «ректор» деп аталған соңғы (1740–1745) және «президент» деп аталған алғашқы (1745–1766) адам болды. Қазіргі заманғы дәстүр «ректор» терминін қолданбайды және Ыбырайым Пирсонды Йельдің алғашқы президенті (1701–1707) деп санайды, ал Клэпті атағына қарамастан, Йельдің бесінші басшысы деп есептейді. Католик колледждері мен университеттерінің бірнешесі, әсіресе діни ордендердің (мысалы, иезуиттер) басқаруындағы мекемелер бұрын мектептің басшы лауазымы үшін «ректор» терминін қолданған. Көп жағдайда ректор сонымен қатар мектепке тағайындалған дін қызметкерлері қауымының басшысы болған, сондықтан университет басшысы мен дін қызметкерлерінің жергілікті жетекшісі лауазымдары ректордың өкілеттігінде біріктірілген («Діни ректорлар» бөлімін қараңыз). Бұл практика қазіргі уақытта көбінесе сақталмайды, себебі осы мектептердің көпшілігінің басқару ережелері өзгерді. Крейтон университеті әлі де ректор тағайындайды. Нотр-Дам университетінде «ректор» атағы жеке студенттік жатақханаларға жауапты адамдарға беріледі. Кейбір американдық жоғары мектептерде де ректор болады; мысалы, Нью-Гэмпширдегі Сент-Полс мектебінде ректор мектеп директорына (мектеп басшысы) тең.

Австралия

"Ректор" термині Австралияның академиялық оқу орындарында кеңінен қолданылмайды. Австралия университеттерінің басшы қызметкеріне дәстүрлі түрде британдық "Вице-канцлер" атағы беріледі, бірақ соңғы кезде американдық "Президент" термині де қолданылуда. "Ректор" термині кейбір академиялық оқу орындарында қолданылады, мысалы, Мельбурн университетінің жатақханасы – Ньюман колледжі; жеке ұлдар мектебі – Ксавьер колледжі; және Сидней университетінің жатақханасы – Сент-Джон колледжі (Бенедиктин). "Ректор" атағы кейде университеттің бағынышты және географиялық тұрғыдан бөлек кампусының басшысы үшін де қолданылады. Мысалы, Канберрадағы Австралия Қорғаныс күштері академиясының басшысы, ол Сиднейдегі Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің кампусы болып табылады, – ректор, сондай-ақ Таунсвиллде орналасқан Джеймс Кук университетінің Кэрнс кампусының басшысы да ректор аталды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда бұл атау кейбір жеке мектептердің, мысалы, Линдисфарн колледжінің және Сент-Патрик колледжінің (Сильверстрим) директорлары үшін, сондай-ақ Отаго ұлдар гимназиясы, Дунедин корольдік гимназиясы, Вайтаки ұлдар гимназиясы, Тимару ұлдар гимназиясы, Палмерстон Норт ұлдар гимназиясы және Саутленд ұлдар гимназиясы сияқты бірқатар мемлекеттік ұлдар мектептерінің директорларына қолданылады, бұл мектептердің негізі қалануында шотландтардың қатысқандығын көрсетеді.

Бенин

Бенинде бұл термин университеттер мен академиялық оқу орындарының басшыларына жиі қолданылады.

Маврикий

Маврикийде орта мектеп директорын атау үшін "ректор" термині қолданылады.

Үндістан

Кейбір үнді мектеп-интернаттарының басшылары ректор деп аталады. Үндістандағы католик мектебінің директоры да ректор деп аталады.

Индонезия

Ректор Индонезиядағы университеттердегі ең жоғары атқарушы лауазым болып табылады. Мемлекеттік университеттерде университет сенатының мүшелері білім министрі ректорды таңдауы үшін үш үміткердің тізімін жасайды. Автономиялы мемлекеттік университетінен (ПТН БХ) басқа, ректорды университеттердің қамқорлық кеңесі сайлап тағайындаған. Ақырғы шешім міндетті түрде университет сенатының көпшілік дауысына сәйкес келе бермейді.

Жапония

Токугава сёгунатының (1601–1868) жылдары Эдо қаласының Конфуций академиясының ректоры, Шохей ко (кейін Юсима Сейдо деп аталды), Дайгаку но ками деген құрметті атақпен белгілі болды, бұл атақ Токугава иерархиясы аясында «Мемлекеттік университеттің басшысы» деп аударуға болады. Юсима Сейдоның ректоры, кезекті сёгундардың тікелей қатысуымен құрылған және күтіліп келген, еліміздің білім беру және оқыту жүйесінің ең жоғары сатысында тұрды. Юсима Сейдо ректорының лауазымы Хаяши әулетінде мұрагерлікпен беріліп келді. Ректорлардың ғылыми беделі 1657 жылы «Жапонияның билеушілерінің шолуы» (日本王代一覧) еңбегінің жеті томы және 1670 жылы «Жапонияның толық тарихы» (本朝通鑑) еңбегінің 310 томы жарық көргеннен кейін артып, дамыды.

Макао

1999 жылдың соңынан бері Қытайдың арнайы әкімшілік аймағы болып табылатын Макаоның бұрынғы португал колониясында Макао университеті, Сент-Жозеф университеті және Макао қалалық университеті сияқты үш университеттің жоғары әкімшілік лауазымдарындағы қызметкерлер "ректор" деп аталады. Дегенмен, Макао ғылым және технология университетінде осыған баламалы лауазым "президент" болып табылады.

