Кіріспе
Активті басқару (активті инвестициялау деп те аталады) – инвестициялау тәсілі. Активті басқарылатын инвестициялар портфелінде инвестор портфельге кіретін инвестицияларды өзі таңдайды. Активті басқару көбінесе пассивті басқарумен немесе индекске инвестициялаумен салыстырылады.
Қадамдасу
Белсенді инвесторлар инвестицияларды тиімді сатып алу және сату арқылы қосымша табыс табуға тырысады. Олар нарықтық бағасы негізгі құнынан өзгеше болатын инвестицияларды іздейді, нарықтық баға тым төмен болғанда инвестицияларды сатып алады және нарықтық баға тым жоғары болғанда сатады. Активті басқару инвестициялардың барлық саласында қолданылуы мүмкін. Оны мыналар үшін пайдалануға болады:
Қағаздарды таңдау. Жекелеген акцияларды, облигацияларды немесе басқа да инвестицияларды таңдау. Активтерді бөлу. Акциялар, облигациялар және ақша сияқты активтер кластары арасында инвестицияларды бөлуді анықтау. Тұрақты инвестициялау. Экологиялық, әлеуметтік және корпоративтік басқару факторларының (ЭАЖ) инвестицияларға тигізетін әсерін талдау. Белсенді инвесторлардың көптеген мақсаттары бар. Көптеген белсенді инвесторлар жоғарырақ табыс көруді мақсат етеді. Активті басқарудың басқа да мақсаттарына тәуекелді басқару, салықтарды азайту, дивидендтер немесе пайыздық кірістерді арттыру, сондай-ақ әлеуметтік немесе экологиялық мақсаттарға қол жеткізу кіруі мүмкін.
Өнер көрсету
Қаржы саласындағы көптеген авторлар белсенді басқарылатын қорлар тұрақты түрде нашар нәтиже көрсетеді деп мәлімдейді, сондықтан олар индекстік қорларға инвестиция салуды ұсынады. Бұл теріс бағалау даулы және сынға ұшырады. Белсенді басқарылатын қорлардың өнімділігін жүйелі түрде бағалайтын екі есеп бар. Біріншісі – SPIVA есебі (Standard & Poors Index Versus Active), ол белсенді басқарылатын қорларды индекспен салыстырады. Екіншісі – Morningstar Active Passive Barometer, ол белсенді басқарылатын қорларды пассивті басқарылатын қорлармен салыстырады. Екі есеп те жартыжылдық сайын жарияланады және ұқсас тәсіл қолданады, атап айтқанда:
Олар қорларды инвестиция түріне қарай санаттарға бөледі (мысалы, дамып келе жатқан нарықтар акциялары, муниципалдық облигациялар). Әртүрлі кезеңдерде (бір жылдан 20 жылға дейін) олар осы санаттағы қортардың өнімділігін тиісті индекспен (SPIVA есебінде) немесе осы санаттағы пассивті басқарылатын қорлардың өнімділігімен (Morningstar барометрінде) салыстырады. Олар санаттағы қорлардың пассивті баламадан жоғары өнім көрсеткен және нашар нәтиже көрсеткен пайызын есептейді. (SPIVA нашар нәтиже көрсеткен пайызын, ал Morningstar жоғары нәтиже көрсеткен пайызын көрсетеді.) Бұл есептерде белсенді басқарылатын қорлардың өнімділігі көңіл көншітпейтін сипатта екені жиі айтылады. Мысалы, SPIVA U.S. Year End 2021 есебінде «2021 жылы отандық акциялар қорларының 79,6%-ы S&P Composite 1500 индексінен қалып қойды» деп көрсетілген. Нәтижелер санатқа қарай өзгереді, кейбір санаттарда жоғары өнімділік пайызы байқалады. Бұл есептердегі әдістеменің талдауы белсенді менеджерлердің шеберлігіне тым теріс баға беруге әкеледі, әсіресе ұзақ мерзімді кезеңдерде. SPIVA белсенді басқарылатын қорлардың өнімділігін пассивті эталонмен салыстыратын екі қосымша есеп жариялайды: тәуекелге бейімделген өнімділік талдауы және өнімділіктің «тұрақтылығы» талдауы. Тұрақтылық талдауы бір-бірінен кейінгі кезеңдерде пассивті эталоннан жоғары өнім көрсеткен белсенді басқарылатын қорлардың пайызын есептейді. Тұрақтылық туралы есеп те даулы. Бір сыншы тұрақтылықты «жоғары бағаланған» және «алдағы көңіл көшіру» деп атады. Көптеген академиялық зерттеулер белсенді басқарылатын АҚШ акциялар қорларының комиссиядан кейін нашар нәтиже көрсеткенін дәлелдеді. Белгілі зерттеулерге Дженсен (1968), Малкиль (1995), Элтон, Грубер және Блейк (1996) және Фама мен Френч (2010) жатады. Алайда, Берк және ван Бинсберген (2015) доллармен салмақталған кірістер Гроссман Стиглиц тепе-теңдігімен сәйкес келеді деп тапты.
