Кіріспе

Министрдің сүйіктісі – Харриет Бичер Стоудың 1859 жылы алғаш рет жарияланған тарихи романы. Роман 18 ғасырдағы Жаңа Англияда өрбиді, Жаңа Англия тарихын зерттейді, құлдық мәселесін айқын көрсетеді және Стоу өскен кальвинистік теологияны сынға алады. Оқиға орнының ұқсастығына байланысты, бұл туындыны Натаниел Хоторнның 1850 жылғы «Қызыл әріп» романымен салыстыру жиі кездеседі. Дегенмен, Хоторнның «Скарлетт әріпінен» өзгешелігі, «Министрдің сүйіктісі» – «сентименталды роман»; оның басты сюжеті махаббат пен некеге қатысты. Сонымен қатар, Стоудың Жаңа Англияның аймақтық тарихын зерттеуі көбінесе отбасылық өмірге, Жаңа Англияның құлдыққа деген реакциясына және кальвинистік тағдыр және мүсілтеушілік қайырымдылық туралы доктриналардың психологиялық әсеріне арналған. Жаңа Англияның тарихы, салты мен мінез-құлқына ерекше назар бөлген «Министрдің сүйіктісі» – 19 ғасырдың соңында кең таралған «жергілікті бояумен жазу» стилінің бір үлгісі. Алайда, Стоу құлдық мәселесін де қозғағандықтан, бұл роман оның бұрынғы құлдыққа қарсы романдарымен байланысты. Соңында, бұл туынды теологиялық жүйемен жақсы таныс адамның көзқарасынан жазылған кальвинизмді сынау болып табылады. Стоудың әкесі белгілі кальвинист пастор Лайман Бичер болған. Стоу романның кейбір элементтерін өзінің және үлкен әпкесі Кэтрин Бичердің өмірінен алған. Роман барысында Стоу әртүрлі мінез типтерінің кальвинистік принциптерге деген реакциясын бейнелейді, осы арқылы кальвинизмнің күшті және әлсіз жақтарын көрсетеді деп санайды. Атап айтқанда, қарындасының күйеуінің ерте қайтысы мен өзінің екі баласының өліміне жауап ретінде Стоу тағдыр мәселесін қарастырады. Бұл доктрина адамдар дүниеге келген сәттен-ақ құтқарылғандары немесе кінәлі екендіктері, ал жұмаққа тек таңдалғандар ғана баратынын білдіреді.

Жариялану тарихы

Министрдің сүйкімділігі алғаш рет 1858 жылдың желтоқсанынан 1859 жылдың желтоқсанына дейін Atlantic Monthly журналында бөлім-бөлім жарияланды. Кітап түрінде ол алғаш рет Англияда Sampson Low, Son & Co. баспасында, британдық авторлық құқық төлемдерін қамтамасыз ету мақсатында, содан кейін АҚШ-та Derby and Jackson баспасында жарық көрді. Роман 1909 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылған авторлық құқыққа қатысты сот ісіне, Миффлин Даттонға қарсы іске нысana болды. Сот романның Atlantic Monthly журналында авторлық құқық туралы міндетті хабарламаларсыз жариялануын қоғамдық доменге беру деп шешті.

Романның шығу тегі

1857 жылы Харриет Стоудың ұлы Генри Коннектикут өзенінде суға батып қайтыс болды. Романдағы теңізші Джеймс сияқты, ол да қайтыс болған кезде рухани жаңармайтын еді. 1822 жылы әпкесі Катеринаның рухани жаңармай кеткен жас жігітінен айырылғанын көргеннен кейін, Стоу кальвинизмнің құтқарылу туралы көзқарасын қайта қарастыра бастады. Генридің өлімі оны одан да терең ойларға жетеледі. Харриет пен оның әпкесі бастан өткерген қайғы мен күмән романға шабыт берді. Олардың өмірлік тәжірибелері миссис Марвин бейнесінде бейнеленген. Кейбір оқырмандар, соның ішінде Стоудың немересі Лайман Бичер Стоу, бұл кітапты кальвинизмге жасалған шабуыл деп мәлімдеді. Стоу өскен ортасын сынады, бірақ оның күнделіктері оның осы жүйеге қарсы тұру ниетінде болғанын көрсетпейді. Ол кальвинизм теологиясына және оның қағидаларымен күрескен адамдарға зор құрмет пен сый көрсетті. Оның мақсаты – кейбір кемшіліктерді көрсету және төзімділікті тарату еді.

Қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Род-Айленд штатындағы Ньюпорт қаласында, ол әлі гүлденген балық аулау және кеме қатынасы орталығы болған кезде, байлардың сәнді демалыс орны емес, орын алады. Доктор Хопкинс – 40 жастағы пастор. Мэри – қаладағы үй иесінің қызы, Хопкинс көп ұзамай Мэриге ғашық болады. Бірақ Мэри әлі де теңізде жоғалған деп есептелетін теңізші Джеймс Марвинге ғашық. Мэри өте діндар, аза тұрғаннан кейін доктор Хопкинске тұрмысқа шығуға келіседі. Мэридің басқа да күйеуге талапкерлері бар, олардың ішінде Аарон Берр де бар, бірақ ол Джонатан Эдвардстың немересі болғанымен және кальвинизмде тәрбиеленгенімен, жамандыққа батқан адам екенін көреді. Джеймс үйленуге уақыт жеткенше теңізден оралады, ал доктор Хопкинс Мэридің теңізшіге деген махаббатымен бәсекелесе алмайтынын түсінеді. Хопкинс үйленуді тоқтатады. Мэри мен Джеймс енді некелесіп, бақытты өмір сүре алады.

Министр Сэмюэл Хопкинс

Ол Джонатан Эдвардстың "Жаңа құдайлық" ілімінің жақтасы. Ол рухани тәуелсіздігін сақтап, қауымның бай мүшелеріне қарсы рухани билігін орнатуға күш салады, олар шіркеу ережелерін сақтағанмен, шын христиандық өмір салмайды. Ол 18 ғасырдың соңында Ньюпорттың Бірінші қауымдық шіркеуінің пасторы болған тарихи Сэмюэл Хопкинс есімімен аталып, оның бейнесінде жасалған. Бірақ оқиғалар көбінесе ойдан туған.

Мэри Скаддер

Бұл ойдан шығарылған кейіпкер автордың үлкен әпкесі Кэтрин Бичерге ішінара негізделген. Мэри кеме апатында жоғалып, қаза болған деп есептелетін теңізшіге ғашық болған. Ол – типикалық Стоу кейіпкері, өкінішіне мойынсұнып, өзінің және жоғалған теңізшісінің күнәларын тату үшін қайғысын көтеріп жүреді.

Джеймс Марвин

Мэридің жоғалған теңізшісі. Мэри де, анасы да оның тағдыры мен құтқарылуы үшін қиналып уайымдайды. Ол христиан емес еді, демек, дәстүрлі кальвинистік теология бойынша, мәңгілік тозаққа кесілген. Бірақ ол ақырында Мэриге оралады. Кеме апатынан аман қалғаннан кейін, оның ізгілігі оның христианға айналуымен және байлыққа ие болуымен көрінеді.

Марвин ханым

Джеймстің анасы. Ол құтқарылмаған ұлының өліміне тағдырлағандай көрінген Құдайға ашулы. Оның қайғысы Мэри мен Кандис, оның үй шаруасынан жұмыс істейтін бос қара әйелдің көмегімен жеңіледі. Олар оны Құдай – махаббат екеніне көндіреді.

Кандас

Мэри Скаддердің босатылған қараша қызметшісі. Кандистің Мэривин ханымға көрсеткен адалдығы мен махаббаты оның мінезін жоғары бағалауға мүмкіндік береді. Мэри Кандисті қызметші емес, достас әрі жақын адам ретінде қарастырады.

Вирджиния де Фронтенак

Ол француз дипломатының әйелі және Аарон Беррге ғашық болады. Мэри Вирджинияға оның некесін сақтап қалуға көмектеседі. Ал Вирджиния Мэри мен Джеймстің жақындасуына көмектеседі. Вирджиния – католик және Стоу өмірінің осы кезеңінде қабылдай бастаған діни төзімділіктің символы.

Аррон Бёрр

АҚШ вице-президентінің нағыз өмірінен алынған кейіпкер, Джонатан Эдвардстың немересі. Стоу оны кальвинистік фанатизмде тәрбиеленудің зиянды салдарының мысалы ретінде пайдаланады. Бёрр Мэриді де, Вирджинияны да баурап алуға тырысады. Мэри оны жасаған ізгіліксіздігін бетке басады (362–363 беттер), және ол шегінеді. Бірақ бұл оны "шебер және адал емес саяси айла-шаруалардан" және соңынан толық ұятқа ұшыраудан тоқтатар емес (428-бет). "Қоғамнан қуылған, барлық жерде жек көрумен көрсетілген, жалпы пікірде қарғысқа ұшыраған адам, басқалардан жоғары жазаланған, қарапайым адамзаттың күнәсінен тыс қылған істері үшін кек алушы Немезистің күшін көруге болады" (428-бет, Hurst & Co. басылымы).

Присси Даймонд әжей

Қалалық тігінші және тым көп білуші. Джеймс қалаға оралса да, Мэри министр Хопкинске үйленуге міндетті екенін ойлайды. Мисс Присси министрге Мэридің нағыз махаббаты туралы айтады. Хопкинс үйленуді тоқтатады, соның арқасында Мэри мен Джеймс үйленуге мүмкіндік алады.

Анықтамалар және қосымша оқу

Since the English text consists only of periods, the Kazakh translation will also consist only of periods, maintaining consistency with the reference translation.

. . . . . . . . .