Кіріспе

Ресейлік әскери қолбасшы және мемлекет қайраткері граф Павел Александрович Строганов (Граф Павел Александрович Строганов; 18 маусым 1774 – 22 маусым 1817) – Ресейдің әскери қолбасшысы және мемлекет қайраткері, генерал-лейтенант, Александр I-нің генерал-адъютанты. Ол Александр I-нің үкімет реформасының жобасын жасаған құпия комитетте қатысты.

Ерте өмір

Граф Строганов 1774 жылдың 18 маусымында Парижде дүниеге келді және отбасында "Попо" деп аталды. Ол Александр Сергеевич Строгановтың және оның екінші әйелі, ханшайым Екатерина Петровна Трубецкаяның (князь Петр Никитич Трубецкойдың қызы) ұлы еді. Оның крест әкесі Ресей императоры Павел I, ал балалық шағындағы досы – болашақ император Александр I болды. Оның әкесі – Киелі Рим империясының графы, кейін Ресей империясының графы атанды. 1811 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, жалғыз ұлы Павел әкесінің барлық мүлігін мұраға алды. Ол дүниеге келген кезде ата-анасы 1769 жылы үйленгеннен кейін көшіп келген Людовик XVI мен Мария Антуанетта сарайында Парижде тұрды. Парижде оны 1774 жылдан бері Парижде тұрып, математика сабақтары беріп күн көріп жүрген Гилберт Ромм оқытты. Францияда он жыл тұрғаннан кейін Строгановтың ата-анасы 1779 жылдың басында Санкт-Петербургке оралды. Бірақ көп ұзамай олар ажырасып, анасы Братцево имелігіне көшіп, императрица Екатерина Ұлының бұрынғы жақыны Иван Римский-Корсаковпен бірге тұруға көшті. Павелге бұл қарым-қатынасты жасыру үшін әкесі оны ұстазы Гилберт Ромммен бірге Ресей және шетелде бірнеше жылдық сапарға жіберді.

Мансап

1779 жылы жас Строганов өмір сақшылары атты полкінің корнеті ретінде әскери қызметке алынды және 1786 жылы Преображенский өмір сақшылары полкінің екінші лейтенанты шеніне ие болды. Ол кезде Строганов князь Григорий Александрович Потемкиннің басшылығында қызмет етіп, білімін толықтыру үшін Ресейден кетуге рұқсат алды. 1786 жылдан 1789 жылға дейін олар Еуропаны аралап, Швейцария, Италия, Австрия, Пруссия және Франция сияқты көптеген еуропалық елдерді көрді. Бірінші кезекте Роммнің туған қаласы Риомға сапар шекті, ал 1787 жылдан бастап Женева университетінде ботаниканы оқыды. Кейіннен Строганов теология, химия және физика салаларын зерттеді. Одан бөлек, ол неміс тілін жетілдіріп, түрлі спорт түрлерімен айналысты, оның ішінде фехтование мен атпен жүру ерекше көзге түсті. Бос уақытында тауларға саяхат жасап, әуесқой ғалым ретінде минералогиямен шұғылданды. 1788 жылдың мамыр айының соңында Ромме мен граф Строганов Швейцариядан шығып, алдымен Ромме анасының Оверньдегі үйіне көшіп, содан кейін Крузо мен Лион қалаларын аралап, Француз революциясының басталып келе жатқан Париж қаласына келді. Павел әкесіне олардың Парижге генерал-штабтың болашақ отырысына байланысты барғанын хабарлады. 1790 жылдың 16 шілдесінде Ромме Строгановтың әкесінен 1790 жылдың 20 маусымында жазылған, Парижден кетуді талап ететін хат алды. Кетуге үлкермес бұрын, олар Павелді Якобиндер клубына (азамат Очер деген атпен; Ромме үш жылдан кейін, 1793 жылы қосылды) тіркеуге тырысты. 1790 жылдың 10 тамызында Павел мен Роммеге Риомға бару үшін паспорттар берілді, содан кейін Жимоға көшіп, Ромме сайлауға дайындала бастады. 1790 жылдың қараша айында оның туысы Николай Новосильцев Павелді алып кету үшін Францияға келді, мүмкін, революционер Тэройн де Мерикортпен байланысы болғандықтан (оны австриялық үкімет тұтқындаған еді), және олар 1790 жылдың желтоқсанында Ресейге қайтып кетті.

