Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Латын католик шіркеуінің Иллинойс штатындағы юрисдикциясы, АҚШ.
Latin Catholic ecclesiastical jurisdiction in Illinois, United States
Пеория епархиясы (Diœcesis Peoriensis) – АҚШ-тың Иллинойс штатының солтүстік-орталық аймағындағы Католик шіркеуінің Латын шіркеуіне қарасты діни аумағы, яки епархиясы. Бұл Чикаго архиепископтығының шіркеулік провинциясындағы суфрагандық епархия. Пеория епархиясының қазіргі епископы – Луис Тайлка. Епархияның бас шіркеуі – Пеориядағы Таза ұғымды Мария анасының кафедралық соборы.
The Diocese of Peoria (Diœcesis Peoriensis) is a Latin Church ecclesiastical territory, or diocese, of the Catholic Church in the north central region of Illinois in the United States. It is a suffragan diocese within the ecclesiastical province of the metropolitan Archdiocese of Chicago. The current bishop of the Diocese of Peoria is Louis Tylka. The mother church of the diocese is the Cathedral of St. Mary of the Immaculate Conception in Peoria.
1670 жылдан 1776 жылға дейін
XVII ғасырда қазіргі Иллинойс штаты Жаңа Франция француз колониясының бір бөлігі болды. Квебек епархиясы осы аймаққа көптеген француз миссионерлерін жіберді. Пеория аймағындағы католицизмнің тарихы француз миссионері Жак Маркеттің 1673 жылы Иллинойс өзенімен жоғары сапар жасағанда, Пеория ауылында тоқтаған сәтінен басталады. Қазіргі Пеория қаласының қарсы бетінде француз саяхатшылары Роберт де Ла Салль және Анри де Тонти 1680 жылы Кревекёр бекінісін салды. Онда үш француз реколект монахы – Габриэль Рибурди, Зенобиус Мембр және Луи Хеннепин қасиетті мисса жасады. Миссионерлер шежіресі кейбір үзілістермен қазіргі Пеория қаласының негізі қаланғанға дейінгі қысқа мерзімге дейін созылады. 1763 жылы британдықтар Жаңа Францияны басып алғаннан кейін, Квебек архиепископиясы Иллинойс аймағындағы билігін сақтап қалды.
During the 17th century, present day Illinois was part of the French colony of New France. The Diocese of Quebec, which had jurisdiction over the colony, sent numerous French missionaries to the region. Catholicism in the Peoria area dates from the days of the French missionary Jacques Marquette, who rested at the Native American village of Peoria on his voyage up the Illinois River in 1673. Opposite present day Peoria, the French explorers Robert de La Salle and Henri de Tonti in 1680 built Fort Crèvecoeur. Mass was celebrated there by three French Recollect Fathers: Gabriel Ribourdi, Zenobius Membre, and Louis Hennepin. With some breaks in the succession, the line of missionaries extends to within a short period of the founding of modern Peoria. After the British took control of New France in 1763, the Archdiocese of Quebec retained jurisdiction in the Illinois area.