Малайзия

Бұл Комонвелл елінде "ректор" термині Малайзиядағы бірнеше университеттер мен жоғары білім беру мекемелерінің жоғары әкімшілік лауазымын білдіреді, мысалы, Гомбақтағы Малайзия Ислам Халықаралық Университеті сияқты. Universiti Teknologi MARA үшін "ректор" термині филиал кампусының басшысы үшін қолданылады және ол Наиб-канцлерге бағынады. Ректор басқа жоғары білім беру мекемелеріндегі Наиб-канцлер немесе вице-канцлер лауазымымен салыстырылады, себебі ректор Канцлерге бағынады.

Мьянма

Ректор (бирманша:ပါမောက္ခချုပ်) термині Мьянма университеттерінің жоғары лауазымды шенеунігін білдіреді. Әрбір университет кафедрасын профессор басқарады, ол ректорға есепті болады. Бүгінгі таңда, кейбір университеттердің ауқымды болуына байланысты, ректордың орынбасары – проректор лауазымы пайда болды. Проректорлар университеттің нақты бір салаларын басқарумен айналысады, мысалы, ғылыми зерттеулерді немесе бакалавриат білімін ұйымдастыруды.

Пәкістан

COMSATS University Islamabad, National University of Modern Languages, National University of Sciences & Technology, Ghulam Ishaq Khan Institute of Engineering Sciences and Technology, Forman Christian College, Virtual University of Pakistan және PIEAS сияқты кейбір университеттер мен колледждердің басшыларының бәрі "ректор" деп аталады.

Филиппин

Ректор немесе Ректор Магнифис термині Санто-Томас университеті, Сан-Хуан-де-Летран колледжі және Сан-Беда университеті сияқты көрнекті католик университеттері мен колледждеріндегі жоғары лауазымды шенеуніктерді атау үшін қолданылады. Ректор әдетте университет басқармасының төрағасы болып табылады. Ол университеттегі барлық академиялық және академиялық емес қызметкерлерге қатысты саясат қабылдау, жалпы академиялық, басқарушылық және діни функцияларды жүзеге асырады. Испан отарлық кезеңінде, 1865 жылдың 20 мамырында Испания королевасы Изабелла II-нің жарлығы Санто-Томас университетінің Ректоры Магнифисқа Филиппиндегі барлық білім беру мекемелерін басқару және қадағалау құқығын берді, осылайша университет ректоры Филиппиндегі орта және жоғары білімнің экс-официо басшысы болды. Басқа мектептер берген барлық дипломдар университет ректорынан бекітуді қажет етті, ал мұндай дипломдарға қол жеткізуге бағытталған емтихандарды Санто-Томас университетінің профессорлары қадағалады.

Тайланд

Ректор термині Таиланд университеттеріндегі ең жоғары басшылық лауазымды атау үшін (тай:อธิการบดี; ), президент терминімен салыстырғанда кеңінен қолданылмайды. Тамасат университеті осы лауазымға осы терминді қабылдады, бұл оның француз білім беру жүйесімен байланысты дәстүрін көрсетеді, онда Тамасаттың негізін қалаушы Приди Баномьонг білім алған. Таиландтағы жалғыз халықаралық католиктік университеті – Ассумпшн университетінен басқа, институттың басшылары мен әкімшілерінің басшысы "ректор" болып табылады. Қазіргі ректор міндетін атқарғанына он жыл толған соң, Рев. Бауыр Банча Сэнгиран, f. s. g., Ph.D. 2011 жылдың 1 қарашасында Ассумпшн университетінің Суварнабхуми кампусындағы Сент-Луи Мари де Монфорт (Монфорттың Әулие Габриель ағайындарының негізін қалаушы) шіркеуінде өткен салтанатты академиялық рәсімде Ректор Магнификус атағымен марапатталды.

Аргентина

Ректор термині Аргентинадағы университеттердің және университеттерге қарасты жоғары мектептердің (мысалы, Escuela Superior de Comercio Carlos Pellegrini) ең жоғары лауазымды шенеунігін білдіреді. Әрбір факультетте (испанша: Facultad) өз деканы болады.

Бразилия

Ректор (португалша: Reitor) термині Бразилиядағы университеттердің жоғары лауазымды шенеунігін білдіреді. Әрбір факультетті директор басқарады, ол ректордың басшылығында болады. Бүгінгі таңда, кейбір университеттердің ауқымды болуына байланысты, ректордан төмен проректор лауазымы пайда болды. Проректор университеттің нақты бір саласын басқарумен айналысады, мысалы, ғылыми зерттеулер немесе бакалавриат білімі.

Құрама атаулар

Отставкаға кеткен ректорға көбінесе ректор-эмиритус атағы беріледі. Ректордың міндеттерін уақытша орындайтын адам проректор (приходтарда – әкімші) деп аталады. Мекемелердегі ректорлардың орынбасарлары проректорлар (приходтарда – пасторлар, көмекші немесе ассистент ректорлар және т.б.) деп белгілі. Кейбір университеттерде ректордың орынбасары атағы, көптеген ағылшын-саксон елдеріндегі вице-канцлер сияқты, ректордың негізінен құрметті атағы жоғары сыртқы лауазымды тұлғаға берілген кезде, де-факто басшы үшін қолданылды; 1920 жылға дейін Париж Сорбоннасында француз білім министрі номиналды ректор болғандықтан, ректордың орынбасары болды.