Кіріспе
АҚШ-тағы ұйымдасқан экологиялық қозғалыс – АҚШ-тағы экологиялық мәселелерді шешуге ұмтылатын көптеген үкіметтік емес ұйымдарды (ҮЕҰ) қамтиды. Олар жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейлерде қызмет етеді. Экологиялық ҮЕҰ-лар саяси көзқарастары және АҚШ пен басқа елдердің экологиялық саясатына әсер ету әдістері жағынан әртүрлі. Бүгінгі таңда экологиялық қозғалысқа ірі ұлттық ұйымдармен қатар, жергілікті мәселелермен айналысатын көптеген шағын топтар да кіреді. Олардың кейбіреулері АҚШ-тың табиғатты қорғау қозғалысының ескі үлгісіне ұқсас, ал оның қазіргі көрінісі – The Nature Conservancy, Audubon Society және National Geographic Society сияқты әлемдік деңгейде ықпалды американдық ұйымдар. Көбінесе бұл қозғалыс АҚШ-тағы климаттың өзгеруімен күресуге, сондай-ақ климаттық әділдік және экологиялық әділдік сияқты байланысты мәселелерді шешуге бағытталған.
The organized environmental movement is represented by a wide range of non governmental organizations or NGOs that seek to address environmental issues in the United States. They operate on local, national, and international scales. Environmental NGOs vary widely in political views and in the ways they seek to influence the environmental policy of the United States and other governments. The environmental movement today consists of both large national groups and also many smaller local groups with local concerns. Some resemble the old U. S. conservation movement whose modern expression is The Nature Conservancy, Audubon Society and National Geographic Society American organizations with a worldwide influence. Increasingly that movement is organized around addressing climate change in the United States alongside interrelated issues like climate justice and broader environmental justice issues.
Көшірудің көлемі
19 ғасырдың соңында басталган Қорғау қозғалысының алғашқы кезеңінде балық шаруашылығы және жануарлар дүниесін басқару, су, топырақ сақтау және тұрақты орман шаруашылығы көрініс тапты. Бүгінде ол табиғи ресурстардың тұрақты пайдалануын, жабайы жерлерді сақтауды және биологиялық әртүрлілікті қамтиды. Қазіргі заманғы Экологиялық қозғалыс 1960 жылдары ауа мен судың ластануына байланысты алаңдаушылықпен басталды және барлық ландшафттар мен адамның қызметін қамтитын кең ауқымға ие болды. Қоршаған орта мәселелерінің тізімін қараңыз. Экологиялық денсаулық қозғалысы кем дегенде Прогрессивті кезеңге (1890-1920 жылдар) дейін қалалық реформалармен байланысты, оның ішінде таза сумен қамтамасыз ету, шикі кәріз суларын тиімді жою және тығыз және санитариялық емес тұрғын жағдайларын азайту шаралары кірді. Бүгінде Экологиялық денсаулық көбінесе тамақтану, профилактикалық медицина, ұзақ және салауатты өмір сүру және адам организмінің денсаулығына қатысты басқа да мәселелермен байланысты. 1980 жылдары басталған Тұрақтылық қозғалысы Гайя теориясына, Жердің құндылығына және адам ғылымдары мен адам жауапкершілігі арасындағы өзара байланыстарға назар аударды. Оның бір тармағы – терең экология, көбінесе рухани сипатта болғанымен, ғылым деп есептелді. Соңғы жылдары қоғамдық сана мен экологиялық ғылымдардың жетілуіне байланысты, экологиялық мәселелер "тұрақтылық" сияқты маңызды ұғымдарды, сондай-ақ озон қабатының жұқаруы, жаһандық жылыну, қышқыл жаңбыр, жерді пайдалану және биогенетикалық ластану сияқты жаңа мәселелерді қамтиды. Экологиялық қозғалыстар көбінесе басқа әлеуметтік қозғалыстармен, мысалы, бейбітшілік, адам құқықтары және жануарлар құқықтары үшін, сондай-ақ ядролық қаруға және/немесе ядролық энергияға, эндемиялық ауруларға, кедейлікке, аштыққа және т.б. қарсы өзара әрекеттеседі немесе байланысты болады. Кейбір АҚШ колледждері "Президенттің климаттық міндеттемесіне" қол қойып, жасылдандыруға кірісіп жатыр, бұл колледж президентінің осы колледждерде күн энергиясына көшу арқылы экологиялық принциптерді қолдануына мүмкіндік беретін құжат. + АҚШ-тың таңдалған экологиялық ұйымдарының мүшелері (мыңдаған) 1971 1981 1992 1997 2004 Сьерра клубы (1892) 124 246 615 569 736 Ұлттық Одубон қоғамы (1905) 115 400 600 550 550 Ұлттық парктерді сақтау қауымдастығы (1919) 49 27 230 375 375 Изаак Уолтон Лигасы (1922) 54 48 51 42 45 Далалық қоғам (1935) 62 52 365 237 225 Ұлттық жабайы табиғат федерациясы (1936) 540 818 997 650 650 Жабайы табиғатты қорғаушылар (1947) 13 50 77 215 463 Табиғатты сақтау қоры (1951) 22 80 545 865 972 WWF АҚШ (1961) н.а. н.а. 970 1200 1200 Қоршаған ортаны қорғау қоры (1967) 20 46 175 300 350 Жер достары (АҚШ) (1969) 7 25 30 20 35 Табиғи ресурстарды қорғау кеңесі (1970) 5 40 170 260 450 Гринпис АҚШ (1975) н.а. н.а. 2225 400 250
Тарих
Америка Құрама Штаттарына алғашқы еуропалық қоныс аударушылар Еуропадан ортақ мүліктер туралы ұғымды әкелді. Колониялық дәуірде табиғи ресурстарға қол жеткізу жеке қалалармен жүзеге асырылды, ал балық шаруашылығы немесе жер пайдалану мәселелері бойынша даулар жергілікті деңгейде шешілді. Алайда, технологияның өзгеруі ресурстарды пайдаланудағы дауларды шешудің дәстүрлі жолдарын қиындатты, ал жергілікті биліктердің күшті топтарға бақылауы шектеулі болды. Мысалы, өзендерді тоғандармен бөгеп, диірмендер салу арқасында өзеннің жоғарғы ағысындағы қалалар балық шаруашылығынан үзіліп қалды; су алаптарындағы орманды кесу және тазарту өзеннің төменгі ағысындағы жергілікті балық шаруашылығына зиян келтірді. Жаңа Англияда көптеген фермерлер орманды тазарту өзендердің ағысын өзгерткенін және жәндіктер мен басқа да зиянкестерді бақылауға көмектесетін құстардың саны азайғанын байқағандықтан алаңдады. Бұл мәселелер Джордж Перкинс Марштың 1864 жылы жарық көрген «Адам және табиғат» еңбегі арқылы кеңінен танылды. Экологиялық әсерді талдау әдісі экологиялық қозғалыстың қай мәселелермен айналысатынын анықтаудың басты жолы болып табылады. Бұл модель қоршаған ортаға зиян келтіретін жағдайларда ең аз зиянды және ең аз ұзақ мерзімді салдарлары бар жолды таңдау арқылы қалай әрекет ету керектігін анықтау үшін қолданылады.