Белсенді басқарудың артықшылықтары
Активті басқару инвесторларға жоғарырақ кіріс табу мүмкіндігін ұсынады. Белсенді инвесторлардың білімі мен тәжірибесі бар, ол оларға нарықтан жақсы нәтиже көрсететін инвестицияларды таңдауға мүмкіндік береді. Активті басқару пассивті басқарудан гөрі икемдірек. Бұл икемділік инвесторларға көптеген артықшылықтар береді:
Белсенді инвесторлар өздерінің тәуекелге төзімділік деңгейіне сәйкес инвестициялардың тәуекелін реттей алады. Мысалы, консервативті инвесторлар өз портфельдерін сенімді компанияларға басымдық беру үшін түзетуді қалауы мүмкін. Немесе олар жеке жағдайлары өзгерген сайын инвестицияларының тәуекелін өзгертуді жоспарлай алады. Инвесторлар қолданыстағы тәуекелдерді ескере отырып, инвестициялық портфельдерін түзетуге болады. Мысалы, жоғары технологиялық компаниялардың қызметкерлері өздерінің инвестициялық портфельдеріндегі жоғары технологиялық компаниялардың акцияларына қатысты тәуекелді шектеуге ниетті болуы мүмкін. Сол сияқты, белсенді инвесторлар капиталды өсіруден гөрі табыс табуға (дивидендтер немесе купон төлемдерінен) басымдық бере алады. Активті инвесторлар салық жоспарлау мақсатында капиталдан алынған пайдамен инвестицияларды сату уақытын дұрыс таңдауға мүмкіндік алады. Активті инвестициялар инвесторларға өз портфельдерін өзінің мақсаттарымен үйлестіруге көмектеседі. Мысалы, инвесторлар көміртегі ізі аз компанияларды немесе әртүрлілік, теңдік және инклюзия принциптерін сақтайтын компанияларды басымдыққа алуы мүмкін.
Белсенді басқарудың кемшіліктері
Белсенді басқарудың ең айқын кемшілігі – инвестициядан алынатын кіріс көбінесе жоғары емес, төмен болуы мүмкін. Сонымен қатар, белсенді басқару, әдетте, пассивті басқарудан қымбатқа түседі. Бұл жоғары шығындар инвестицияларды бағалау және оларды сатып алу немесе сату қажеттігі үшін жұмсалатын ресурстардың салдарынан туындайды. Сонымен бірге, белсенді басқару пассивті басқаруға қарағанда салық тұрғысынан тиімсіз болуы мүмкін, себебі ол инвестицияларды жиі сатып алып-сатады, нәтижесінде капиталдан табыс түзіледі. Дегенмен, белсенді басқарушылар салықты тиімді етуге қабілетті.
Белсенді басқаруды қолдану
Активті басқару – ең көп таралған инвестициялық тәсіл. Мысалы, 2020 жылдың соңында АҚШ-тың өзара инвестициялық қорларының 14,8 триллион долларлық активтері белсенді басқаруда болды, ал тек 4,8 триллион доллар ғана пассивті басқаруда болды. Дегенмен, активті басқару барлық санатта үстемдік етпейді. Мысалы, 2020 жылдың соңында 1940 жылғы заңға сәйкес біржалық қорлардың 5,3 триллион долларлық активтерінің тек 0,2 триллионы ғана белсенді басқарылды. Нарықтың тиімділігі пайдалы, себебі ол нарыққа кең ауқымда инвесторлардың қатысуын ынталандырады, инвесторларға тәуекелді азайтуға көмектеседі және капитал құруға көмектеседі. Активті басқару капитал қалыптастыруда да маңызды рөл атқарады, өйткені белсенді басқару портфельдері бағалы қағаздардың алғашқы рет ұсынылғанда оларды сатып алады.