1776 жылдан 1875 жылға дейін
1776 жылы жаңа Құрама Штаттар Иллинойс аймағына егемендік құқығын жариялады. 1783 жылы Америка революциясы аяқталғаннан кейін, Папа Пий VI 1784 жылы жаңа мемлекеттің барлық аумағын қамтитын Америка Құрама Штаттарының апостольдық префектурасын құрды. 1785 жылы епископ Джон Кэрролл өзінің алғашқы миссионерін Иллинойсқа жіберді. 1787 жылы аймақ АҚШ-тың Солтүстік-Батыс территориясының құрамына кірді. Пий VI 1789 жылы апостольдық префектураның орнына Балтимор епархиясын құрды, ол АҚШ-тағы алғашқы епархия болды. 1810 жылы Кентуккиде Бардстаун епархиясы құрылғаннан кейін, Иллинойс миссияларын бақылау Балтимор епархиясынан Бардстаун епархиясына ауысты. 1827 жылы Сент-Луис епархиясы Иллинойс штатының батыс жартысының юрисдикциясын өз мойнына алды. 1834 жылы Ватикан Иллинойстың шығыс бөлігін қамтитын Винсенс епархиясын құрды. 1839 жылы итальяндық дін қызметкері – отец Рахо Пеорияға сапар шегіп, Кикапудағы ескі тас шіркеуді салуға үлкерді. 1843 жылы Ватикан Чикаго епархиясын құрды, ол Иллинойс приходтарын Сент-Луис және Винсенс епархияларынан қабылдады. Пеориядағы алғашқы католик шіркеуі – Сент-Мэри 1846 жылы Джон А. Дрюмен салыныс. Оның ізбасарларының бірі, Сент-Мэри шіркеуінің пасторы, ақын Абрам Джей Райан болды. 1800 жылдардың ортасында Иллинойсқа келген ертедегі ирланд иммигранттарының көпшілігі Иллинойс және Мичиган каналында жұмыс істеу үшін келді. Подрядтық компанияның банкротқа түсуіне байланысты жұмысшылар ақшаның орнына жер участаларына құқық беретін қағаздармен жалақы алды, бұл оларды жаңадан өңделмеген жерге қоныстануға мәжбүр етті. Бұл ирланд фермерлеріне бұрыннан бар неміс иммигранттары қосылды. Олардан кейін көмір шахталарында жұмыс істеу үшін поляктар, словактар, словендер, хорваттар, литвалықтар және итальяндықтар келді. Бұл топтар өз ұлттық дін қызметкерлерімен этникалық приходтарға біріктірілді. 1851 жылы Рок-Айлендтегі алғашқы католик шіркеуі – Сент-Джеймс ашылды.
In 1776, the new United States claimed sovereignty over the area of Illinois. After the American Revolution ended in 1783, Pope Pius VI erected in 1784 the Prefecture Apostolic of the United States, encompassing the entire territory of the new nation. In 1785, Bishop John Carroll sent his first missionary to Illinois. In 1787, the area became part of the Northwest Territory of the United States. Pius VI created the Diocese of Baltimore, the first diocese in the United States, to replace the prefecture apostolic in 1789. With the creation of the Diocese of Bardstown in Kentucky in 1810, supervision of the Illinois missions shifted there from the Diocese of Baltimore. In 1827, the Diocese of St. Louis assumed jurisdiction over the western half of the new state of Illinois. In 1834, the Vatican erected the Diocese of Vincennes, which included eastern Illinois. In 1839, Father Raho, an Italian priest, visited Peoria, remaining long enough to build the old stone church in Kickapoo. In 1843, the Vatican erected the Diocese of Chicago, taking the Illinois parishes from the Dioceses of St. Louis and Vincennes. St. Mary's, the first Catholic church in Peoria proper, was erected by John A. Drew in 1846. Among his successors as pastor of St. Mary's was the poet, Abram J. Ryan. Many of the early Irish immigrants in Illinois in the mid 1800s came to work on the Illinois and Michigan Canal Owing to the failure of the contracting company, the workers received their pay in land scrip instead of cash, forcing them to settle on virgin farm land. These Irish farmers joined the existing German immigrants. They were followed by Poles, Slovaks, Slovenians, Croats, Lithuanians, and Italians who came to work in the coal mines. These groups were organized in ethnic parishes with priests of their own nationalities. In 1851, the first Catholic Church in Rock Island, St. James, was opened.