Табиғатты қорғау қозғалысы
Табиғатты қорғау алғаш рет прогрессивті дәуірдегі (1890-1920 жылдар) табиғатты қорғау қозғалысы кезінде ұлттық мәселеге айналды. Алғашқы ұлттық табиғатты қорғау қозғалысы ғылыми басқаруға басымдық берді, ол ірі кәсіпорындарды қолдады және бақылау жергілікті үкіметтерден штаттар мен федералды үкіметке ауыса бастады. (Дуд) Кейбір авторлар спортшылар, аңшылар мен балықшыларды табиғатты қорғау қозғалысының күшейіп келе жатқан ықпалымен байланыстырады. 1870 жылдары «Американдық спортшылар», «Орман және Ағын», «Дала және Ағын» сияқты спортшылар журналдары табиғатты қорғау қозғалысының өсуіне ықпал еткені байқалады. (Райгер) Бұл табиғатты қорғау қозғалысы сондай-ақ ерекше табиғи ерекшеліктерді сақтау үшін мемлекеттік және ұлттық саябақтар мен ормандарды, жабайы жануарлардың қорықтарын және ұлттық ескерткіштерді құруға шақыруды мақсат етті. Табиғатты қорғау топтары негізінен жалпы кеңеюге қатысты мәселеге назар аударады. Индустрияландырудың және урбанизацияның үдемелі дамуымен консервативті экологиялық қозғалыс пайда болды. Көпшілік пікірге қарамастан, табиғатты қорғау топтары жалпы кеңеюге қарсы емес, керісінше, ресурстарды тиімді пайдалану және жерді дамыту мәселелерімен айналысады. Президент болғаннан кейін Теодор Рузвельт табиғатты қорғау мәселесін ұлттық күн тәртібінің басты назарына алып келді. Ол қозғалыстың барлық маңызды тұлғаларымен, әсіресе осы мәселе бойынша өзінің бас кеңесшісі Гиффорд Пиншотпен жұмыс істеді. Рузвельт табиғи ресурстарды сақтауға берілгендігі үшін елдің алғашқы табиғатты қорғау президенті деп есептеледі. Ол 1902 жылы Ньюлендс суару заңын қабылдауға қолдау көрсетті, бұл федералдық үкіметке шағын шаруашылықтарды суару үшін бөгеттер салуға және оларды федералдық қорғауға алуға мүмкіндік берді. Рузвельт өзінің барлық алдыңғыларынан гөрі ұлттық саябақтар мен табиғат қорықтары үшін көбірек жерді бөлді. Рузвельт АҚШ Орман қызметін құрды, бес ұлттық паркті құру туралы заңға қол қойды және 1906 жылғы Ескерткіштер заңына қол қойды, оның аясында ол 18 жаңа АҚШ ұлттық ескерткішін жариялады. Сонымен қатар, ол алғашқы 51 құс қорығын, төрт аң қорығын және 150 ұлттық орманды, соның ішінде елдің алғашқысы – Шошон ұлттық орманды құрды. Ол мемлекеттік қорғауға алған АҚШ жерінің ауданы шамамен Гиффорд Пиншотқа тең. Гиффорд Пиншотты Маккинли Ауыл шаруашылығы департаментінде Орман шаруашылығы бөлімінің бастығы етіп тағайындаған. 1905 жылы оның департаменті ұлттық орман қорының бақылауын алды. Пиншот федералдық бақылаумен жеке пайдалануды (ақы алу үшін) қолдады. 1907 жылы Рузвельт белгіленген мерзімнен бірнеше минут бұрын 16 миллион акр (6,474,976 км²) жаңа ұлттық орманды белгіледі. 1908 жылдың мамыр айында Рузвельт Ақ үйінде өткен Губернаторлар конференциясын ұйымдастырды, онда табиғи ресурстар мен оларды тиімді пайдалану мәселелері талқыланды. Рузвельт ашылу сөз сөйледі: «Табиғатты қорғау – ұлттық міндет». 1903 жылы Рузвельт Джон Мьюрмен бірге Йосемити аңғарына саяхат жасады, ол табиғатты қорғауға өзгеше көзқарас ұстанды және су ресурстарын және ормандарды коммерциялық пайдалануды барынша азайтуға тырысты. Ол құрған Сьерра клубы арқылы жұмыс істеп, Мьюр 1905 жылы Марипоза ровасы мен Йосемити аңғарының Ұлттық парк қызметіне берілуіне қол жеткізді. Мьюр табиғаттың таза сұлулығы үшін сақталуын қалады, ал Рузвельт Пиншоттың «орманды ең пайдалы өнімдерді немесе қызметтерді өндіруге және оны ұрпақтан ұрпаққа адамдар мен ағаштар үшін өндіруге мүмкіндік беру» деген тұжырымдамасын қабылдады. Мьюр және Сьерра клубы Сан-Франциско қаласын сумен қамтамасыз ету үшін Йосемитидегі Хетч-Хетчи аңғарының бөгетіне қарсы күресті. Рузвельт пен Пиншот бөгетті қолдады, сондай-ақ президент Вудро Вильсон да қолдады. Хетч-Хетчи бөгеті 1923 жылы аяқталды және әлі де жұмыс істеп жатыр, бірақ Сьерра клубы оны әлі де бұзуды қалайды. Прогрессивті дәуірдің басқа да ықпалды табиғатты қорғаушылары Джордж Бёрд Гриннелл (Бун мен Крокетт клубын құрған танымал спортшы), Исаак Уолтон лигасы және Джон Мьюр, 1892 жылы Сьерра клубының негізін қалаушы. Табиғатты қорғаушылар Ұлттық парктерді қорғау қауымдастығын, Аудубон қоғамын және әлі күнге дейін белсенді болып келе жатқан басқа да ұйымдарды құрды.
