Кіріспе

Жаңа Зеландия саясаткері Лаклан Макгилливрэй (шамамен 1718–1799) – Savannah-дан қазіргі орталық Алабамаға дейін қызығушылықтары бар, колониялық Грузиядағы өркендеген тері саудагері және плантатор. Ол Александр Макгилливрэйдің әкесі, ал Уильям МакИнтош пен Уильям Уэзерфордтың атасы болды – Оңтүстік-Шығыстағы крик тайпасының ең күшті және тарихи маңызды үш үнді басшысының ішінде.

Ерте өмір

МакГилливрэй Шотландияның Инвернесс қаласында дүниеге келген. Оның ерте өмірі туралы мәліметтер шашыраңқы; ол ешқандай естелік қалдырмаған және оның өмірбаяндары оның тарихын көбінесе романтикалық безендірген. Олар оның 1745 жылғы Таулы аймақтың көтерілісінен қашып, ақшасыз жат елге келгенін айтқан, бірақ мұның екеуі де шындыққа жатса керек. Ол Шаттан кланының Макгилливрэй (немесе М'Гилливри, ол өзінің атын осылай жазған) отбасында дүниеге келді, бұл дәстүрлі түрде Макгилливрэй кланының МакИнтош отбасы мүшелері басқарған ірі шотланд кланы. Оның 1730-жылдардың соңында Оңтүстік Каролинадағы Чарльстонға немесе Джорджиядағы Аугустаға көшіп келгені мүмкін, онда оның отбасы мүшелері бір буын бойы үндістермен сауда жасаған. Ол, мүмкін, Атлант теңізінің оңтүстік жағалауында мүдделері бар саудагер, туысы Фаркхар МакГилливрэйге келісімшарт бойынша жұмыс істеу үшін келген болуы мүмкін. Фаркхар МакГилливрэй келісімшарт бойынша жұмыс істейтін адамдарды жұмысқа алғаны туралы мәліметтер бар, және мұндай келісімдер туыстар арасында жасалған кезде жиі кездесетін. Лакланның інісі және Александр МакГилливрэйдің әкесі, капитан Александр МакГилливрэй (1763 ж. қайтыс болған) Чарльстон мен Батыс Индия арасында жүк тасыған. 1764 жылы оның өсиетінен "інім Лаклан МакГилливрэйге аза тұту киімдері мен аза тұту жүзігі" сыйлық ретінде көрсетілген.

Солтүстік Америкадағы отаршыл

Лаклан МакГилливрэй – Джеймс Оглторптың Флоридадағы испандардан, Алабама алқабындағы француздардан және испан мен француздың үнді одақтастарынан Грузия шекараларын қорғау үшін отаршыл солдаттар ретінде жұмыс істеуге шақырған бірнеше шотланд биік таулықтарының бірі болды. 1736 жылдың 10 қаңтарында Лаклан мен 176 эмигрант, оның ішінде әйелдер мен балалар «Уэльс принці» кемесімен Грузияның Дариен қаласын құру үшін келді, ол бастапқыда Жаңа Инвернес деп аталды. Қала 1736 жылдың қаңтарында құрылды және бұрынғы шотланд колониясы – Панамадағы Дариен жобасының атымен аталады. 1740 жылдардың ортасына қарай МакГилливрэй қазіргі Алабама штатының орталық бөлігіндегі Жоғарғы Крик тайпасында саудагер ретінде бекінді. Ол қазіргі Алабама штатының Ветумпка қаласының жанында, бұрынғы Форт-Тулуза орнында, Кіші Таллассиде (кейбір құжаттарда Талиси деп те жазылады) тері саудасы және плантациясын құрды. Ол сауда және плантациядан түскен табысын Грузияның Атлантика жағалауындағы бизнестерге инвестициялады, соңында Саваннаға (Грузия) бай адам ретінде қоныстанды. 1767 жылы, өлімінен көп бұрын жазылған өсиетінде ол Саваннадан өзен жоғары орналасқан Гатчинсон аралындағы Вейл Роял аталған плантациясын және 2500 фунт стерлингтен астам ақшалай мүліктің бөлінуін жоспарлады, бұл оның осы сомадағы ақшаға ие екенін, сондай-ақ көптеген құлдар мен басқа да құнды мүліктерді қалдырғанын көрсетеді. МакГилливрэй – шебер үнді саудагері болды және Адаир француз-үнді соғыстары кезінде (1760-1761) бейтараптықты сақтау үшін криктермен келіссөздер жүргізудегі шеберлігін жоғары бағалады.

