Жаһандық туберкулез күні

24 наурыз – Әлемдік туберкулез күні. Туберкулез ауруы туралы хабардар ету, алдын алу шаралары мен жағдайды жою мақсатындағы күнді атап өтеміз. Дүниежүзілік денсаулық сақтау кампаниясы.

6 мин оқу

100%

Дереккөз: World Tuberculosis Day — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Дүниежүзілік денсаулық сақтау науқаны

Жыл сайын 24 наурызда тойланатын Дүниежүзілік туберкулез күнінің мақсаты – туберкулездің (ТБ) әлемдік эпидемиясы және осы ауруды жоюға жасалып жатқан күш-жігер туралы халықтың хабардар болуын арттыру. 2018 жылы 10 миллион адам туберкулезге шалдығып, 1,5 миллион адам осы аурудан көз жұмды, олардың көп бөлігі төмен және орташа кірісті елдерде болды. Бұл туберкулезді жұқпалы аурулардан болатын өлімнің басты себебіне айналдырды. Дүниежүзілік туберкулез күні – Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) белгілеген он бір ресми жаһандық денсаулық сақтау науқанының бірі. Басқалары: Дүниежүзілік денсаулық күні, Дүниежүзілік шагастық ауру күні, Дүниежүзілік қан донорлары күні, Дүниежүзілік антибиотиктерге қарсы күрес аптасы, Дүниежүзілік иммундау аптасы, Дүниежүзілік безгек күні, Дүниежүзілік темекіге қарсы күрес күні, Дүниежүзілік гепатит күні, Дүниежүзілік пациенттер қауіпсіздігі күні және Дүниежүзілік ЖИТС күні.

Өмірбаян

24 наурыз 1882 жылы доктор Роберт Кох Берлин университетінің гигиена институтындағы ғылымға жақын адамдардың шағын тобына туберкулездің қоздырғышын – туберкулез бацилласын тапқанын жариялап, ғылыми қауымды таң қалдырған күнді еске түсіреді. Кохтың әріптесі Пол Эрлихтің айтуынша, "Осы есімді қалдырған отырыста Кох адамзатқа қауіпті жұқпалы ауру тарихындағы маңызды бетбұрыс туралы хабарлады. Кох туберкулездің себептерін анық және түсінікті тілмен, көптеген микроскоптық слайдтар мен басқа да дәлелдермен бірге жеткізе білді". Кох Берлинде бұл жаңалықты жариялаған кезде туберкулез Еуропа мен Америкада кеңінен тарап, әр жеті адамның біреуінің өліміне себеп болып отырды. Кохтың ашқан жаңалығы туберкулезді анықтау және емдеуге мүмкіндік берді.