Gifford Pinchot had been appointed by McKinley as chief of Division of Forestry in the Department of Agriculture. In 1905, his department gained control of the national forest reserves. Pinchot promoted private use (for a fee) under federal supervision. In 1907, Roosevelt designated 16 million acres (6,474,976 km2) of new national forests just minutes before a deadline. In May 1908, Roosevelt sponsored the Conference of Governors held in the White House, with a focus on natural resources and their most efficient use. Roosevelt delivered the opening address: "Conservation as a National Duty." In 1903 Roosevelt toured the Yosemite Valley with John Muir, who had a very different view of conservation and tried to minimize commercial use of water resources and forests. Working through the Sierra Club he founded, Muir succeeded in 1905 in having Congress transfer the Mariposa Grove and Yosemite Valley to the National Park Service. While Muir wanted nature preserved for the sake of pure beauty, Roosevelt subscribed to Pinchot's formulation, "to make the forest produce the largest amount of whatever crop or service will be most useful, and keep on producing it for generation after generation of men and trees." Muir and the Sierra Club vehemently opposed the damming of the Hetch Hetchy Valley in Yosemite in order to provide water to the city of San Francisco. Roosevelt and Pinchot supported the dam, as did President Woodrow Wilson. The Hetch Hetchy dam was finished in 1923 and is still in operation, but the Sierra Club still wants to tear it down. Other influential conservationists of the Progressive Era included George Bird Grinnell (a prominent sportsman who founded the Boone and Crockett Club), the Izaak Walton League and John Muir, the founder of the Sierra Club in 1892. Conservationists organized the National Parks Conservation Association, the Audubon Society, and other groups that still remain active.
Жаңа келісім
Франклин Делано Рузвельт (1933–45), өзінің ағайындысы Теодор Рузвельт сияқты, жаратылысты ынталы түрде қорғаушы болды. Ол Ауыл шаруашылығы және Ішкі істер департаменттерінің көптеген бағдарламаларын пайдаланып, пайдасыз жер пайдалануды тоқтатты, шаңды дауылдың салдарымен күресті және Батыс аймағындағы табиғи ресурстарды тиімді дамытты. «Жаңа саясаттың» ең танымал бағдарламаларының бірі – Азаматтық консервациялық корпус (1933–1943) болды, ол екі миллион кедей жас жігітті ауылдық және жабайы жерлерде, негізінен табиғатты қорғау жобаларында жұмыс істеуге жіберді.
Қазіргі заманның басталуы
1950-1960 және 1970 жылдары адамның қоршаған ортаға тигізген зияны туралы қоғамдық сананы арттырған бірнеше оқиғалар орын алды. 1954 жылы жапондық «Lucky Dragon» балық аулау кемесінің 23 адамнан тұратын экипажы Бикини атолліндегі сутекті бомба сынағынан радиоактивті түйіршіктерге ұшырады. 1969 жылы Калифорнияның Санта-Барбара арнасындағы теңіз ұңғымасынан мұнайдың экологиялық апатқа әкелген төгілуіне қоғамдық реакция, Барри Комоннердің ядролық сынақтарға қарсы наразылығы, Рейчел Карсонның 1962 жылғы «Көктемнің үнсіздігі» кітабы және Пол Р. Эрлихтің «Халық санының жарылысы» (1968) қоршаған ортаға қатысты алаңдаушылықты күшейтті. Ғарыштан түсірілген Жердің суреттері оның кішкентай және нәзік екенін көрсетті. Қоғам экологиялық мәселелерге көбірек мән беруге бастағанда, ауаның ластануы, судың ластануы, қатты қалдықтарды кәдеге жарату, энергия ресурстарының азаюы, радиация, пестицидтермен улану (әсіресе Карсонның «Көктемнің үнсіздігі» кітабында сипатталған ДДТ), шу ластануы және басқа да экологиялық проблемаларға қатысты алаңдаушылықтар қолдаушылар санын арттырды. 1970 жылы Жер күніне арналған демонстрацияларда қоршаған ортаны қорғауға деген қоғамдық қолдау кеңінен байқалды. 20-ғасырдың ортасынан кейін жарық көрген бірнеше кітап американдық экологияның (ұзақ мерзімді табиғатты қорғау қозғалысынан ерекшеленеді) дамуына үлкен үлес қосты, әсіресе колледж және университет студенттері мен білімді жұртшылық арасында. Олардың бірі – 1953 жылы Юджин Одум мен Говард Одумның «Экология негіздері» атты алғашқы оқулығының жарық көргені. Тағы бір маңызды оқиға – Карсонның 1962 жылы жарық көрген «Көктемнің үнсіздігі» бестселлері. Оның кітабы пестицидтердің табиғаттағы зиянды әсерін ашып көрсету арқылы оларға жаңаша көзқарас қалыптастыруға мүмкіндік берді. Осы кітаптан кейін көптеген адамдар Карсонды «экологиялық қозғалыстың анасы» деп атады. Тағы бір ықпалды оқиға – 1965 жылғы сот процесі, «Scenic Hudson Preservation Conference v. Federal Power Commission», Нью-Йорк штатындағы Шторм Кинг тауына электр станциясының салынуына қарсы шықты, бұл қазіргі АҚШ экологиялық заңнамасының тууына себеп болды. 1968 жылдан бастап «Whole Earth Catalogs» каталогының кең танымалдылығы 1960 және 1970 жылдардағы жас, белсенді буын арасында үлкен әсерге ие болды. Соңғы уақыттарда қоршаған ортаның нашарлауына қарсы күресу және жабайы табиғатты қорғаумен қатар, табиғи биологиялық әртүрлілікпен үйлесімде өмір сүруге басымдық берілуде, бұл тұрақты егіншілік қозғалысында және Экологияны татуластыру тұжырымдамасында көрінеді. АҚШ президенті болған кезінде Линдон Джонсон 300-ден астам қоршаған ортаны қорғау шараларына қол қойды. Бұл қазіргі заманғы экологиялық қозғалыстың құқықтық негізін қалыптастырды деп есептеледі.