Неке және отбасы

МакГилливрэйдің шотландтық пресвитериандық дәстүр бойынша үйленгені туралы жазба жоқ, бірақ ол Сехой Маршан атты жоғары мәртебелі крик әйелін жұбайы ретінде алды. Олардың некесі крик тайпасы тарапынан мойындалды. Ертедегі өмірбаян жазушылары Сехой Маршанды Тулуза бекінісіндегі француз офицері Жан Батист Маршанның қызы деп есептеген. Оның анасы да Сехой есімді болған, ол жел кланынан шыққан коасати (кейде кушатта деп те жазады) тайпасының жоғары мәртебелі әйелі еді. Оның отбасы Жоғарғы крик ұлтының саяси жағынан ықпалды отбасы болды, мұнда ұрпақ пен мүлік аналық желі бойынша беріледі. Сехойдың жақын туыстарының ішінде бірнеше маңызды басшылар болды. Бұл неке оның отбасы үшін де, амбициялы саудагер үшін де стратегиялық одақ болды, себебі ол тайпадағы балаларын қорғай алатын. Альберт Пикетт және басқа да өмірбаян жазушылары Сехойды әдемі, қара көзді үнді ханшайымы ретінде бейнеледі, оған МакГилливрэй бірден ғашық болыпты. Тарихи және жағдайлық дәлелдер осы неке екі тарап үшін де стратегиялық болғанын көрсетеді, себебі ол крик тайпасының жоғары мәртебелі отбасымен одақтасып, Сехой мен оның отбасы еуропалық-американдық саудагермен байланыс арқылы пайда тапты. Олардың үш баласы болды: Александр, София және Жан (кейде Жанна деп те жазылады) МакГилливрэй (соңғысы Лакланның әпкесінің құрметіне аталған). Балалары көбінесе анасымен бірге крик тайпасында өмір сүрді және олардың тілін мен салтын үйренді, бірақ әкесі Александрды Чарльстон мен Огастадағы еуропалық-американдық мектепке жіберді. Көптеген үнді басшылары мұндай одақтарды қолдады, ал капитал иелері болған еуропалық саудагерлер де өздерінің қарым-қатынастарын нығайту үшін тайпаларға неке арқылы одақтасуға тырысты. Крик тайпалары некені маңызды институт деп есептеген және неке адалдығына қатысты қатаң тыйымдар салғанмен (әсіресе әйелдер үшін), ажырасуға рұқсат берілген және оны оңай жүзеге асыруға болады. Күйеуі әйелімен ажырасу үшін үйінен кетуге, ал әйелі күйеуінің мүлкін есігінің алдына тастап кетуге құқылы еді. Аналық желі бойынша ұрпақ берілетін крик тайпасында үй әрқашан әйелге тиесілі болды, ол әдетте әйел туыстарымен және олардың күйеулерімен бөлісіп отырды. Криктер анасының балаларын толыққанды крик тайпасының мүшесі деп есептеді, еуропалық тегіне қарамастан, мұскоги тайпасының аналық туыстық жүйесіне байланысты. 1750 жылдардың соңынан бастап Сехой кем дегенде екі басқа еркекке (моногамдық некеде) үйленді, олардан кем дегенде екі бала туды, МакГилливрэй Саваннаға көшіп келгенге дейін. МакГилливрэй 1767 жылғы өсиетінен Сехойды есімдерін атамайынша, оған ешқандай мүлік бермеді. Ол ұлы Александр МакГилливрэйдің қамқоршысы болды, оны мойындап, оның қажеттіліктерін қамтамасыз етті. Кіші МакГилливрэй крик тайпасының көрнекті басшысы мен плантаторы болды, сондай-ақ әкесі сияқты құл иеленді. МакГилливрэй өсиетінен қыздарына қатысты ешқандай ескертулер жасамаса да, олардың естеліктері олардың арасындағы қарым-қатынасты растайды, себебі олар Саваннада онымен кездесті, ал София ең үлкен ұлын Лаклан МакГилливрэй Дюрант деп оның құрметіне атады. МакГилливрэйдің өсиеті мен басқа да сақталған жазбаларында Александр жиі "табиғи ұлы" деп аталады, бұл заңсыз туғандығын білдіретін эвфемизм. Чаттан кланының аталық мүшесі МакГилливрэй ұлының анасымен қамқорлық үшін күрескен болуы мүмкін. Аналық крик тайпасының мүшесі ретінде ол ұлы мен қыздарын өзінің Жел кланының мүшелері деп есептеді. Дәстүрге сай, Александр анасының ағасы Қызыл аяқ киіммен тәрбиеленді, ол әртүрлі деректер бойынша анасы Сехойдың ағасы немесе туысы болған. Крик тайпасы үшін анасының туысқандарының ұл бала тәрбиесіндегі рөлі әкесінен гөрі маңыздырақ болды, себебі олар бір кланнан шыққан. Ал биологиялық әкесі басқа кланнан шыққан. Ағасы баланы ерлердің рөлі мен қоғамдық өмірге енгізу арқылы тәрбиелейді. МакГилливрэй Александрға қызығушылық танытты, ол Чарльстон мен Огастадағы пресвитериан академиясында оның білімін қамтамасыз етіп, оған көп ақша төледі. Әкесі сондай-ақ, жас жігіттің кем дегенде бір сауда үйінде шәкірт болуын ұйымдастырды. Ол оған 1000 фунт стерлинг мұра қалдырды және өсиетінен басқа да мүліктерді қалдырды. Ол өзінің ең құнды мүлкін, Саваннадан тыс плантацияларын шотландтық бауырлары мен туыстарының "заңды түрде туған" балаларына мұра етті.

