Кіріспе
Ұлыбритания мен Ирландияның 1600 жылға дейін негізі салынған университеттері Ұлыбритания мен Ирландияның ең көне университеттері. Ежелгі университеттер – бұл британдық және ирландтық орта ғасырлық және жаңа заманғы университеттер, 1600 жылға дейін құрылған. Олардың төртеуі Шотландияда, екеуі Англияда және біреуі Ирландияда орналасқан. Ұлыбритания мен Ирландияның ежелгі университеттері әлемдегі ең көне, әлі күнге дейін сақталған университеттердің қатарында. Ұлыбританияның ежелгі университеттері Ұлыбритания монархиясы таныған, мәдени маңызы бар жиырма жеті институттың құрамына кіреді.
the oldest universities in Britain and Ireland
The ancient universities are British and Irish medieval universities and early modern universities founded before the year 1600. Four of these are located in Scotland, two in England, and one in Ireland. The ancient universities in Britain and Ireland are amongst the oldest extant universities in the world. The ancient universities in Britain are part of twenty seven culturally significant institutions recognised by the British monarchy as privileged bodies of the United Kingdom.
Басқару
Бұл университеттер көбінесе жаңадан құрылғандарына қарағанда мүлдем басқаша басқарылады. Шотландияның ежелгі университеттері де бірнеше ерекшеліктерімен ерекшеленеді және Университеттер (Шотландия) заңдарында белгіленген тәртіптерге сәйкес басқарылады. Осы университеттерге қоса, осы кезеңде кейбір қазір құрылмайтын болған мекемелер де құрылды, соның ішінде Нортгемптон университеті (1261–1265), Линкольнширдегі Стэмфорд қаласындағы университет немесе колледж (1331?–1335), Фрейзербург қаласындағы университет немесе колледж (1592–1605). Ирландия Лордшалығының астанасы Дублинде университет құруға жасалған алғашқы, бірақ көбінесе сәтті болмаған әрекет – Дублин ортағасырлық университеті де болды. 1320 жылы құрылған ол келесі екі ғасыр бойы үзіліспен өмір сүрді, бірақ гүлденген жоқ және Ирландиядағы Реформация кезінде (1534–41) толығымен жойылды. Ол Дублиндегі Сент-Патрик соборында орналасқан еді. Оның 1592 жылы құрылған Дублин университетімен (Trinity College Dublin) ешқандай байланысы болған жоқ.
Бакалавриат Магистрлік
Ежелгі университеттер магистрлік академиялық дәреже ретінде Magister Artium / Master of Arts (MA) табындауымен ерекшеленеді. Бұл әдетте Оксбридж МА, Троица МА (Дублин) немесе Шотландия МА деп белгілі. Шотландиядағы ежелгі университеттер магистр дәрежесін құрметті дипломмен және соңғы бағасымен бірге тапсырады; ал Англия мен Ирландиядағы ежелгі университеттер магистр дәрежесін бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, әдетте үш жылдай жақсы тұрудан кейін ғана береді. Олар магистр дәрежесін бакалавриат деңгейінде бергендіктен, ежелгі университеттер өнер және гуманитарлық ғылымдар бойынша магистрлік дәрежелерге басқа атаулар береді, мысалы, оқытылатын "Сөздер магистрі" ("MLitt (T) "). Мұндай дәрежелер оқыту бағдарламасы бойынша ма, әлде ең беделді (және жоғары деңгейдегі) екі жылдық ғылыми-зерттеу дәрежесі ме деген шатасу туындауы мүмкін, бірақ бұл көбінесе нақты көрсетіледі.