Жабайы табиғатты қорғау
Қазіргі кездегі жабайы табиғатты сақтау қозғалысында 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында белсенділік танытқан Джон Мьюрдің еңбектері маңызды философиялық рөл атқарады. Мьюрмен қатар, қазіргі заманғы қозғалысқа ең зор ықпал еткен Генри Дэвид Торо 1854 жылы «Уолден» атты еңбегін жариялады. Орман шаруашылығы маманы және эколог Альдо Леопольд, 1935 жылы Wilderness Society қоғамын құрушылардың бірі, табиғатты зерделеу және этикалық философия саласындағы классикалық «A Sand County Almanac» (1949) еңбегін жазды. Сонымен қатар, жабайы табиғатта уақыт өткізе отырып, қоршаған ортаны сақтауға көмектесуді мақсат тұтқан кемпинг жасаушылар мен басқа да сыртқы демалыс түрлерін ұнататын адамдардың қозғалысы да кеңейіп келеді.
Ядролық қаруға қарсы қозғалысы
АҚШ-тағы ядролық қарсы қозғалысқа АҚШ-та ядролық энергияға немесе ядролық қаруға, немесе екеуіне де қарсы әрекет еткен 80-нен астам ядролық қарсы топ кіреді. Бұл топтардың ішінде Abalone Alliance, Clamshell Alliance, Энергия және қоршаған ортаны зерттеу институты, Ядролық ақпарат және ресурстар қызметі, Әлеуметтік жауапкершілік үшін дәрігерлер бар. Ядролық қарсы қозғалыс кейбір жаңа атом электр станцияларын салу жобаларын кешіктірді немесе тоқтатты. Ядролық қарсы наразылықтар 1970-ші және 1980-ші жылдары өршіп, экологиялық қозғалыстан туындады. Ұлттық назар аударған науқандардың қатарында Калверт-Клифс ядролық электр станциясы, Сейбрук ядролық электр станциясы, Диабло каньоны электр станциясы, Шорхэм ядролық электр станциясы және Три Майл Айленд болды. 1982 жылдың 12 маусымында Нью-Йорк қаласының Орталық паркінде бір миллион адам ядролық қаруға қарсы және салқын соғыс қару тізгінін тоқтату талабымен демонстрация өткізді. Бұл ядролық қарсы ең ірі наразылық және американ тарихындағы ең үлкен саяси демонстрация болды. 1983 жылдың 20 маусымында АҚШ-тың 50 қаласында Халықаралық ядролық қарусыздану күніне арналған наразылықтар өтті. 1980-ші және 1990-шы жылдары Невада сынақ алаңында Невада шөліндегі тәжірибелерге байланысты көптеген наразылықтар мен бейбітшілік лагерлері ұйымдастырылды. Соңғы кезде ядролық қарсы топтар Энрико Ферми ядролық электр станциясы, Индиан Пойнт Энергия орталығы, Ойстер Крик ядролық генератор станциясы, Пилигрим ядролық генератор станциясы, Салем ядролық электр станциясы және Вермонт Янки ядролық электр станциясы сияқты бірнеше ядролық электр станцияларына қатысты науқандар жүргізді. Y-12 ядролық қару зауыты, Айдахо Ұлттық зертханасы, Юка тауындағы ядролық қалдықтар қоймасы, Ханфорд алаңы, Невада сынақ алаңы, Лоуренс Ливермор Ұлттық зертханасы және Лос-Аламос Ұлттық зертханасынан ядролық қалдықтарды тасымалдауға қатысты науқандар да болды. Кейбір ғалымдар мен инженерлер ядролық энергияға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді, олардың ішінде Барри Комоннер, С. Дэвид Фриман, Джон Гофман, Арнольд Гундерсен, Марк З. Джейкобсон, Амори Ловинс, Арджун Махиджани, Грегори Майнор, Джозеф Ромм және Бенджамин К. Совакул болды. Ядролық қаруға қарсы шыққан ғалымдардың қатарында Линус Полинг және Юджин Рабинович бар.
Anti nuclear protests reached a peak in the 1970s and 1980s and grew out of the environmental movement. Campaigns which captured national public attention involved the Calvert Cliffs Nuclear Power Plant, Seabrook Station Nuclear Power Plant, Diablo Canyon Power Plant, Shoreham Nuclear Power Plant, and Three Mile Island. On June 12, 1982, one million people demonstrated in New York City's Central Park against nuclear weapons and for an end to the cold war arms race. It was the largest anti nuclear protest and the largest political demonstration in American history. International Day of Nuclear Disarmament protests were held on June 20, 1983 at 50 sites across the United States. There were many Nevada Desert Experience protests and peace camps at the Nevada Test Site during the 1980s and 1990s. More recent campaigning by anti nuclear groups has related to several nuclear power plants including the Enrico Fermi Nuclear Power Plant, Indian Point Energy Center, Oyster Creek Nuclear Generating Station, Pilgrim Nuclear Generating Station, Salem Nuclear Power Plant, and Vermont Yankee Nuclear Power Plant. There have also been campaigns relating to the Y 12 Nuclear Weapons Plant, the Idaho National Laboratory, proposed Yucca Mountain nuclear waste repository, the Hanford Site, the Nevada Test Site, Lawrence Livermore National Laboratory, and transportation of nuclear waste from the Los Alamos National Laboratory. Some scientists and engineers have expressed reservations about nuclear power, including: Barry Commoner, S. David Freeman, John Gofman, Arnold Gundersen, Mark Z. Jacobson, Amory Lovins, Arjun Makhijani, Gregory Minor, Joseph Romm and Benjamin K. Sovacool. Scientists who have opposed nuclear weapons include Linus Pauling and Eugene Rabinowitch.
