Кіріспе
Úbeda (ˈuβeða) - Испанияның Хаэн провинциясында орналасқан муниципалитет, Андалусия. Қала Гуадалкивир және Гуадалимар өзендері арасындағы Loma de Úbeda деп аталатын үстел тәрізді жердің оңтүстік беткейінде жатыр. Осы қала да, көршілес Баэза да 16 ғасырдың басында кең қолдау алып, Ренессанс стиліндегі сарайлар мен шіркеулер салынды, олар осы күнге дейін сақталған. 2003 жылы ЮНЕСКО осы екі қаланың тарихи орталықтары мен маңызды нысандарын Әлемдік мұра ретінде жариялады. 2017 жылғы мәлімет бойынша, муниципалитетте 34 733 адам тұрғылықты, бұл оны провинциядағы халық саны бойынша төртінші орында тұрғызады.
Úbeda (ˈuβeða) is a municipality of Spain located in the province of Jaén, Andalusia. The town lies on the southern ridge of the so called Loma de Úbeda, a table sandwiched in between the Guadalquivir and the Guadalimar river beds. Both this town and the neighbouring Baeza benefited from extensive patronage in the early 16th century resulting in the construction of a series of Renaissance style palaces and churches, which have been preserved ever since. In 2003, UNESCO declared the historic centres and landmarks of these two towns a World Heritage Site. As of 2017, the municipality has a registered population of 34,733, ranking it as the fourth most populated municipality in the province.
Тарих
Аңыз бойынша, Úbeda қаласын Нұхтың ұрпағы Табыл құрған. Қаланың аты мифтік Ибиут патшасының мұнарасынан шыққан делінеді. Археологиялық дәлелдер Úbeda-дағы ең алғашқы қоныстар Мыс дәуіріне дейін жететінін көрсетеді және олар қаланың ең көне бөлігі – Cerro del Alcázar-да орналасқан. Жақында жүргізілген археологиялық зерттеулер алты мың жылдық тарихты аңғарды, сондықтан Úbeda Батыс Еуропадағы ғылыми тұрғыдан дәлелденген ең көне қала болып табылады. Бұл мәлімдеме профессор Франсиско Носете басқаратын зерттеу тобының Лас-Эрас-дель-Альказар жерінде жүргізілген 35 көміртек-14 сынағының нәтижелеріне негізделген. Альказарда халколит, аргар, оретан, вестгот және соңғы рим дәуірлерінен қалған іздер бар. Жақын маңда Ильтирака атты ибериялық қоныс болған, кейіннен ол Саларияның римдік колониясына қосылып, Ескі Úbeda немесе Убеда Ветула деп аталған. Гректер Úbeda-ға сауда үшін келді, одан кейін империалистік мақсаттармен карфагендіктер келді, бірақ екеуі де ұзақ соғыстардан кейін римдіктерге жеңілді. Рим империясы кезінде, б.з.д. 206 жылы Иллипа шайқасынан кейін ежелгі ибериялық қала-мемлекет римдіктердің ықпалына ілігіп, Бетула деп аталды. Ол түрлі халықтардың орталығына айналды. Готика дәуірінде вандалдар аймақты қиратқандықтан, тұрғындары қазіргі Бетула Нова деп аталатын жерге шоғырланды, бірақ мұның себептері белгісіз. Қала арабтардың келуімен қайтадан маңызға ие болды, әсіресе Абдеррахман II кезінде, ол Úbeda-ны Уббада немесе Уббадат аль-Араб – «арабтардың Úbeda-сы» ретінде қайта құрды, мақсаты көршілес мозарабтарды бақылау болды. 11 ғасырда Úbeda Альмерия, Гранада, Толедо және Севилья тайфалық мемлекеттері арасындағы таласқа түсіп, соңында Альморавидтер басып алды. Мұсылман қаласы ретінде ол қорғаныс қабырғаларын кеңейтіп, өркендеген қолөнершілік пен саудасының арқасында Аль-Андалустың маңызды орталықтарының біріне айналды. Осылайша, ол гүлденген және стратегиялық бекініске айналды. 1091 жылы Úbeda Андалусиялық моорлардың ішкі көтерілісі кезінде Толедо королі Альфонсо VI-ға күштеп берілді. 12 ғасыр бойы Кастилия патшалары аймаққа қысым көрсеткенімен, Úbeda тарихи жазбаларда көбінесе әскери қақтығыстарға қатысқаны үшін еске алынды. Қала ауыр қирауларға ұшырады және басқаруы бірнеше рет өзгерді, соның ішінде 1212 жылғы шайқаста крестоносшылар жасаған қырғын да болды. 1233 жылы Реконкиста кезінде король Фердинанд III қаланы Кастилия Корольдігінің құрамына қосты. Қалада 48 ескерткіш және тағы жүзден астам қызықты ғимарат бар, олардың көпшілігі Ренессанс стилінде салынған. Осы мұра Úbeda-ны 1955 жылы Испанияның танымал тарихи-көркемдік кешенінің екінші қаласы етіп белгіледі. 1975 жылы ол Еуропа Кеңесінен Ренессанс қаласы атағын алды. Соңында, 2003 жылы ЮНЕСКО Úbeda-ны Баэзамен бірге Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді.
Бауырлас қалалар
Чиклана де ла Фронтера, Испания. Леж Кап Ферре, Франция.
Адамдар
Рюй Лопес Давалос, Рибадео графы, өйткені оны бірінші граф, француз Пьер де Виллейн сатқан, ол оны Кастилияның Генрих II-нен 1369 жылдың 20 желтоқсанында алған, Мурсияның Адельантадосы (1396), Кастилияның констеблі (1400–1423), корольдер Генрих III Кастилия және Джон II Кастилияның билігі кезінде. Белтран де ла Куева, Альбуркерк 1-ші герцогі, Кастилияның Генрих IV-нің қызы Жоанның әкесі болды деседі, ол Португалияның Жоаннасына үйленген. Франсиско де лос Кобос, Карл V-нің Мемлекеттік хатшысы. Диего де лос Кобос Молина, Рим-католик шіркеуінің Жaен епископы (1560–1565) және Авила епископы (1559–1560) қызметін атқарған. Арсенио Морено Мендоса – испан жазушысы, академик және саясаткер. Хоакин Сабина, жазушы, ақын және әнші. Антонио Муньос Молина, әдебиет саласы бойынша Астурия ханзадасы сыйлығын жеңіп алған жазушы. Кресттің Әйегі Иоанн, мистикалық ақын. Захара (испан музыканты), әнші-сазгер. Карлос Муньос (футболшы, 1961 жылы туған), бұрынғы кәсіби футболшы. Хосе Луис Виллаканас, саяси философ және саяси идеялар тарихшысы. Хуан Писарро Наваррете, дәрігер және саясаткер.