Кіріспе
Хеддал Став шіркеуі () – Норвегияның Телемарк округіндегі Нотодден муниципалитетіндегі Норвегия шіркеуінің приход шіркеуі. Ол Хеддал ауылында орналасқан. Бұл шіркеу Агдер-ог-Телемарк епархиясындағы Øvre Telemark декандық құрамына кіретін Хеддал приходына қарасты. Ағаштан салынған үш кемелі собор 1200 жыл шамасында белгісіз сәулетшінің жобасы бойынша, ұзын шіркеу стилінде салынған. Шіркеу шамамен 180 адамға арналған. Бұл Норвегиядағы 28 сақталған діңгек шіркеудің бірі және ең ірісі саналады. 13 ғасырдың басында толығымен ағаштан салынған және Құдай анаға арналған. Реформациядан кейін шіркеудің жағдайы нашарлаған. 1849–1851 жылдары ғимаратты қайта жаңғырту жұмыстары жүргізілді. Бірақ, реставраторлардың жеткілікті білімі мен тәжірибесі болмағандықтан, 1950 жылдары тағы бір реставрация қажет болды. Шіркеудің ішкі безендірілуі 1536–1537 жылдардағы Реформациядан кейінгі кезеңмен ерекшеленеді және көбінесе 1950 жылдардағы реставрацияның нәтижесі болып табылады. Хеддал Став шіркеуі танымал туристік орын болып табылады және жаз айларында зыяратшыларға ашық. Шіркеу әлі де қолданыста және үйлену тойларын өткізуге танымал орын болып табылады. 19 ғасырда бұл шіркеу ғылыми басылымдарда алғаш рет суреттелген және сипатталған діңгек шіркеулердің бірі болды, оның суреті Иоганнес Флинтоутың иллюстрацияларының бірінде бейнеленген.
Heddal Stave Church (, ) is a parish church of the Church of Norway in Notodden Municipality in Telemark county, Norway. It is located in the village of Heddal. It is the church for the Heddal parish which is part of the Øvre Telemark prosti (deanery) in the Diocese of Agder og Telemark. The wooden, triple nave stave church was built in a long church design around the year 1200 using plans drawn up by an unknown architect. The church seats about 180 people. The church is one of the 28 surviving stave churches in Norway and it is considered to be the largest of the stave churches. It was constructed entirely out of wood at the beginning of the 13th century, and it was dedicated to the Virgin Mary. After the Reformation, the church was in very poor condition. A major restoration of the building took place during 1849–1851. However, because the restorers lacked the necessary knowledge and skills, another restoration was required in the 1950s. The interior was marked by the period after the Reformation in 1536–1537 and is for a great part a result of the restoration that took place in the 1950s. Heddal Stave Church is a popular tourist attraction, and it is open to the public during the summer season. The church is still in use, and remains a popular place to get married. In the 19th century, it became one of the first stave churches to be featured in a scholarly publication, described and depicted in one of Johannes Flintoe's illustrations.
Сәулет
Шотландиялық қарағайдан жасалған Хеддал Став шіркеуі, жүк көтергіш таяқтармен (ағаш бағаналармен) тіреліп, тас негізде орналасқан. Оның массивті құрылысын нығайту үшін ішкі таяқтар қысқа және толық ұзындығында кезектесіп орнатылған. Гибридтік шіркеу ретінде Хеддалдың нефі Боргунд стиліндегі шіркеулердің биік орталық жоспарына да, Каупангер тобының ұзын аркадалы нефіне де ұқсайды – бұл Хеддалдың алты еркін мачтасы бар ғибадатханасында көрінеді. Ғибадатхана сақталған, бірақ оның бағаналары және оларға жазылған мәтіндер алынып тасталған. Дегенмен, осы порталдардың бірі жойылды, оны бейнелейтін сызық сызбасы ғана қалды. Бастапқыда бұл порталдар христиан дінінің басталуын бейнелейтін ішкі және сыртқы, яғни, ескі діннің аяқталуын еске түсіретін тақырыптық бөліс қызметін атқарды. Ескі Став шіркеулерінің фасадынан айырмашылығы, онда христиандық нышандардан гөрі жоғарырақ орналасқан пұтқа табынушылық айдаһарлар болса, Хеддал христиандық символиканы жоғары деңгейде қолданады, себебі ол христиандық Норвегияға кеңінен тарағаннан кейін салынған. Әдетте, қазан және мамыр айлары аралығында ғимараттың ішінде үздіксіз, біртекті жылыту арқылы температура шамамен ұсталады. Шіркеудің ғибадатханасы мен нефінің ішкі жағында 17 ғасырлық әшекеймен жабылып тасталған ортағасырлық қабырға суреттерінің қалдықтары табылды. 2008–2010 жылдары бұл суреттер бастапқы ортағасырлық пішіндеріне қайта жаңартылды, олардың стилі Торпо Став шіркеуіндегілерге ұқсас, олардың бейнелеу және сәндік формалары арасындағы байланысты көрсетеді.