Антитоксикалық топтар
Антитоксикалық топтар – АҚШ-тағы Экологиялық қозғалысқа қатысты, негізінен қалалар мен олардың қалдықтарының адамдарға тигізетін әсерімен айналысатын кіші топтар. Бұл қозғалыстың бұл бағыты өздерін «үй шаруасындағы әйелдердің қозғалысы» деп жариялаған. Осы заңдардың қабылдануы экологиялық қозғалыста маңызды өзгерістерге алып келді. «Сиерра клубы» сияқты ұйымдар жергілікті мәселелерден көңіл бөлдіре түсіп, Вашингтонда лоббилік жұмыс істеуге көшті, ал «Табиғи ресурстарды қорғау кеңесі» және «Экологиялық қорғау» сияқты жаңа ұйымдар да саясатқа ықпал ету үшін құрылды. (Ларсон)
Жергілікті деңгейдегі іс-қимылға қайта назар аудару
1980 жылдары президент Рональд Рейган Джеймс Г. Уатты тағайындау сияқты қадамдар жасап, қоршаған ортаны қорғау саласын шектеуге тырысты. Басты экологиялық ұйымдар жаппай хаттар жіберіп, мүшелерінің саны мен қаржылай көмектердің артуына қол жеткізді. Өнеркәсіптік топтар ережелерді жұмсарту үшін және экологиялық регламенттерге қарсылық көрсету үшін лоббилік іс-қимылдар жасағанда, «ақылды пайдалану» қозғалысы маңыздылыққа ие болып, ықпалын күшейтті. (Ларсон)
"Экологиядан кейінгі"
2004 жылы экологиялық қозғалыс тоқтап қалғандай көрінгенмен, кейбір экологтар «экология» тіпті пайдалы саяси құрылым екендігіне күмән келтіре бастады. «Экологияның өлімі» (Майкл Шелленбергер мен Тед Нордхаус, 2004) атты даулы эсседе американдық экология Солтүстік Америка мен Еуропада ауа, су және кең далалық жерлерді қорғауда үлкен жетістіктерге қол жеткізгені айтылады, бірақ бұл экологтар мәдени және саяси өзгерістерге ықпал ететін күш ретінде әлсіреп қалды. Шелленбергер мен Нордхаус: «Бүгінде экология – тағы бір мүдделі топ. Мұның дәлелі оның ұғымдарында, ұсыныстарында және негіздемелерінде көрінеді. Экологиялық лидерлердің «экологиялық» деп санайтыны мен сақтамайтыны арасындағы тәуелсіздік көзге түседі. Қозғалыстың жетекші ойшылдары, демеушілері мен жақтастары біз кім екеніміз, не үшін күресіп тұрғанымыз және не істеуіміз керек екені туралы негізгі болжамдарын сұраққа түсірмейді» деп жазды. Олардың эссесінен кейін Сан-Францискода бұрынғы Sierra Club президенті Адам Вербахтың «Экология өлі ме?» атты сөйлеген сөзі жарияланды. Вербах экологияны кеңейтілген, маңызды және күшті прогрессивті саясатқа айналдыруды ұсынды. Вербах орташа американдықтарға жақын экологиялық қозғалысты құруды қолдады және Wal-Mart компаниясының тұрақтылықты кеңінен танымал ету жөніндегі бастамасын басқаруды таңдады. Бұл «экологиялық қозғалыстан кейінгі» ойшылдар 21-ғасырда адамзат қабылданып отырған экологиялық дағдарыстар 1960 және 1970 жылдары экологиялық қозғалыс құрылған кездегі проблемалардан сапалық жағынан өзгеше екенін айтады. Олар климаттың өзгеруі мен мекендеу ортасының жойылуы жаһандық және күрделі проблемалар екенін, сондықтан экономика, мәдениет және саяси өмірде терең өзгерістер қажет екенін көрсетеді. Экологияның ескірген және тәуелсіз анықтамасының салдары саяси маңыздылығын жояды деп санайды. Бұл «саяси бейтарап» топтар жаһандық қақтығыстардан қашып, адамдар арасындағы қақтығыстарды табиғатқа деген құрметтен бөлек қарастырады, бұл экологиялық және бейбітшілік қозғалыстарының ұстанымдарына қайшы келеді. Жасыл партиялар, Greenpeace және ACTivist журналы сияқты ұйымдар экологияны, биологиялық әртүрлілікті және адам емес түрлердің жойылуын тоқтатуды бейбітшілік үшін негізгі шарттар деп санайды, ал жергілікті топтар мұндай көзқарасқа ие болмауы мүмкін және өздерінің ерекшелігін сақтау үшін жаһандық бәсекелестік пен қақтығыстарды қабылдауы мүмкін. Алайда, мұндай топтар тез арада әлсіремейді және ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, сол жергілікті құндылықтарды қорғайды. Жергілікті топтар бірлесіп жұмыс істеудің пайдасын көреді, мысалы, консенсус негізінде шешім қабылдау, бірдей саясатты жүзеге асыру, ортақ құқықтық ресурстарға сүйену немесе тіпті ортақ терминологияны пайдалану. Алайда, қазіргі экологиялық қозғалысты құрайтын әртүрлі топтар арасындағы айырмашылықтар осындай ұқсастықтардан басым, сондықтан олар бірнеше маңызды жаһандық мәселелерден басқа тікелей ынтымақтаспайды. Бір ерекше жағдай – елдің түкпір-түкпірінен келген 1000-нан астам жергілікті топтардың 2007 жылғы «Барлығымыз бір қадамға» науқаны аясында жаһандық жылыну мәселесін шешу үшін бір күндік акцияға бірігуі. «Биорегионалдық революция» сияқты ұйымдар бұл айырмашылықтарды жою қажеттігін айтады, өйткені 21-ғасырдың күрделі проблемалары адамдарды бірігуге және шешімді әрекет етуге шақырады. Олар биорегионализмді, пермакультураны және жергілікті экономиканы осы проблемаларды – халықтың көптігін, жаһандық жылынуды, жаһандық эпидемияларды және су тапшылығын шешудің жолы ретінде қарастырады, бірақ ең бастысы – «мұнайдың шыңына» қол жеткізу болжамын қолдайды, яғни ел әлемдік мұнай өндірісінің ең жоғары деңгейіне жетеді, бұл тұрғындардың күнделікті өмірінің көптеген саласында күрт өзгерістерге әкелуі мүмкін.