Тарих

1982 жылы Роберт Кохтың баяндамасының жүз жылдығына орай Халықаралық туберкулезге және өкпе ауруларына қарсы одақ (IUATLD) 24 наурызды ресми түрде Дүниежүзілік туберкулез күні деп жариялауды ұсынды. Бұл IUATLD және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) «ТБ-ны жеңеміз: қазір және мәңгілік» тақырыбымен өткен бір жылдық күш-жігерінің бір бөлігі болды. Дүниежүзілік туберкулез күні ДДҰ-ның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясы мен Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан ресми түрде жыл сайынғы шара ретінде он жылдан астам уақыттан кейін ғана мойындалды. 1995 жылдың күзінде ДДҰ және Нидерланды Корольдік туберкулез қоры (KNCV) Гаагада (Нидерланды) Дүниежүзілік туберкулез күнін ұйымдастыруды жоспарлау бойынша алғашқы жиын өткізді; олар бұл жиынды келесі бірнеше жылдар бойы бірлесіп ұйымдастыра берді. 1996 жылы ДДҰ, KNCV, IUATLD және басқа да мүдделі ұйымдар Дүниежүзілік туберкулез күніне арналған кең ауқымды іс-шараларды өткізу үшін бірікті. 1997 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күніне орай ДДҰ Берлинде баспасөз конференциясын өткізді, онда ДДҰ Бас директоры Хироси Накадзима «DOTS осы онжылдықтағы ең маңызды денсаулық сақтау жетістігі, өйткені біз құтқара алатын өмірлердің санына қарай» деп мәлімдеді. ДДҰ-ның туберкулезге қарсы бағдарламасының директоры, доктор Арата Кочи: «Бүгін жаһандық туберкулез эпидемиясының жағдайы өзгеруге айналып келеді, өйткені біз үлкен қадам жасадық. Бұл денсаулық сақтау жүйелерінің жетістігі, ол туберкулезді бай елдерде ғана емес, сонымен қатар барлық дамушы елдерде, қазіргі кезде туберкулездің барлық жағдайларының 95 пайызы қайда таралған болса, бақылауға алуға мүмкіндік береді» деді. 1998 жылға қарай шамамен 200 ұйым Дүниежүзілік туберкулез күніне арналған халыққа ақпарат тарату шараларын өткізді. Келесі жылы 18 елден келген 60-тан астам туберкулезді қолдаушылар 1999 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнін өткізуді жоспарлау үшін үш күндік ДДҰ/KNCV жинына қатысты. АҚШ президенті Билл Клинтон 2000 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнін атап өтіп, Үндістанның Хайдарабад қаласындағы Махавир ауруханасында ДДҰ ұсынған тікелей бақылаудағы қысқа мерзімді емдеу (DOTS) курсын емделушілерге тағайындады. Клинтонның сөзіне сүйенсек, «Бұл адамдық трагедия, экономикалық апат және сіздер үшін ғана емес, әлем үшін де дағдарыс. Аурудың таралуы – ешбір елдің иммунитеті жоқ жалғыз жаһандық проблема». Канадада денсаулықты анықтаушы факторлар жөніндегі ұлттық ынтымақтастық орталығы 2014 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінде елізде тіркелген туберкулез жағдайларының 64%-ы шетелде туған адамдардың, ал 23%-ы аборигендердің арасында екенін атап өтті, бұл туберкулездің денсаулық сақтаудағы теңдік мәселесі бойынша маңызды алаңдаушылық екенін көрсетті. Бүгін туберкулезді тоқтату серіктестігі, туберкулезге қарсы күрестегі ұйымдар мен елдердің желісі (IUATLD мүшесі және ДДҰ-да туберкулезді тоқтату серіктестігінің хатшылығы Женевада орналасқан) аурудың ауқымын және оны қалай алдын алу және емдеуге болатынын көрсету үшін осы күнді ұйымдастырады.

In 1982, on the one hundredth anniversary of Robert Koch's presentation, the International Union Against Tuberculosis and Lung Disease (IUATLD) proposed that 24 March be proclaimed an official World TB Day. This was part of a year long centennial effort by the IUATLD and the World Health Organization (WHO) under the theme "Defeat TB: Now and Forever." World TB Day was not officially recognized as an annual occurrence by WHO's World Health Assembly and the United Nations until over a decade later. In the fall of 1995, WHO and the Royal Netherlands Tuberculosis Foundation (KNCV) hosted the first World TB Day advocacy planning meeting in The Hague, Netherlands; an event they would continue co sponsor over the next few years. In 1996, WHO, KNCV, the IUATLD and other concerned organizations joined to conduct a wide range of World TB Day activities. For World TB Day 1997, WHO held a news conference in Berlin during which WHO Director General Hiroshi Nakajima declared that "DOTS is the biggest health breakthrough of this decade, according to lives we will be able to save." WHO's Global TB Programme Director, Dr. Arata Kochi, promised that, "Today the situation of the global TB epidemic is about to change, because we have made a breakthrough. It is the breakthrough of health management systems that makes it possible to control TB not only in wealthy countries, but in all parts of the developing world, where 95 percent of all TB cases now exist." By 1998, nearly 200 organizations conducted public outreach activities on World TB Day. The next year, over 60 key TB advocates from 18 countries attended the three day WHO/KNCV planning meeting for World TB Day 1999. U. S. President Bill Clinton marked World TB Day 2000 by administering the WHO recommended Directly Observed Therapy, Short Course (DOTS) treatment to patients at the Mahavir Hospital in Hyderabad, India. According to Clinton, "These are human tragedies, economic calamities, and far more than crises for you, they are crises for the world. The spread of disease is the one global problem for which no nation is immune." In Canada, the National Collaborating Centre for Determinants of Health noted on World TB Day 2014 that 64% of TB cases reported nationally were among foreign born individuals and 23% among Aboriginal people, highlighting TB as a key area of concern about health equity. Today the Stop TB Partnership, a network of organizations and countries fighting TB (the IUATLD is a member and WHO houses the Stop TB Partnership secretariat in Geneva), organizes the Day to highlight the scope of the disease and how to prevent and cure it.

2008-2009 жж.: Мен туберкулезді тоқтатамын

2008 жылы басталган "Мен туберкулезді тоқтатамын" екі жылдық Дүниежүзілік туберкулез күні науқаны, туберкулезді тоқтатуға өз үлесін қосатын әрбір адамға бұл науқанның қатысты екенін көрсетті.