Саяси мансап

Ресейге оралғаннан кейін, жас граф Строгановқа Санкт-Петербургке қайтуға тыйым салынғандықтан, анасы тұратын Мәскеу маңындағы Братцево имелігінде қоныстануға кеңес берілді. Осы кезеңде Строганов Преображенский полкінің құрамында болды және 1791 жылы лейтенант шеніне ие болды. 1792 жылы ол Палата жаршысы (Камер-юнкер) болды. 1795 жылы Строганов балалық шағынан бергі досы, болашақ император Александр I-мен байланысын жаңартты, ол өзінің «француз революциясының ынталы жақтасы» екенін және «якобин» санайтынын айтты. Строганов мұндай ұлы князьдің пікірлеріне алаңдады, граф Александрдың «қауіпті жаңылыстар» құрбаны болғанын ойлады және Александрды асығыс әрекеттерден бірлесіп сақтау үшін туысы Новосильцевке жүгінді. 1801 жылғы наурызда император Павел I-нің қазасынан және Александрдың таққа отыруынан кейін граф Строганов жаңа императордың сүйікті адамына айналды. Сол жылдың шілде айында ол императорға елдегі реформалар жоспарын баяндайтын Құпия комитет құру туралы идеясын ұсынды. Комитет негізін қалаушы және мүшесі ретінде ол князь Виктор Кочубей және князь Адам Ежи Чарторыски кіретін үштік биліктің (триумвират) басында тұрды. Бұған қоса, ол Ресейде крепостнойлықты жоюды қолдады. 1798 жылы ол Чемберлен қызметіне тағайындалды. 1802 жылдан 1807 жылға дейін ол бір уақытта Құпия кеңесші, сенатор, Сыртқы істер министрінің орынбасары және Ішкі істер министрінің көмекшісі болып қызмет етті. 1806 жылы Александр оны Лондонға дипломатиялық миссия басшысы және уәкілдік етуші (Chargé d'affaires) етіп тағайындады. 1807 жылғы наурызда Сыртқы істер министрінің орынбасары және сенатор лауазымынан қанағаттанды, бірақ император Александрдың кеңесшісі ретінде маңызды рөл атқаруын жалғастырды, ол дипломатия және әскери мәселелер бойынша оның кеңесін іздеуді тоқтатпады.

Әскери мансап

Граф Строганов Император Александрмен бірге үшінші коалиция құрамында Наполеонға қарсы жорыққа қатысты және 1805 жылғы Аустерлиц шайқасына қатысқан. Бұл шайқаста француздар жеңіске жетті, ал Пресбург шарты үшінші коалицияның тиімді түрде тарауына, Киелі Рим империясының тарауына және Рейн конфедерациясының құрылуына әкеп соқты. 1809 жылдан 1811 жылға дейін ол Дунай армиясында қызмет етті, Ресей мен Осман империясы арасындағы қақтығыс кезінде түріктермен көптеген шайқастарға қатысты. 1845 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін, олардың үлкен қызы Наталья Павловна Пермь билігін мұраға алды және осы билікті басқару үшін күйеуі Сергей Григорьевич Строгановқа сенімхат берді. Тағы бір қызы Аделаида Павловна үшін Марино иелігі негізінде мажорат құрылды, ол Голицын отбасына өтті. Олардың бес баласы болды: бір ұл және төрт қыз: Александр Павлович Строганов (1794–1814), Алтыншы коалиция соғысы кезінде Кранн шайқасында қаза тапты. Наталья Павловна Строганова (1796–1872), Строгановтардың мүлігінің жалғыз мұрагері; ол 1818 жылы туысы граф Сергей Григорьевич Строгановқа (1794–1882) үйленді. Аделаида Павловна Строганова (1799–1882), 1845 жылы анасынан Марино иелігін мұраға алды; ол 1821 жылы князь Василий Сергеевич Голицынға (1794–1836) үйленді. Елизавета Павловна Строганова (1802–1863), князь Иван Дмитриевич Салтыковқа (1797–1832) үйленді. Ольга Павловна Строганова (1808–1837), граф Павел Карлович Ферсенге (1800–1884) үйленді.