Сындар
Кейбір адамдар экологиялық қозғалысқа күмәнданады және оның ғылымға қарағанда саясатқа тереңірек байланысты екенін сезінеді. Климаттың өзгеруі және кейбір пестицидтер мен гербицидтердің жануарлардың жыныс гормондарына ұқсас әсері туралы қатысты пікірталастар болғанымен, ғылым экологтардың кейбір талаптарының негізді екенін көрсетті. Экологиялық қозғалыстың жақтастары мен қарсыластары (бірақ қарсыластары көбірек жариялайды) бірауыздан мойындайтын тұрақты мәселе – біз өмір сүріп жатқан Жер туралы өте аз білеміз. Қоршаған ортаны зерттеу салаларының көпшілігі салыстырмалы түрде жаңа, сондықтан бар зерттеулеріміз шектеулі және ұзақ мерзімді экологиялық тенденцияларды толық түсіну үшін жеткіліксіз. Бұл көптеген экологтарды саясатты қалыптастыруда сақтық қағидасын қолдауға итермеледі, ол, ең соңында, біздің белгілі бір әрекеттердің қоршаған ортаға қалай әсер ететінін білмейміз және олар зиян келтіруі мүмкін деген себептер бар болғандықтан, мұндай әрекеттерден бас тартуымыз керек деп мәлімдейді.
Элитшіл
1994 жылдың желтоқсанындағы "Жабайы орман шолу" журналында Александр Кокберн мен Джеффри Сент-Клэр: «Бағытталған экологиялық қозғалыс элиталық, жақсы жалақы алатын, халықтан алшақ, жұмысшы табына немқұрайлы және үлкен үкіметтің берік одақтасы болды. Экологиялық қозғалыс қазір жақсы қаржыландырылған және цинизмге толы ерекше мүдделер тобы ретінде дұрыс қабылданады, оның бұзылған инфрақұрылымы Демократиялық партияның өкілдерімен және корпоративтік қорлардан түскен миллиондаған гранттармен қолдалады» деп жазды. Көптеген экологиялық ұйымдарда әртүрлілік жетіспейді, көбінесе ақ нәсілді әйелдер басты демографиялық топты құрайды. Дегенмен, экологиялық проблемаларды әртүрлі әлеуметтік топтар әртүрлі сезінеді, соның ішінде афроамерикандық және ақ нәсілді топтар арасында да айырмашылықтар бар. АҚШ-тағы ақ нәсілді орта тап үшін қоршаған орта мәселелері көбінесе ластану, демалысқа кедергі келтіру сияқты нәрселерді қамтиды. Ал афроамерикандықтар үшін экологиялық мәселелер көбінесе өмір мен өлімге байланысты, мысалы «түтін, күйе, шаң, газ, жанылғыш иіс және көміртек моноксиді» сияқты мәселелерді қамтиды.
Шөл дала туралы аңыз
Тарихшылар қазіргі заманғы экологиялық қозғалысты табиғатты романтикалық тұрғыда идеалдастыруы үшін сынап келген. Уильям Кронон: "Жабайы табиғат қазіргі заманғы экологиялық қозғалыстың көптеген діни сипаттағы құндылықтарының тексерілмеген негізі болып табылады" деп жазады. Крононның пікірінше, "Егер біз қалалық-индустриалды өркениетте өмір сүрсек, бірақ сонымен бірге өз үйіміздің жабайы табиғатта екендігіне сендірсек, осы деңгейде біз өзімізге шын мәнінде басып өткен өміріміз үшін жауапкершіліктен қашуға рұқсат береміз". Сол сияқты, Майкл Поллан да жабайы табиғатқа қатысты этика адамдарды жабайылығы толық емес аймақтарды елемеуге итермелейді деп санайды. Поллан өзінің "Екінші табиғат" кітабында: "Пейзаж енді 'жаңарып' тұрмаса, әдетте құлдыраған, табиғаттан қол үзген, қалпына келтірілмейтін жағдайға түсіпті деп есептеледі" деп жазады.
Қозғалыс ішіндегі пікірталастар
Экологиялық қозғалыс ішінде экоцентрикалық және антропоцентрикалық көзқарастар арасында идеологиялық тартыс болды. Антропоцентрикалық көзқарас, кем дегенде ішінара, табиғатты адам пайдаланатын ресурс ретінде қарастыратын, қоршаған ортаға қатысты консервациялық тәсіл ретінде қарастырылды. Консервациялық тәсілге қарсы, Джон Мьюр, Генри Дэвид Торо және Уильям Вордсвортпен байланысты экоцентрикалық көзқарас – қорғау қозғалысы деп аталды. Бұл тәсіл табиғатты рухани жағынан қарастырады. Көптеген экологиялық тарихшылар Джон Мьюр мен Гиффорд Пиншот арасындағы айырмашылықты маңызды деп санайды. Қорғау/консервация туралы пікірталас кезінде консервационист термині жағымсыз мағынада қолданыла бастады. Экоцентрикалық көзқарас биологиялық әртүрлілікті және жабайы табиғатты қорғауға бағытталған болса, антропоцентрикалық көзқарас қалалық ластану және әлеуметтік әділдік мәселелеріне назар аударады. Кейбір экологиялық жазушылар, мысалы, Уильям Кронон, экоцентрикалық көзқарасты адамды табиғаттан бөлек деп қарастыратын дуалистік көзқарас ретінде сынға алды. Антропоцентрикалық көзқарасқа қарсылар экологиялық қозғалысты қоршаған ортаны қорғаудан өзге де мақсаттары бар «солшылдар» басып алды деп есептейді.