Оксфорд және Кембридж университеттеріне қатысты Парламент актілері
Екі университет те патша жарғысымен бостандықтар мен артықшылықтар алған, бірақ Кембриджге 1231 жылы, ал Оксфордқа 1248 жылы берілген жарғылар патша жарғысымен құрылған немесе біріктірілген жоқ. Олар өмірлерінің алғашқы ғасырларында жалпы құқық корпорациялары ретінде болғаннан кейін, 1571 жылы Елизавета I тұсындағы Оксфорд және Кембридж заңымен ресми түрде біріктірілді. Оксфорд және Кембридж университеттері туралы 1859 жылғы заң Оксфорд қаласының мэрі, әкімдері, азаматтары немесе қалалық қызметкерлерінің Оксфорд университетінің бостандықтары мен артықшылықтарын сақтау үшін ант беруін талап ететін 1571 жылғы заңның бөліктерін жойды. Парламент 1545 жылы Chantries заңын қабылдады, ол барлық chantries мен олардың мүліктерін король Генрих VIII-ге өткізді. Кембридж университетінің мүшелері корольдің әйелі Кэтрин Паррға университетке төнген қауіп туралы хаттар жіберді. Корольдің Оксфорд пен Кембридж университеттері үшін арнайы жоспарлары болғандығы және олар Англияның басқа мектептерімен салыстырғанда ерекше үлкен қамқорлық көргендігі анық. Мысалы, Кембриджде VIII Генрих патша Тринити колледжін құрды, ол кейіннен Университеттің маңызды бөлігіне айналды. 19 ғасырдағы бірқатар заңдар мен комиссиялар университеттердің өз жарғыларын жасау өкілеттіктерін шектеді. 1850 жылғы Корольдік комиссия екі университетті де зерттеп, олардың конституциясына үлкен реформалар енгізуді ұсынды. Бұл реформалар Оксфорд университеті туралы 1854 жылғы және Кембридж университеті туралы 1856 жылғы заңдармен бекітілді. 1871 жылғы Университеттер сынағы туралы заң екі университеттен де (және Дарем университетінен де) дерлік барлық діни талаптарды жойды. Оксфорд және Кембридж университеттері туралы 1877 жылғы заң екі университеттің және олардың құрамына кіретін колледждердің жарғыларын одан әрі реформалау үшін комиссиялар құрды. Екі университетке де 1919 жылы қосымша Корольдік комиссиялар құрылды, нәтижесінде 1923 жылғы Оксфорд және Кембридж университеттері туралы заң университеттер мен олардың колледждері үшін қайтадан жарғылар мен ережелерді жасау үшін комиссия құрды. Осының нәтижесінде осы университеттерде екі түрлі жарғы бар: университеттердің өздері жасаған, өзгерте алатын жарғылары және 1923 жылғы заңға немесе 1988 жылғы Білім реформасы туралы заңға сәйкес жасалған «Королева Кеңесінде» жарғылары, оларды тек Тайлық Кеңестің рұқсатымен ғана өзгертуге болады.
Университеттер (Шотландия) актілері
Университеттер (Шотландия) актілері Шотландиядағы ежелгі университеттер үшін ерекше басқару жүйесін қалыптастырды, бұл процесс 1858 жылғы актімен басталып, 1966 жылғы актімен аяқталды. Осы актілер сериясының алғашқысынан кейін құрылғанмен, Данди университеті де оларда қамтылған барлық ерекшеліктерге ие. Осы актілердің нәтижесінде, әрбір университет Бас кеңес, Университет соты және Академиялық сенаттан тұратын үш бөлімді жүйе бойынша басқарылады. Бас атқарушы және бас академик – университет ректоры, ол вице-канцлер атағын да алып жүреді, бұл құрметті лауазым. Канцлер – әрбір университеттің тұрақты емес, тек атағы бар басшысы, оны тиісті Бас кеңес өмір бойына сайлайды, бірақ шындығында көптеген канцлерлер "қызмет мерзімі" бітуге дейін отставкаға кетеді. Сондай-ақ, әрбір университеттің студенттер өкілдігі кеңесі бар, бірақ Абердин университетінде ол жақында Студенттер қауымдастығы кеңесі деп өзгертілді.