Кіріспе

Потт ауруы немесе Потт сырқаты, 1799 жылы белгілерін тұңғыш рет сипаттаған британдық хирург Персивалл Потттың есімімен аталады, бұл омыртқа туберкулезі, көбінесе басқа ошақтардан, әсіресе өкпеден гематогенді таралу арқылы дамиды. Омыртқаның төменгі кеуде және жоғарғы бел бөліктері көбінесе зардап шегеді. Бұл омыртқааралық буындардың туберкулездік қабынуына (артритіне) алып келеді. Жұқпалым екі іргелес омыртқадан көршілес омыртқааралық дискке таралуы мүмкін. Егер бір ғана омыртқа зақымданса, диск қалыпты болады, бірақ егер екі омыртқа қатысса, тамырлары жоқ диск қоректік заттарды ала алмайды және құлайды. Кейозды некроз процесінде диск тіні өліп, омыртқалардың тарылуына, содан кейін омыртқаның құлауына және омыртқа жолының зақымдануына әкеледі. Әдетте құрғақ жұмсақ тіндердің массасы пайда болады және қосымша жұқпалым (суперинфекция) сирек кездеседі. Бел омыртқаларынан псоас бұлшық етіне жұқпалымның таралуы, іріңдіктердің (абсцесстердің) пайда болуы жиі кездеседі.

Эпидемиология

Бұлшықет-сүйек туберкулезінің жартысы Потт ауруы құрайды, оның 98% алдыңғы бағанаға әсер етеді. Бұл ауру салдарынан жылына 1,3 миллион адам қаза болады. Туберкулез инфекциясы мен Потт ауруы арасында байланыс бар, себебі ол туберкулез инфекциясы көп таралған аймақтарда жиі кездеседі. Әлеуметтік-экономикалық жағдай, әдеттер, медициналық тарих және туберкулезбен ауыратын адамдармен байланыс сияқты факторлар диагноз қою жылдамдығына әсер етеді. Дамытпаған елдерде Потт ауруына шалдығу жиілігі жоғары, себебі ол нашар желдетілетін бөлмелермен, тығыз қоныстанған жерлермен, нашар гигиенамен және денсаулық сақтау мекемелеріне қолжетімділіктің төмендігімен байланысты. Азық-түлік қауіпсіздігін арттыру, кедейлікті азайту және тұру және жұмыс жағдайларын жақсарту инфекцияны алдын алуға және ауруларға күтімді жақсартуға көмектеседі. Потт ауруы еңбекке жарамды жастағы адамдарда көбірек кездеседі. Өмір сүру ұзақтығының артуы, иммунодепрессанттарды қолданудың өсуі, қант диабеті сияқты созылмалы аурулар және дәріге төзімді туберкулез штамдарының көбеюі салдарынан қарт адамдарда бұл ауру жиірек кездеседі. Егде жастағы адамдарда ауру көбінесе дұрыс диагноз қойылмайды және басқа дегенеративтік аурулармен шатастырылады. Балалардың омыртқасындағы хрящ мөлшері көп болғандықтан, аурудың тудырған омыртқа деформациясы күшейеді. Көп дәріге төзімді туберкулез Потт ауруы бар адамдар үшін қауіпті, себебі аурудың аз бактериялық белгілері инфекцияны анықтауды қиындатады. Туберкулез ауруының көрсеткіштері төмендеп келеді, бірақ 1990 жылдан бері көп дәріге төзімді туберкулез инфекциясы тұрақты деңгейде қалып отыр.

Әдебиет шығармаларында

Макс Блехердің Inimi cicatrizate (1937) жартылай автобиографиялық романы санаторийде Потт ауруымен ауыратын Эммануэль есімді жас жігіт туралы, ал Раду Джудтың Scarred Hearts (2016) фильмі оған еркін негізделген. А. Дж. Крониннің "Веронаның екі джентльмені" әңгімесінде омыртқа туберкулезімен ауыратын Люция есімді кейіпкер бар. Уильям Голдингтің "Спир" (1964) романында соборында шпиль орнатуды қалаған декан Джоселин, бұл аурудың салдарынан қайтыс болған болуы мүмкін. Кэтрин Батлер Хатауэйдің "Кішкентай құлыпшы" (1943) мемуары омыртқа туберкулезінің оның балалық және ересек өміріне тигізген әсері туралы. Виктор Гюгоның "Нотр-Дамның қасіреті" (1831) романындағы басты кейіпкерде омыртқа туберкулезінен туындаған гибб деформациясы бар. Генрих Ибсеннің "Кукольный дом" (1879) пьесасында доктор Ранк "омыртқаның туберкулезінен" зардап шегеді. Серджо Леоненің "Бір кезде Батыста" (1968) фильмінде теміржол магнаты Мортон осы ауруға шалдыққан және жүру үшін мойынтұяққа мұқтаж. Эрнест Пулдің Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Оның отбасы" (1917) романында жас Джонни Гирдің Потт ауруының соңғы сатысы бейнеленген. Эдмунд Уилсонның "Гекэйт округінің естеліктері" (1946) жинағындағы "Алтын шашы бар ханшайым" повесінде Потт ауруымен ауыратын кейіпкер бар.