Экология және саясат
Экологтар Америка саясатында көптеген АҚШ экологиялық заңдарын, соның ішінде Таза ауа туралы заң, Таза су туралы заң және 1970 жылы АҚШ-тың қоршаған ортаны қорғау агенттігін (EPA) құрғаннан кейін танымал болды. Осы табыстардан кейін қалдықтарды реттеуге арналған бірқатар заңдар қабылданды, соның ішінде Ресурстарды сақтау және қалпына келтіру туралы заң; Уытты заттар (Уытты заттарды бақылау туралы заң); Пестицидтер (FIFRA: Федералды инсектицидтер, фунгицидтер және кеміргіштер туралы заң); Ластанған жерлерді тазарту (Суперфонд); жойылып бара жатқан түрлерді қорғау (Қорылыстағы түрлер туралы заң). Соңғы онжылдықта корпорациялар мен басқа консервативті мүдделер Америка саясатына ықпалын арттырғандықтан, экологиялық заңдар аз қабылданады. Қоршаған ортаны қорғау лоббистеріне қарсы корпоративтік ынтымақтастық Wise Use тобымен ұйымдастырылды. Сонымен қатар, көптеген экологиялық қорғаушылар басқа да ынандыру тәсілдеріне, мысалы, бизнеске, қоғамдастыққа және басқа да серіктестерге тұрақты дамуды ілгерілету үшін жұмыс істеуде. 1970 жылдан бері коалициялар мен мүдделік топтар демократ және республикалық партиялардың бағыттары бойынша өздерін бағыттады. Көптеген экологиялық белсенділік қоршаған ортаны сақтауға, сондай-ақ ластанудың алдын алуға немесе жоюға бағытталған. Алайда, табиғатты қорғау қозғалыстары; экология қозғалыстары; бейбітшілік қозғалыстары; жасыл партиялар; жасыл және эко-анархистер жиі өзін "экологтар" деп атағандармен бірдей мақсаттарды қолдай отырып, өте әртүрлі идеологияларды ұстанады. Сырт көзге бұл топтардың аражібірлік айырмасын көру қиын. Адам халқы мен өнеркәсіптік белсенділік өсе берген сайын, экологтар көбінесе адам және өнеркәсіптік қызметті тым көп реттеуге немесе шектеуге болмайды деп санайтындармен, мысалы, кейбір либертариандармен қақтығысқа түседі. Экологтар көбінесе басқалармен, әсіресе корпоративтік мүдделермен, табиғи ресурстарды басқару мәселелері бойынша келіспейді, мысалы, атмосфераны "көміртегі полигоны" ретінде қарастыру, климаттың өзгеруі және жаһандық жылыну туралы даулар. Олар әдетте болашақ ұрпақ үшін ортақ немесе ешкімге тиесілі емес ресурстарды қорғауға тырысады.
АҚШ-тағы экологиялық әділдік
Экологиялық әділдік – 1980-ші жылдары АҚШ-та басталып, экологиялық расизмге тоқтама беруді мақсат ететін қозғалыс. Экологиялық әділдік (ЭА) 1982 жылы Уоррен округі, басым түрі афроамерикалықтар тұратын аймақ, уытты қалдықтарды төгу орынына айналғанға дейін кеңінен қолданылмады. Бұл наразылықтарға алып келді, нәтижесінде 414 бейбіт афроамерикалық наразылықшы ұсталды. 1987 жылы Біріккен шіркеу комиссиясының (БШК) нәсілдік әділет жөніндегі комиссиясының «Уытты қалдықтар және АҚШ-тағы нәсіл» атты есебі экологиялық расизмнің (ЭР) алғашқы нақты сипаттамасын ұсынды. ЭР әрбір қоғамдастықта әртүрлі көрініс береді, сондықтан әр жағдайға лайықты ерекше саясат пен шаралар қажет. ЭР-мен тығыз байланысты экологиялық әділдік қозғалысы да халықтың бастамасымен туындаған және «ең бастысы – қозғалыс, яғни ол халықпен бірге басталып, халықпен бірге өмір сүреді» дегенді білдіреді. Көбінесе, кірісі төмен және ұлттық аздықтар қауымдастықтары тас жолдарға, қоқыс полигондарына және зауыдтарға жақын орналасқан, нәтижесінде олар қалған халыққа қарағанда ластану мен денсаулыққа қауіптерге көбірек ұшырайды. Экологиялық әділдік қозғалысы «әлеуметтік» және «экологиялық» қоршаған орта мәселелерін байланыстыруға тырысады, сонымен қатар экологиялық белсенділерді өз қозғалысындағы динамикаға, яғни расизмге, сексизмге, гомофобияға, классицизмге және үстем мәдениеттің басқа да кемшіліктеріне назар аударуға шақырады. 1991 жылы өткен Түсті терілі халықтардың бірінші ұлттық экологиялық басшылық саммиті экологиялық әділдіктің 17 қағидасын қабылдады, онда «мәдени перспективалардың алуан түрлілігін бағалау», сондай-ақ «экологиялық біртүтастық пен барлық түрлердің бір-біріне тәуелділігі және экологиялық құрып жоюдан құтылу құқығы» туралы айтылды. ЭА қозғалысының барысында барлық адамның ластану, қауіпті қалдықтар, жерге қол жеткізу және шешім қабылдауға қатысу мүмкіндігі сияқты қоршаған ортаға зиян келтіретін факторлардан қауіпсіз болуына баса назар аударылды. Уақыт өте келе, қозғалыста қалыптасқан басты принцип – «Біз өзіміз үшін сөйлейміз», яғни қоршаған ортадағы әділетсіздікке ұшыраған қоғамдастықтың өкілдері өзгерістердің жетекшілері болуы керек.