1875 жылдан 1930 жылға дейін
19-ғасырдың соңында орталық Иллинойста католиктер санының жылдам өсуіне байланысты Чикагоның көмекші епископы Томас Фоули Чикагомен қатар осы аймақты басқару мүмкіндігіне қатысты алаңдады. Ол 1872 жылы Чикаго епархиясын бөлуді сұрады, бірақ Ватикан ол өтінішке жауап бермеді. 1874 жылы Ватиканға тағы бір үндеу жасағаннан кейін, Папа Пий IX 1875 жылдың 12 ақпанында Чикаго епархиясынан 23 округті алып, жаңа Пеория епархиясын құрды. Жаңа епархия батысында Миссисипи өзенімен, ал шығысында Индиана шекарасымен шектесетін. Пеория қаласы епископтық орталық ретінде таңдалды. Пий IX 1876 жылы Луисвилл епархиясынан Джон Сполдингті Пеорияның алғашқы епископы етіп тағайындады. Сол жылы Айова штатының Айова қаласынан ауруларға көмек көрсету үшін үшінші Францискан орденінің алты қарындасы келді. Олар қалалық ауруханада қызмет етіп, науқастарға үйлеріне барып көмек көрсетті. Сполдинг қарындастар келгеннен кейін ауруханаға барды. Олардың қиын еңбек жағдайларын көрген ол өз қолдауымен жеке қауым құруға ынталандырды. Пеориялық Әйінше Францискан орденінің қарындастары 1877 жылдың шілдесінде құрылды. 1878 жылы Пеорияда Әйінше Францискан ауруханасы ашылды. 1905 жылы сал ауруына шалдыққан Сполдинг 1908 жылы епископтық қызметтен кетті. Папа Пий X Чикаго архиепископиясының Эдмунд Даннын Пеорияның екінші епископы етіп тағайындады. 1920-ші жылдардың басында болашақ архиепископ Фултон Шин, 1950-ші жылдары танымал тележүргізуші, епархияның діни қызметкері болды. Шин Ұлыбританияда пасторлық және оқытушылық қызметтермен айналысқаннан кейін, Данн оған 1925 жылы Пеорияға оралуды бұйырды. Нью-Йорктегі Колумбия университеті де, Англиядағы Оксфорд университеті де Шинге оқытушылық лауазым ұсынды. Алайда, Данн Шинге осы беделді лауазымдардың бірін алуға рұқсат бермей, Пеориядағы кедей приходтың Әйінше Патрик шіркеуіне пастор етіп тағайындады. Шин бұл тапсырманы еш қарсылықсыз қабылдап, кейіннен ол жерде өткізген уақытын жақсы есінде қалдырды. Тоғыз айдан кейін Данн Шинді кеңсесіне шақырды. Данн оған: «Мен бір жыл бұрын Католик университетіне баратыныңды уәде еткен едім. Олар маған Еуропаны аралап жүріп, бұйрықтарды орындай алмайтын адам боласың деді. Бірақ Әке Каллен Сен Әйінше Патрикте жақсы бала болдың деді. Енді Вашингтонға барып оқы» деді. Папа Иоанн XXIII 1958 жылы Кузинсті Милуоки архиепископы етіп тағайындады. 1959 жылы Папа Иоанн XXIII Кузинстің орнына Додж-Сити епархиясынан епископ Иоанн Францты тағайындады. Франц епископ ретінде 17 жаңа бастауыш мектеп, екі жаңа орта мектеп, бір Ньюман орталығы, төрт жаңа приход, төрт миссионерлік бекет құрды және сегіз миссионерлік бекетті приход мәртебесіне көтерді. Ол 1971 жылы зейнеткерлікке шықты, ал Папа Пауыл VI Эдвард О'Руркке Францты алмастыруды тапсырды. О'Рурк Глен-Ок авенюдегі епископтық резиденцияны сатып, Сент-Мария соборының жанындағы бір бөлмелі кірпіш үйге көшіп, түскен ақшаны зейнеткерлікке шыққан діни қызметкерлерге арналған епархиялық қорға берді. Ол 1974 жылы бірінші епархиялық пасторальдық кеңес құрды.