Лоялист және американдық революция

Лаклан МакГилливрэй Америка революциясына дейін Шотландияға ұзақ сапарлармен оралды, бірақ өзінің мол байлығының көзі және орналасқан жері Солтүстік Американың азаматы ретінде танылғандай болды. Ол Саванна қаласының басқару ісіне белсенді қатысты, онда крик тайпаларының басшылары мен олардың тілдері мен мәдениеті туралы білімі тайпалар мен қала арасындағы келісімдерді келісуде пайдалы болды. 18 ғасырдың басындағы Шотландиялық көтерілістерде оның Клан Чаттан тайпасы көбінесе Джеймс Старый Претендер мен Бони Принс Чарлидің мүдделерін қолдады. Саваннада МакГилливрэй кейбір британдық отарлық саясатқа (әсіресе парламенттік салық салуға) қарсы петицияларға қол қойды. Бірақ ол британ саудагерлерімен көптеген іскерлік байланыстарға ие болды және Америка революциясы басталғанда ол лоялист болды. Соғыс барысында ол және Саваннадағы басқа лоялисттер патриоттардың фракциялары мен Континенттік армиядан жауларын тапты. Континенттік әскерлер МакГилливрэйді және оның кем дегенде екі МакИнтош туысын күдікті тыңшылар ретінде тұтқындады. Олар британдықтар қаланы басып алған кезде босатылды және соғыс аяқталғанда британдықтар эвакуацияланғаннан кейін Саваннадан батысқа қысқа уақытқа қашып кетті. 1783 жылғы Париж шартынан кейін, АҚШ-тың жаңа үкіметі көптеген лоялисттердің мүлкін тәркілеп, сатты: МакГилливрэй өзінің жерлерін, құлдарын және көптеген басқа мүлкін жоғалтты. Ол және оның бірнеше лоялист туыстары мен достары әлі де қалған мүлкін сатты, Шотландияға барғанда қолдарындағы ақшаны алып, МакГилливрэй кланының Дунмагласстағы иеліктеріне қайтып оралды.

Өлім және мұра

Шотландияда МакГилливрэй Чаттан кланының жетім қалған басшысының кеңесшісі және қамқоршысы болды. Ол ұлы Александр және АҚШ-тағы басқа достары мен туыстарымен хат алмасуды жалғастырды. 1793 жылы ұлының қайтысынан кейін МакГилливрэй Александрдың жетім қалған балалары Аллек пен Мэриді (олардың анасы да қайтыс болған) Шотландияға әкелу үшін ақы төледі. Ол олардың білім алуын қамтамасыз етті. Өзі жеке АҚШ-қа оралмаса да, МакГилливрэй ұлының күрделі мүлкін реттеуге қатысты. Адвокаттарға МакГилливрэйдің қандай жері жеке меншігіне, ал қандай жері крик тайпасына тиесілі екенін анықтау қиын болды. Ол көптеген қарыздарын өтеу үшін мал мен құлдар сияқты мүлкін сатуға мәжбүр болды. Шотландиялықтардың көзқарасы бойынша жағдайды одан әрі қиындатқан нәрсе – жас МакГилливрэйдің крик дәстүріндегі табысты еркектерге тән көп әйел алуы болды. Оның крик және еуропалық текті басқа да әйелдері болды. Лаклан МакГилливрэй 1799 жылы 80 шамасында туған жері Шотландияда қайтыс болды. Оның өсиетнамасы мен жерленген жері белгісіз. Ол кезде Аллек пен Мэри МакГилливрэй әлі де Шотландияда онымен бірге тұрып жатқан. Аллек әкесінен кейін көп ұзамай жас кезінде қайтыс болды. Мэри МакГилливрэйдің өмірі әлі іздестірілген жоқ.