АҚШ-тың негізгі экологиялық әділдік ұйымдары
Жақсы орта үшін қоғамдық бірлестіктер: 1978 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында құрылған ұйым. Оның басты миссиясы – аз қамтылған және түрлі этностық топтардың мүмкіндіктерін арттыру арқылы экологиялық әділдікке қол жеткізу. Олар ластануды азайтуға және дені сау, экологиялық тұрақты қауымдастықтар құруға күш салады. Осындай масштабты миссияны іске асыру үшін CBE үш бағытты ұстанады: қауымдық ұйымдастыру, құқықтық қолдау және ғылым. CBE шеттетілген қауымдарды біріктіріп, жергілікті деңгейдегі экологиялық шешімдерге ықпал етуге бағытталған. Қоғамның әртүрлі өкілдері үй-үйді аралау, қауымдық жиналыстарға қатысу, мектептермен жұмыс істеу және түрлі білім беру мүмкіндіктерін пайдаланады. Бүгінде «Жақсы орта үшін қоғамдық бірлестіктер» Висконсин және Миннесота штаттарында да жұмыс істейді. Батыс Гарлем Экологиялық әрекеті: 1988 жылы Нью-Йорк қаласында жергілікті тұрғындар өз қауымдастығындағы экологиялық дискриминация мәселесін көтеріп, құрылған ұйым. Батыс Гарлем Экологиялық әрекеті, қазір We Act деп белгілі, климаттық әділдік мәселелерімен айналысады, қауымдық зерттеулерге қатысуды және демократиялық принциптерді ұйымның және Гарлем қауымдастығының ішінде қолдайды. Олар ауа сапасын реттеу, ластану және жерді тиімді пайдалану мәселелеріне баса назар аударады. Бүгінде We Act Вашингтонге дейін өз қызметін кеңейтті. Түпкілікті халықтардың экологиялық желісі: 1990 жылы Солтүстік Америкада құрылған ұйымның басты миссиясы – түпкілікті халықтарды біріктіріп, «қасиетті орындарды, жерді, суды, ауаны, табиғи ресурстарды, халқымыздың және барлық тірі жандардың денсаулығын қорғау және экономикалық тұрақты қауымдастықтар құру». IEN тайпалармен бірлесіп экологиялық білім беруді, ұйымдастыруды күшейтеді және іс-қимылға шақырады. Соңғы жылдары IEN өз қызметін жаһандық деңгейге кеңейтіп, түпкілікті халықтар үшін экологиялық мәселелер бойынша халықаралық жиналыстар өткізеді. Климаттық әділдік альянсы: 2013 жылы Мичиган штатының Детройт қаласында құрылған ұйым. Оның басты миссиясы – қауымдастықтар мен ұйымдарды әділ кезеңсіз өту теориясын қолдауға біріктіру, қазіргі пайдаланушылық экономикалық жүйеге қарсы тұру. Олар нәсіл, гендер және әлеуметтік теңсіздік мәселелеріне ерекше мән береді. Ұйымдар мен қауымдастықтар арасында байланыс орнату арқылы климаттың өзгеруіне және оны тудыратын экономикаға қарсы күреске үндейді. Климаттық әділдік альянсы жергілікті қауымдастықтардың «жасыл энергияға, аймақтық азық-түлік жүйелеріне, қалдықтарсыз өндіріске, тиімді, қолжетімді және берік тұрғын үйлерге, қоғамдық көлікке, экожүйені қалпына келтіруге және ғылыми тұрғыдан негізделген планеталық шектеулерді сақтауға» көшуіне көмектеседі. Климаттық әділдік альянсы қазір Техас, Флорида, Пуэрто-Рико және Солтүстік Каролинада өз қызметін кеңейтуде.
Indigenous Environmental Network: An organization founded in 1990 in North America with the main mission of uniting indigenous communities to protect "sacred sites, land, water, air, natural resources, health of both our people and all living things, and to build economically sustainable communities". IEN works with tribes to increase environmental education, organization, and in turn inspire action. IEN has expanded its reach globally, in recent years, providing global meetings to Indigenous communities on indigenous environmental issues. Climate Justice Alliance: An organization founded in 2013 in Detroit, Michigan with the main mission of uniting communities and organizations to following the just transition theory, versus the exploitative economic system in place. They place a strong emphasis on race, gender, and class in creating this transition. With creating this link between organizations and communities they hope to inspire action towards confronting climate change and the economy that creates it. Climate Justice Alliance focuses on making the transition within local communities to "clean community energy, regional food systems, zero waste, efficient, affordable, and durable housing, public transportation, ecosystem restoration and stewardship within scientific planetary boundaries". Climate Justice Alliance has currently expanded in Texas, Florida, Puerto Rico, and North Carolina.
Қоршаған ортаға қатысты құқықтар
Көптеген экологиялық сот процестерінде кімнің құқығы бар деген сұрақ туындайды; заңдық мәселелер меншік иелеріне ғана шектеледі ме, әлде жалпы жұртшылықтың араласуға құқығы бар ма? Кристофер Д. Стоунның 1972 жылғы «Ағаштардың құқығы болу керек пе?» атты мақаласы табиғи нысандардың өзіне заңдық құқықтар, соның ішінде сот процестеріне қатысу құқығы болуы керек деген мәселені жан-жақты қарастырды. Стоун бұл пікірде ешқандай абсурдтық жоқ екенін айтты және бұрын заңдық құқықтары жоқ деп есептелген «заттар» ретінде қарастырылған, бірақ қазір заңдық құқықтары бар деп саналатын көптеген тұлғалардың мысалдарын келтірді; мысалы, шетелдік азаматтар, балалар және әйелдер. Оның мақаласы кейде гипостаздау қателігінің мысалы ретінде қарастырылады. Азаматтардың қоршаған ортаға және эстетикалық зиянға байланысты сотқа шағымдану құқығын бекіткен ең алғашқы сот ісінің бірі – 1965 жылы Екінші апелляциялық соттың шешімімен қабылданған «Scenic Hudson Preservation Conference v. Federal Power Commission» ісі. Бұл іс Нью-Йорк штатындағы Сторм Кинг тауында электр стансасының құрылысын тоқтатуға көмектесті. Сондай-ақ АҚШ экологиялық заңнамасы және осы іске қатысқан адвокат Дэвид Сив туралы да көріңіз. Табиғатты қорғау биологиясы – маңызды және қарқынды дамып келе жатқан сала. «Изм» деген тамғадан құтылудың бір жолы – ядролық қаруға қарсы күресшілердің алғашқы топтарын ғылыми негіздемелі Жасыл партияларға айналдыру, «Greenpeace» және «Earth Action» сияқты жаңа үкіметтік емес ұйымдар құру, сондай-ақ жаһандық биологиялық әртүрлілікті қорғау және жаһандық жылыну мен климаттың өзгеруіне қарсы күресуге бағытталған ұйымдарды дамыту болды. Бірақ осы процесте эмоционалдық тартымдылықтың көп бөлігі мен бастапқы эстетикалық мақсаттардың көп бөлігі жоғалып кетті. Дегенмен, бұл топтар ғылыммен негізделген, нақты этикалық және саяси көзқарастарына ие.
Полициямен қақтығыстар
2023 жылы АҚШ тарихында алғаш рет полиция наразылық акциясы кезінде экологиялық белсендіні өлтірді. Наразылар Атланта қаласының Оңтүстік өзен орманында орналасқан, Атланта қаласы мен полиция "Cop City" деп аталатын полиция оқу орталығын салу үшін қирату жоспарлаған табиғи аймақта лагерь құрған болатын. Полиция 2023 жылдың 18 қаңтарында наразыларға шабуыл жасады. Бір наразы, Тортугита, немесе Мануэль Эстебан Пейз Теран қаза тапты, ал тағы жеті адам қамауға алынды.