Due to the rapid growth of the Catholic population in central Illinois in the late 19th century, Coadjutor Bishop Thomas Foley of Chicago became concerned about his ability to govern that region along with Chicago. He requested that the Vatican divide the Diocese of Chicago in 1872, but the Vatican did not act on it. After another appeal to the Vatican in 1874, Pope Pius IX on February 12, 1875, erected the new Diocese of Peoria, taking 23 counties from the Diocese of Chicago. The new diocese was bounded on the west by the Mississippi River and on the east by the Indiana border. Peoria was chosen as the see city. Pius IX appointed John Spalding of the Diocese of Louisville as the first bishop of Peoria in 1876. That same year, six Sisters of the Third Order of St. Francis arrived from Iowa City, Iowa, to care for the sick. They served at the city hospital and made home visits to patients. Shortly after the nuns' arrival, Spalding visited the city hospital. Observing their difficult working conditions, he encouraged them to form a separate congregation with his support. The Sisters of the Third Order of St. Francis of Peoria was established in July 1877. St. Francis Hospital opened in Peoria 1878. Stricken with paralysis in 1905, Spalding resigned as bishop in 1908. Pope Pius X named Edmund Dunne of the Archdiocese of Chicago as the second bishop of Peoria. During the early 1920s, the future Archbishop Fulton Sheen, a popular television host in the 1950s, was a priest in the diocese. After Sheen spent time in pastoral and teaching jobs in the United Kingdom, Dunne ordered him to return to Peoria in 1925. Both Columbia University in New York City and Oxford University in England offered Sheen teaching positions. However, instead of allowing Sheen to take one of these prestigious positions, Dunne assigned him as a curate to St. Patrick's, a poor parish in Peoria. Sheen took the assignment without any complaints and later said he enjoyed his time there. Nine months later, Dunne summoned Sheen to his office. Dunne told him:<blockquote>I promised you to Catholic University over a year ago. They told me that with all your traipsing around Europe, you'd be so high hat you couldn't take orders. But Father Cullen says you've been a good boy at St. Patrick's. So run along to Washington. Pope John XXIII named Cousins as archbishop of the Archdiocese of Milwaukee in 1958. To replace Cousins, Pope John XXIII appointed Bishop John Franz from the Diocese of Dodge City in 1959. As bishop, Franz created 17 new grade schools, two new high schools, one Newman Centre, four new parishes, four missions, and elevate eight missions to parish status. He retired in 1971 and Pope Paul VI named Edward O'Rourke to replace Franz. O'Rourke sold the episcopal residence on Glen Oak Avenue and moved to a one bedroom brick ranch house near St. Mary's Cathedral, donating the money to the diocesan fund for retired priests. He established the first Diocesan Pastoral Council in 1974.
1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1990 жылы 19 жыл бойы епископ қызметін атқарған О’Рурк зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Мэйерс оның орнын автоматты түрде басып алды. Епископтық қызметін атқарып жүргенде, Мэйерс епархиядағы католик ауруханаларына зорлық құрбандарына шұғыл контрацепция ұсынуға тыйым салатын жарлық шығарды, бірақ кейін бұл шектеуді жеңілдетті. Сондай-ақ, ол әйелдерді дін қызметкерлеріне бекіту мәселесін талқылау үшін спикер шақырған католик жоғары мектебінің мұғалімін жұмыстан шығарды. 2001 жылы Иоанн Павел II Мэйерсті Ньюарк архиепископы етіп тағайындады. Иоанн Павел II Форт-Уэйн-Саут-Бенд епархиясының көмекші епискобы Дэниел Р. Дженкиді Пеорияның жаңа епискобы деп тағайындады. Епископ ретінде Дженки архиепископ Шиннің қасиеттілікке ие болу ісіне жетекшілік етті. Дегенмен, 2014 жылы жазбада көрсетілмеген ауызша келісімдерге сілтеме жасай отырып, Дженки Шиннің мәйіті Нью-Йорк қаласындағы Сент-Патрик соборынан Пеорияға ауыстырылмаса, іс алға жылжуына рұқсат бермейтінін мәлімдеді. Шиннің тілегіне қатысты епархия мен Нью-Йорк архиепархиясы арасында үш жылдық сот процесінен кейін, сот оның мәйітін 2019 жылдың маусым айында Пеорияға жеткізуді бұйырды. 2020 жылдың 11 мамырында Папа Франциск Чикаго архиепископтығының Луис Тайлкасын епархияның көмекші епискобы етіп тағайындады. 2022 жылы Дженки зейнеткерлікке шыққаннан кейін Тайлка автоматты түрде Пеорияның жаңа және қазіргі епискобы болды.