2010: Іс-қимылды жеделдету үшін инновация

2010 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күні туберкулезді тоқтатуға бағытталған түрлі жаңашылықтарды әртүрлі жағдайларда енгізген адамдар мен әріптестерді құрметпен атап өтті. 2010 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күніне орай Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚКК) туберкулездің бүкіл әлемде таралуын тоқтатуға қажетті шаралар жеткіліксіз болуы мүмкін екенін мәлімдеді, егер зардап шеккен елдердің билігі осы қауіпті аурудың түрмелерде таралуына қарсы күресті күшейтпесе. Түрмелерде тығыздық пен нашар тамақтану салдарынан туберкулезге шағу көрсеткіші жалпы халықтан 10-40 есе жоғары. ХҚКК он жылдан бері Кавказ аймағы, Орталық Азия, Латын Америкасы, Азия-Тынық мұхиты және Африкадағы түрмелерде туберкулезбен тікелей күресіп келеді немесе жергілікті бағдарламаларды қолдау арқылы көмектеседі.

2011: күресті өзгерту

2011 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінің науқаны туберкулезді зерттеу және емдеу саласындағы жаңалықтарға шабыттандыру мақсатын қойды.

2012 жыл: Өмірде не көргің келетінін әлемге айт

2012 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күніне орай, адамдар өмірінде туберкулезді тоқтату үшін жаһандық күреске қосылуға шақырылды.

2013: Менің өмірімде туберкулезді тоқтату

2013 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күні науқаны туберкулез ауруының және одан болатын өлім-жітімнің азаюы бойынша жаһандық мақсаттарға қарай үлкен қадам жасалды деп тануға мүмкіндік берді: 1990 жылдан бері туберкулезден өлім-жітім әлем бойынша 40%-дан астамға төмендеді, ал аурудың көрініс беруі азайып барады. Одан әрі прогресс жасау үшін маңызды қаржыландыру кемшіліктерін шешу қажет – қолданыстағы туберкулезге қарсы шараларды іске асыру үшін шамамен 1,6 миллиард АҚШ доллары қажет.

2014 жыл: үш миллионға жету

Жыл сайын 9 миллион адам туберкулезге шалдығады, ал олардың 3 миллионы денсаулық сақтау жүйесінен тыс қалып қояды. 2014 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінің мақсаты елдер мен әріптестерге осы 3 миллион адамға жететін жаңа тәсілдерді енгізу және туберкулезбен ауыратын әрбір адамның диагностика, ем және толық жазылу мүмкіндігін қамтамасыз ету болды.

2015 жыл: Туберкулезді жоюға дайындық

2015 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күні – туберкулездің әлем бойынша қаншалықты ауырлықпен жүктелгенін және туберкулезді алдын алу және бақылау жұмыстарының қазіргі жай-күйін көрсетуге, сондай-ақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының туберкулезден толық құтылған, өлім мен қасірет жоқ әлем туралы көзқарасын таныстыруға мүмкіндік болды.

2017: Туберкулезді жою үшін бірігіп күресу

2017 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күні туберкулез туралы хабардарлықты арттыру және оны жою үшін күш-жігерді біріктіруге бағышталды.

2018: Іздеу: Туберкулезсіз әлем үшін көшбасшылар

2018 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күні туберкулезді жоюға деген бейілділікті нығайтуға бағытталды, бұл міндет мемлекет басшылары мен денсаулық сақтау министрлері сияқты саяси деңгейде ғана емес, сондай-ақ қала әкімдері, облыс әкімдері, парламентарийлер, қоғамдық қайраткерлер, туберкулезбен ауырған адамдар, азаматтық қоғам өкілдері, медицина қызметкерлері, дәрігерлер, медбикелер, ҮЕҰ және басқа да серіктестердің барлық деңгейінде қарастырылды.

2019: Енді уақыт келді

2019 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінің тақырыбы "Уақыт келді" болды. Биылғы шараның бағыты – әлемдік лидерлерді "өз уәделерін орындауға" қысым жасауға бағытталған.

2021 жыл: уақыт өте келе

2021 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінің тақырыбы «Уақыт өтіп барады» дегенді білдірді, бұл әлемдік лидерлердің туберкулезді жою бойынша берген уәделерін орындау үшін қалған уақыт азайып бара жатқанын көрсетеді.

2022: Туберкулезді жоюға инвестиция салу, өмірлерді құтқару

2022 жылғы Дүниежүзілік туберкулез күнінің тақырыбы – «Туберкулезді жоюға инвестиция салу. Өмір сақтау».