Тарих
Ғимараттың ең ерте тарихи жазбалары 1315 жылға дейін жетеді, бірақ бұл оның салыныс жылы емес. Шіркеудің пайда болуы туралы көптеген күмәндер бар. Тарихи жазбалар 1147 жылдан бастап 1300 жылдарға дейін әртүрлі мерзімдерді көрсетеді. Дендрохронологиялық зерттеулер нақты нәтижелер бермеді, бірақ шіркеуді 1086 және 1196 жылдар аралығында салынған деп көрсетеді, алайда сынамалар толық болмағандықтан, бұл мерзімдер дәл болмауы мүмкін. Сонымен қатар, шіркеудің хорында рундық жазулар бар, олар ғибадатхананың 1167 жылы салынғанын және 13 ғасырдың ортасында шамамен 95 жыл бойы шіркеу ретінде пайдаланылғанын көрсетеді. Тағы бір теория бойынша, бұл жерде 13 ғасырда жаңа ғимаратпен ауыстырылған ескі шіркеу болған, ал жаңа ғимарат бұрынғы ғимараттан ағаш материалдарды қайта пайдаланған. Басым теориялар бойынша, шіркеу шамамен 1200 жыл шамасында салынған болуы мүмкін. Шіркеу алғаш салынған кезде Хеддалдың және жергілікті шаруа қожалығының ескі атауымен Хиттердал шіркеуі немесе Хиттердалдағы Райен шіркеуі деп аталды. Реформациядан кейін шіркеудің жағдайы нашарлап кетті. 17 ғасырда ғимаратты жөндеу және шіркеудің ішінде жалпақ төбе қосу жұмыстары жүргізілді. 1723 жылы, король Ұлы Солтүстік соғысының қарыздарын өтеу үшін Норвегиядағы шіркеулерді сатқан кезде, шіркеу сатылды. Одан кейін шіркеу жеке меншік иесіне тиесілі болды, ол ғимаратты күтіп ұстауға жауапты болды. Норвегиядағы 300-ден астам басқа шіркеулермен бірге, ол 1814 жылғы Норвегия Конституциялық Ассамблеясына сайлау өткізу үшін сайлау учаскесі болды, ол Норвегия Конституциясын жазды. Бұл Норвегияның алғашқы ұлттық сайлауы болды. Әрбір шіркеу ауданы "сайлаушылар" деп аталатын адамдарды сайлайтын сайлау округі болды, олар кейіннен сол жылдың соңында Эйдсволлда кездесетін ассамблеяға өкілдер сайлау үшін округтерде жиналды. 1800 жылдардың ортасына қарай шіркеудің жағдайы нашарлап, күрделі жөндеу жоспарланды. 1848–1851 жылдары шіркеу Иоган Хенрик Небелонның жобалары бойынша қайта салынды. Бұл қайта құру кейіннен көп сынға ұшырады. Бұл ортағасырлық ғимаратты қайта жаңғыртудың алғашқы маңызды жұмыстарының бірі болды және архитекторлардың арасында, сондай-ақ жоспарларды бекіткен, жаңадан құрылған Ежелгі Норвегия ескерткіштерін сақтау қоғамында ағаштан жасалған шіркеулерді салу туралы тәжірибе мен түсінік аз болды. Қайта құрудан кейін интерьер ерекше империя стилінде болды, және ылғал мен саңырауқұлақтың зақымдануына байланысты құрылыс инженерлік проблемалар жиі туындады.
Аңыз
Ғимараттың үш күнде қалай салынғаны туралы әңгіме бар. Хеддалдан бес шаруа (Raud Rygi, Stebbe Straand, Kjeik Sem, Grut Grene және Vrang Stivi) шіркеу салу жоспарын жасады және оны салуға бекінді.