When O'Rourke retired in 1990 after 19 years as bishop, Myers automatically succeeded him. While bishop, Myers issued an order forbidding Catholic hospitals in the diocese from providing emergency contraception to rape victims, a restriction he later eased. He also fired a teacher at a Catholic high school for inviting a speaker to discuss the ordination of women to the priesthood. In 2001, John Paul II appointed Myers as archbishop of the Archdiocese of Newark. John Paul II named Auxiliary Bishop Daniel R. Jenky of the Diocese of Fort Wayne South Bend as the new bishop of Peoria. As bishop, Jenky led the canonization cause of Archbishop Sheen. However, in 2014, citing undocumented verbal agreements, Jenky announced that he would not permit the cause to progress until Sheen's remains were transferred to Peoria from St. Patrick's Cathedral in New York City. After three years of litigation between the diocese and the Archdiocese of New York regarding Sheen's wishes, the court ordered his remains to go to Peoria, where they arrived in June 2019. On May 11, 2020, Pope Francis named Louis Tylka of the Archdiocese of Chicago as coadjutor bishop of the diocese. When Jenky retired in 2022, Tylka automatically became the new and current bishop of Peoria.
Жыныстық зорлық-зомбылық
2013 жылдың тамызында Пеория епархиясы жыныстық тұрқылық жасау бойынша сот ісін 1,35 миллион долларға реттеді. Арыз беруші Эндрю Уорд, 1990 жылдары сегіз жасында дін қызметкері Томас Малонидің оны зорлағанын айыптады. Сотта епископ Майерс Малониге бұрынғы жыныстық тұрқылық фактілеріне қарамастан, діни қызметін жалғастыруға рұқсат бергені айтылды. Кейіннен Малони тағы үш құрбан болған адамнан жыныстық тұрқылық жасады деп айыпталды. 2018 жылдың ақпан айында епископ Дженки Иллинойс штатындағы басқа католик епископтарымен бірге сотқа тартылды. Екі талапкер 1970 және 1980 жылдары Пеория епархиясындағы дін қызметкерлерінің жыныстық тұрқылық жасағанын мәлімдеді. Арызшылардың адвокаты Дженкиді жыныстық тұрқылық жасады деген күдікпен айыпталған дін қызметкерлерінің толық емес тізімін ұсынды деп айыптады. Епархия бұл айыптауларды жоққа шығарды. 2018 жылдың қарашасында епархия үш зейнеткер дін қызметкерін – Джордж Хиландты, Дуэйн Леклеркті және Джон Ондероны – кәмелетке толмағандарды жыныстық тұрқылық жасау бойынша сенімді айыптаулар болғаннан кейін, қоғамдық қызметтен шеттетіп алды. Хиландқа қарсы шағымдар 1993 жылға дейін епархияға келіп түскен. "Питер" деген атпен танысқан бір құрбан болған адам, 1960 жылдары Хиландтың машинасынан, орманнан және зираттан зорлық-зомбылық көргенін айтты, ол оқушы болып оқыған кезде. Блумингтондағы Тринити орта мектебінде сабақ берген кезде Леклерк дәліздерде балаларды жиі ұстап алып, мазақтаған. 1985 жылы бір бала полицияға зорлық-зомбылық жасады деп шағымданғаннан кейін ол қамауға алынды. Сол кезде епархияның бас викариі болған Майерс полиция бөліміне барып, Леклеркке қатысты айыптауды жоюға қол жеткізді. Ондеро 1964 жылғы жыныстық тұрқылық жасау айыптамасына тап болды. Епархия оған бұл айыптама туралы ешқашан хабарламағанын мәлімдеп, 2020 жылы Ондеро епархияны қаралау үшін сотқа берді. 2023 жылдың мамырында Иллинойс штатының бас прокуроры Кваме Рауль Иллинойстағы католик дін қызметкерлерінің кәмелетке толмағандарға жыныстық тұрқылық жасауы туралы тергеу есебін жариялады. Пеория епархиясы үшін Рауль 142 құрбан болған адамның 51 дін қызметкеріне қатысты сенімді айыптаулар бар екенін хабарлады. Епархияның мәлімдемесіне сәйкес, бұл дін қызметкерлерінің ешқайсысы қазіргі таңда қызметте емес және олардың барлығы туралы құзырлы органдарға хабарланған.
In August 2013, the Diocese of Peoria settled a sexual abuse lawsuit for $1.35 million. The plaintiff, Andrew Ward, had accused Reverend Thomas Maloney of molesting him during the 1990s when he was eight years old. The lawsuit claimed that Bishop Myers allowed Maloney to remain in ministry, despite evidence of prior sexual abuse. Maloney was later accused of sexual abuse by three more victims. In February 2018, Bishop Jenky was sued along with the other Catholic bishops in Illinois. Two of the plaintiffs claimed sexual abuse by priests in the Diocese of Peoria during the 1970s and 1980s. Attorney for the plaintiffs accused Jenky of providing incomplete lists of priests who were considered credibly accused of sexual abuse. The diocese denied the charges. In November 2018, the diocese removed three retired priests, Reverend George Hiland, Reverend Duane Leclercq, and Reverend John Onderko, from public ministry after determining that all three had credible accusations of sexual abuse of minors. The diocese had received accusations against Hiland as early as 1993. One victim, known as "Peter", said that he was abused as a seventh grader during the 1960's in Hiland's car, in the woods and in a cemetery. When teaching at Trinity High School in Bloomington, Leclercq would frequently grab boys by the crotch in the hallways. He was arrested in 1985 after a boy made an abuse accusation to the police. Myers, then vicar general for the diocese, went to the police station and succeeded in getting Leclercq's charges dropped. Onderko faced a sexual abuse allegation from 1964. Claiming that the diocese never told him the accusation, Onderko sued the diocese for defamation in 2020. In May 2023, Illinois Attorney General Kwame Raoul released an investigative report about sexual abuse of minors by Catholic clergy in Illinois. For the Diocese of Peoria, Raoul reported 51 priests with credible accusations of sexual abuse by 142 accusers. The diocese said that none of these priests were still in ministry and all of them had been reported to authorities.
Білім
Епархияда 31 бастауыш мектеп және жеті жоғары мектеп бар.
The diocese has 31 elementary schools and seven high schools.
Католик поштасы
1934 жылы епархия "The Peoria Register" атты газет шығарды. Бастапқыда ол Денверде басылатын епархиялық газеттер желісінің бір бөлігі болды. 1969 жылы газеттің өндірісі мен басылымы епархия ішіне көшірілді және атауы "The Catholic Post" болып өзгертілді. 90 жылдық қызметтен кейін газет 2023 жылдың 24 желтоқсанында соңғы нөмірін жариялады.
In 1934, the diocese established a newspaper called The Peoria Register. It originally was part of a chain of diocesan newspapers printed in Denver. In 1969, production and printing of the paper were moved within the diocese and the name was changed to The Catholic Post. After 90 years, the paper published its final edition on Dec. 24, 2023.